คนสู้โรค
คนสู้โรค

ประจำเดือนหมดถาวร “วัยทอง” เรียกหา ดูแลสุขภาพอย่างไรดี

หน้ารายการ
11 มี.ค. 69

วัยทอง ไม่ใช่แค่ประจำเดือนหมด แต่คือการเปลี่ยนแปลงที่ต้องเตรียมรับ

วันนี้คนสู้โรคDaily จะชวนมาพูดคุยกันเรื่องของคนในวัยที่เริ่มหมดประจำเดือนแบบถาวร ซึ่งเป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนก้าวเข้าสู่วัยทอง ที่จะตามมาด้วยปัญหาด้านสุขภาพระยะยาว เช่นโรคกระดูกพรุน โรคความดันโลหิตสูง หรือแม้กระทั่งโรคหัวใจ มาร่วมกันหาคำตอบกันว่าภาวะประจำเดือนหมดแบบถาวรหรือช่วงวัยทองนี้ จะเป็นอันตรายต่อสุขภาพมากแค่ไหน และจะต้องดูแล รับมืออย่างไร กับ แพทย์หญิง ธิศรา วีรสมัย หัวหน้าศูนย์สุขภาพหญิงและคลินิกวัยทอง ประจำโรงพยาบาลพญาไท 1

วัยทองคืออะไร และเริ่มตั้งแต่เมื่อไร

วัยทอง (Menopause) คือภาวะที่ผู้หญิงไม่มีประจำเดือนติดต่อกันครบ 1 ปี อันเนื่องมาจากรังไข่หยุดผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนตามธรรมชาติ สำหรับผู้หญิงไทยและในเอเชีย อายุเฉลี่ยที่เข้าสู่วัยทองอยู่ที่ประมาณ 47 – 50 ปี ขณะที่ระดับโลกอยู่ที่ 45 – 55 ปี โดยระยะเวลาที่อาการส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอาจยาวนานตั้งแต่ 2 – 8 ปี

นอกจากวัยทองตามธรรมชาติแล้ว ยังมี "วัยทองก่อนวัย" ที่เกิดได้แม้อายุยังไม่ถึง 40 ปี ซึ่งอาจเกิดจากรังไข่ไม่ทำงานหรือผลข้างเคียงจากยาเคมีบำบัด โดยประมาณ 50% ของกรณีเหล่านี้อาจมีประจำเดือนกลับมาได้อีก แต่บางรายก็ไม่กลับมา

สัญญาณแรกที่บ่งบอกว่ากำลังเข้าสู่วัยทองคือประจำเดือนที่เริ่มมาถี่ขึ้นก่อน แล้วค่อย ๆ ห่างออก เมื่อใดก็ตามที่ห่างเกิน 60 วัน นั่นคือสัญญาณที่บ่งบอกได้ว่าภายใน 1 – 3 ปีข้างหน้า ประจำเดือนอาจหมดสนิท ช่วงนี้เรียกว่า Perimenopause และเป็นช่วงที่อาการต่าง ๆ จะปรากฏชัดที่สุด

อาการที่พบบ่อยและผลกระทบต่อสุขภาพ

อาการที่เป็น "ลายเซ็น" ของวัยทองที่คุ้นเคยกันดีคือ อาการร้อนวูบวาบ เหงื่อออกมาก โดยเฉพาะในเวลากลางคืนจนหมอนเปียก และการตื่นกลางดึกในเวลาเดิมซ้ำ ๆ ราวตี 2 – ตี 3 ทำให้การนอนหลับไม่มีคุณภาพ ส่งผลให้รู้สึกปวดเมื่อยตัว นิ้วบวม และข้อติดในตอนเช้า

ด้านอารมณ์และจิตใจ เอสโตรเจนที่ลดลงส่งผลโดยตรงต่อการหลั่งเซโรโทนิน ทำให้หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน เศร้าง่าย และอาจมีภาวะซึมเศร้า นอกจากนี้ยังกระทบต่อความจำและการตัดสินใจ ซึ่งหลายคนอาจไม่รู้ตัวเองว่าเปลี่ยนไปแต่คนรอบข้างจะสังเกตเห็นก่อน

ผลกระทบระยะยาวที่ต้องระวังมากกว่าอาการเฉพาะหน้าคือความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นต่อโรคกระดูกพรุน โรคหลอดเลือดหัวใจ และโรคหลอดเลือดสมองตีบ เพราะเอสโตรเจนทำหน้าที่ดูแลความยืดหยุ่นของหลอดเลือดและควบคุมระดับคอเลสเตอรอล เมื่อฮอร์โมนลดลง การเผาผลาญเปลี่ยนแปลง ไขมันย้ายจากสะโพกและต้นขามาสะสมที่หน้าท้อง เพิ่มความเสี่ยงต่อเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจ

การดูแลตัวเองและการรักษาในวัยทอง

ขั้นตอนแรกที่สำคัญกว่าอะไรทั้งหมดคือการปรับมายด์เซต ยอมรับว่าการเปลี่ยนแปลงนี้คือธรรมชาติที่ทุกคนต้องเผชิญ ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว และอย่าใช้คำว่า "อดทน" เพราะทุกวันที่ปล่อยผ่านไปโดยไม่ดูแลตัวเอง คือการเสียโอกาสทองในการป้องกันโรคระยะยาว หากสงสัยว่าเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจระดับฮอร์โมนและแยกแยะออกจากโรคอื่น เช่น ไทรอยด์ที่มีอาการคล้ายกัน

ด้านอาหารการกิน ต้องลดอาหารที่มีคอเลสเตอรอลสูง เช่น เครื่องใน ไข่แดง และอาหารประเภทกะทิ รวมถึงของทอดและของผัดมันเยอะ เพราะเมื่อไม่มีเอสโตรเจนคอยควบคุม ร่างกายจะควบคุมคอเลสเตอรอลได้น้อยลงและเจริญอาหารมากขึ้น เมนูที่เหมาะสมสำหรับวัยทองได้แก่ แกงเลียง แกงส้ม ต้มยำ ต้มโคล้ง นอกจากนี้ต้องเน้นแคลเซียมจากนม น้ำเต้าหู้ นมถั่วเหลือง ผักใบเขียว และปลาเล็กปลาน้อย ส่วนวิตามินดีสำหรับคนเอเชียแนะนำให้รับประทานเป็นอาหารเสริม เพราะผิวคนเอเชียสังเคราะห์วิตามินดีจากแสงแดดได้น้อยกว่าชาวตะวันตกมาก

สำหรับ ฮอร์โมนทดแทน ปัจจุบันมีทั้งรูปแบบรับประทานและทาผิวหนัง โดยรูปแบบทาผิวหนังมีความเสี่ยงต่อลิ่มเลือดอุดตันน้อยกว่า ผู้ที่ยังมีมดลูกต้องใช้ทั้งเอสโตรเจนและโปรเจสตินร่วมกัน ส่วนผู้ที่ตัดมดลูกแล้วสามารถใช้เอสโตรเจนเพียงอย่างเดียวได้ ความเสี่ยงต่อมะเร็งเต้านมจากการใช้ฮอร์โมนนานกว่า 5 ปีอยู่ที่ประมาณ 0.3 – 0.9% ซึ่งยังน้อยกว่าความเสี่ยงที่เกิดจากโรคอ้วนหรือการดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ทั้งนี้ การใช้ฮอร์โมนทดแทนต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อรับประทานเอง

Fact Check : โหนบาร์ช่วยให้กระดูกสันหลังหายคด

เรื่องที่แชร์ : การออกกำลังกาย นอกจากจะช่วยให้สุขภาพร่างกายแข็งแรงแล้ว ยังช่วยปรับรูปร่างให้ดูสมส่วนตามวัยอีกด้วย แต่มีการแชร์ข้อมูลกันว่า ใครที่มีภาวะกระดูกสันหลังคด ให้ไปโหนบาร์เป็นประจำทุกวัน จะช่วยยืดแนวกระดูกให้กลับมาตรงและรักษาให้หายขาดได้ เรื่องนี้จะจริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบ จาก ดร. นพ.จตุพล คงถาวรสกุล แพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกและข้อ

คำตอบ: ไม่จริง

การโหนบาร์ ไม่สามารถรักษาหลังคดให้กลับมาตรงได้ แม้จะมีการแชร์ข้อมูลนี้อย่างแพร่หลายในโซเชียลมีเดีย แต่ความจริงคือการโหนบาร์ช่วยเสริมความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวและช่วยให้หมอนรองกระดูกมีความยืดหยุ่นบ้าง รวมถึงช่วยลดอาการปวดร้าวลงขาในผู้ที่มีหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาท แต่ไม่สามารถแก้ไขรูปร่างของกระดูกที่ผิดปกติได้ การรักษาหลังคดขึ้นอยู่กับองศาและช่วงอายุ ถ้าองศาน้อยกว่า 25 จะใช้กายภาพบำบัดและติดตามอาการ ถ้าอยู่ระหว่าง 25 – 45 องศาจะใส่เฝือกพยุง (Brace) และถ้ามากกว่า 45 องศา จะพิจารณาผ่าตัด ส่วนสาเหตุของหลังคดในวัยรุ่นส่วนใหญ่ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด และไม่ได้เป็นกรรมพันธุ์ การป้องกันที่ดีที่สุดคือการสังเกตลักษณะหลังของเด็กวัยรุ่นช่วงอายุ 12 – 13 ปีทุก 2 – 3 เดือน และพบแพทย์ทันทีหากสังเกตเห็นความผิดปกติ

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพุธที่ 11 มีนาคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย