คนสู้โรค
คนสู้โรค

เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้า

หน้ารายการ
5 มี.ค. 69

เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับ "โรคพิษสุนัขบ้า" โรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่อันตรายถึงชีวิต แต่ป้องกันได้

หลายคนอาจคิดว่า โรคพิษสุนัขบ้าเป็นเรื่องไกลตัว แต่ในความเป็นจริง โรคนี้ยังคงพบได้ในประเทศไทย และเป็นหนึ่งในโรคติดเชื้อที่รุนแรงที่สุด เพราะเมื่อมีอาการแล้ว แทบไม่มีโอกาสรักษาและอาจเสียชีวิตได้

โรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับสุนัขเท่านั้น แต่สามารถพบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิด ทั้งสุนัข แมว หรือสัตว์อื่น ๆ และยังสามารถแพร่เชื้อได้จาก การกัด ข่วน หรือเลียบริเวณแผล แล้วเราจะสังเกตอาการของสัตว์ที่อาจติดเชื้อได้อย่างไร ถ้าถูกสุนัขหรือแมวกัด ควรปฐมพยาบาลตัวเองแบบไหนถึงจะถูกต้อง และเจ้าของสัตว์เลี้ยงควรป้องกันอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งคนและสัตว์ ร่วมพูดคุยและหาคำตอบกับ พญ.อุบลพรรณ วีระโจง แพทย์เวชอาชีวเวชศาสตร์ และสัตวแพทย์

ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้า

ความเชื่อที่ว่าโรคพิษสุนัขบ้าพบมากในฤดูร้อนนั้นไม่ถูกต้อง เพราะแท้จริงแล้วโรคนี้เกิดได้ทุกฤดูกาลตลอดทั้งปี ที่สมัยก่อนเตือนกันว่าพบมากในหน้าร้อน เพราะเป็นช่วงปิดเทอมที่เด็กมักถูกสุนัขกัด แต่จากประกาศพื้นที่โรคระบาดพบว่ามีรายงานต่อเนื่องทั้งปี อย่างไรก็ตาม ในช่วงอากาศร้อนสัตว์เลี้ยงอาจหงุดหงิดง่ายและกัดได้ง่ายขึ้น

อีกความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนคือโรคนี้เกิดเฉพาะในสุนัขและแมว แต่ความจริงโรคพิษสุนัขบ้าเกิดได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด ทั้งสุนัข แมว โค กระบือ สัตว์ป่า รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในน้ำอย่างแมวน้ำ โลมา และวาฬ และยังเป็นโรคที่ติดต่อจากสัตว์สู่คน รวมถึงจากคนสู่คนได้ผ่านทางน้ำลายและเลือด โดยมีรายงานเคสในต่างประเทศที่ทหารถูกสุนัขกัดในพื้นที่ปฏิบัติงาน แล้วใช้ระยะฟักตัวนานถึง 8 เดือนกว่าจะแสดงอาการ ทำให้ต้องสืบสวนหาผู้สัมผัสใกล้ชิดย้อนหลังเพื่อรับวัคซีน นอกจากนี้ ผลการตรวจวินิจฉัยในสุนัขยังพบว่าราว 40 % ของผลบวกเป็นสุนัขที่มีเจ้าของ ไม่ใช่สุนัขจรจัดทั้งหมด

อาการของโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์และคน

ความเชื่อที่ว่าสัตว์ติดเชื้อต้องมีอาการดุร้ายเสมอนั้นไม่จริง เพราะสัตว์ที่ติดเชื้ออาจมีอาการซึมก็ได้ โดยอาการในสัตว์แบ่งเป็น 3 ระยะ คือ ระยะอาการนำในช่วง 2-3 วันแรกที่แทบไม่แสดงอาการจำเพาะ ระยะตื่นเต้นกระวนกระวายที่ตอบสนองต่อสิ่งเร้ารุนแรงกว่าปกติ เริ่มงับลม กัดแทะสิ่งของ และมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไป เช่น จากเดิมไม่เข้าหาคนกลับเข้ามาหาคนมากขึ้นหรือซึมลง ซึ่งกินเวลาราว 1-7 วัน และระยะสุดท้ายคือระยะอัมพาต สัตว์ที่อยู่ดี ๆ มีพฤติกรรมเปลี่ยนไปแล้วมากัดจึงถือว่ามีความเสี่ยง

ในคน เมื่อเริ่มแสดงอาการมักเสียชีวิตภายใน 5 วัน และเป็นโรคที่มีอัตราการเสียชีวิตสูงเกือบ 100 เปอร์เซ็นต์ทั้งในคนและสัตว์ อาการในคนมี 2 ลักษณะ คือ แบบคลุ้มคลั่งและแบบอัมพาต เหตุที่เรียกว่าโรคกลัวน้ำ เพราะผู้ป่วยจะกลืนน้ำและน้ำลายลำบาก มีน้ำลายไหลมากผิดปกติ และมีอาการกลัวลมร่วมด้วย เมื่อมีลมพัดมาจะตอบสนองผิดปกติและเกร็งกล่องเสียง พร้อมหายใจเฮือกลึกเป็นพัก ๆ ช่วงแรกจะมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงคล้ายในสุนัข จากนั้นเข้าสู่ภาวะกลัวน้ำกลัวลม และสุดท้ายกล้ามเนื้ออ่อนแรงจนเป็นอัมพาตทั่วร่างกายและเสียชีวิต บางรายอาจไม่แสดงอาการกลัวน้ำกลัวลม แต่เกิดอัมพาตทั้งตัวภายใน 14-15 วันแล้วเสียชีวิต

การป้องกันและสิ่งที่ต้องทำเมื่อถูกกัดหรือข่วน

การติดเชื้อไม่ได้เกิดจากการถูกกัดเพียงอย่างเดียว แต่ยังติดได้จากการถูกข่วนจนมีเลือดออกหรือมีแผลเปิด รวมถึงการถูกเลียบริเวณที่มีแผล เพราะเชื้ออยู่ในน้ำลายและเลือด นอกจากนี้ยังติดได้จากการบริโภคเนื้อดิบของสัตว์ที่ติดเชื้อผ่านทางเลือด แม้เนื้อที่ปรุงสุกจะปลอดภัย แต่ไม่ควรนำเนื้อสัตว์ที่ตายโดยไม่ทราบสาเหตุมารับประทาน สำหรับการป้องกันในสัตว์เลี้ยง ลูกสุนัขที่ทราบประวัติควรฉีดวัคซีนเข็มแรกที่อายุ 12 สัปดาห์ และฉีดกระตุ้นที่ 16 สัปดาห์ ส่วนสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติให้ฉีด 2 ครั้งห่างกัน 1 เดือน จากนั้นฉีดเป็นประจำทุกปี และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นก็ควรได้รับวัคซีนเช่นกัน

เมื่อถูกกัดหรือข่วน สิ่งสำคัญคือต้องล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่นานประมาณ 15 นาที โดยเปิดน้ำผ่านเพื่อลดปริมาณเชื้อ จากนั้นใส่ยาฆ่าเชื้ออย่างเบตาดีน แล้วรีบไปพบแพทย์ภายใน 24-48 ชั่วโมง เพราะจากการสอบสวนโรคพบว่าผู้เสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าส่วนใหญ่มาจากการคิดว่าไม่จำเป็นต้องไปพบแพทย์ ทั้งนี้ แผลที่ถูกกัดยังมีเชื้ออื่นนอกจากไวรัส แพทย์จึงมักให้ยาปฏิชีวนะร่วมด้วย และอาจต้องฉีดวัคซีนป้องกันบาดทะยักควบคู่กับวัคซีนพิษสุนัขบ้า โดยโปรแกรมการฉีดขึ้นอยู่กับประวัติการรับวัคซีนของแต่ละคน การให้ข้อมูลประวัติที่ครบถ้วน ทั้งวันที่ถูกกัดและสิ่งที่ทำหลังถูกกัด จึงมีความสำคัญต่อการวินิจฉัยและรักษา

Fact Check : อาการวูบชั่วขณะ (TIA) สัญญาณเตือน โรคอัมพาต

เรื่องที่แชร์ : อาการวิงเวียน หน้ามืด อาจเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในกลุ่มผู้สูงอายุ หรือวัยทำงาน แต่หากพ่วงมาด้วยอาการแขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว หรือวูบสลบไปชั่วขณะ อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคที่ร้ายแรงอย่าง หลอดเลือดสมอง หรือ อัมพาต ได้เลย เรื่องนี้จะจริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบจาก ผศ.ป.นพ.ปโยธร เดชะรินทร์ แพทย์เฉพาะทางด้านศัลยกรรมระบบประสาทและรังสีร่วมรักษาระบบประสาท โรงพยาบาลจุฬาภรณ์

คำตอบ: จริง

มีข้อมูลว่าอาการวูบ แขนขาอ่อนแรงชั่วคราวที่เป็นแล้วหายไป อาจเป็นสัญญาณเตือนของอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือโรคหลอดเลือดสมอง (สโตรก) แบบถาวรได้ ผลการตรวจสอบพบว่าข้อมูลนี้เป็นจริง เพราะเกิดจากเส้นเลือดสมองอุดตันชั่วคราว ทำให้สมองส่วนที่ควบคุมการทำงานของร่างกายขาดเลือดไปเลี้ยงจนเกิดอาการ เมื่อลิ่มเลือดที่อุดตันหลุดลอยไป อาการก็กลับมาเป็นปกติได้ แต่ผู้ป่วยยังมีความเสี่ยงที่จะเกิดสโตรกซ้ำ ภาวะนี้เรียกว่าทีไอเอ (TIA) หรือภาวะความผิดปกติทางระบบประสาทชั่วคราว

อาการที่บ่งชี้ว่าเกิดจากสมอง ได้แก่ อ่อนแรงแขนขา ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ฟังไม่รู้เรื่อง ตามองเห็นภาพผิดปกติ เดินเซ และเวียนศีรษะ โดยปัจจัยเสี่ยงของการเกิดสโตรกและทีไอเอ คือ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน การสูบบุหรี่ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ หลอดเลือดคอตีบ และภาวะนอนกรนหยุดหายใจ แม้อาการจะหายไปเอง แต่หากไม่ได้รับการรักษาอาจเป็นซ้ำและรุนแรงขึ้นจนพิการหรือเสียชีวิตได้ การรักษาทีไอเอเน้นการควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น คุมเบาหวาน ความดัน และไขมันให้ใกล้เคียงปกติ รวมถึงรักษาภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะและเส้นเลือดคอตีบ เพื่อลดโอกาสการเป็นซ้ำในอนาคต

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพฤหัสบดีที่ 5 มีนาคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย