รู้ทันโรคไต ป้องกันได้ด้วยตัวคุณ
รู้ทัน "โรคไตเรื้อรัง" ภัยเงียบที่ไม่แสดงอาการ พร้อมสัญญาณเตือนและวิธีชะลอความเสื่อมของไต
โรคไตเรื้อรัง กำลังกลายเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพสำคัญของคนไทย และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และที่หลายคนอาจไม่ทราบว่า ปัจจัยเสี่ยงหลักของภาวะไตเสื่อมที่น่ากังวลคือ โรคไตในระยะแรกมักไม่แสดงอาการอย่างชัดเจน กว่าจะรู้ตัว วันนี้ “คนสู้โรค” จะพาคุณผู้ชมมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรคไตเรื้อรัง สถานการณ์ในประเทศไทย และความสำคัญของการตรวจคัดกรองไต พร้อมทั้งเรียนรู้ 5 สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม และวิธีดูแลไตให้แข็งแรง กับ นพ.ปรัชญา พุมอุทัยวิรัตน์ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญสาขาอายุรศาสตร์โรคไต ศูนย์ปลูกถ่ายอวัยวะและเนื้อเยื่อ โรงพยาบาลจุฬาภรณ์
โรคไตเรื้อรัง ภัยเงียบที่แบ่งเป็น 5 ระยะ
โรคไตแบ่งตามระยะเวลาที่เกิดเป็น 2 ชนิด ได้แก่ ไตวายเฉียบพลันที่เกิดในระยะหลักวันแต่ไม่เกิน 1 สัปดาห์ ซึ่งหากหาสาเหตุและรักษาทันท่วงทีสามารถกลับมาเป็นปกติได้ และโรคไตเรื้อรังที่เกิดจากการทำงานของไตลดลงเป็นเวลานานอย่างน้อย 3 เดือน ในประเทศไทยพบผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังสูงถึง 17.5 % หรือเทียบได้ว่าในคน 100 คน มีผู้ป่วยราว 17 คน ซึ่งถือว่าสูงมาก และเมื่อเข้าสู่ระยะสุดท้ายที่ต้องบำบัดทดแทนไต ค่าใช้จ่ายในการฟอกเลือดสูงถึง 1.6 หมื่นล้านบาทต่อปี
โรคไตเรื้อรังแบ่งเป็น 5 ระยะตามประสิทธิภาพการกรองของไต (eGFR) ได้แก่
ระยะที่ 1 เกิน 90 %
ระยะที่ 2 น้อยกว่า 90 % แต่มากกว่า 60 %
ระยะที่ 3 น้อยกว่า 60 %
ระยะที่ 4 น้อยกว่า 30 %
ระยะสุดท้ายคือระยะที่ 5 น้อยกว่า 15 %
ซึ่งเป็นระยะที่ต้องบำบัดทดแทนไต สาเหตุหลักของโรคไตเรื้อรังราว 70-80 % มาจากเบาหวานและความดันโลหิตสูง เพราะทั้งสองโรคทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตเกิดปัญหาและทำลายหน่วยไต
สัญญาณเตือนและการตรวจคัดกรองโรคไต
เหตุที่เรียกว่าภัยเงียบ เพราะในผู้ป่วย 17 คน เกือบ 10 คนไม่มีอาการแสดงและตรวจพบจากการตรวจสุขภาพประจำปี อย่างไรก็ตาม มีสัญญาณเตือนที่ควรไปพบแพทย์ ได้แก่ ภาวะบวมน้ำที่กดแล้วบุ๋ม ทั้งบริเวณหน้าแข้ง เปลือกตา หรือช่องท้อง ปัสสาวะผิดปกติ เช่น สีน้ำล้างเนื้อหรือสีแดงสด ปัสสาวะเป็นฟองที่ไม่หายแม้ราดน้ำซ้ำ หรือปริมาณปัสสาวะที่ลดลงผิดปกติ ภาวะซีด เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้หรือสูงขึ้นรวดเร็ว และภาวะของเสียคั่งในร่างกาย เช่น คลื่นไส้ อาเจียน หรือคันตามตัว วิธีสังเกตเบื้องต้นคือกดที่หน้าแข้งค้างไว้แล้วปล่อย หากผิวยังบุ๋มเกิน 10 วินาทีโดยไม่คืนตัวทันที อาจเป็นสัญญาณของโรคไตที่ซ่อนอยู่
การตรวจคัดกรองมี 2 วิธี คือ การตรวจปัสสาวะเพื่อดูว่ามีโปรตีนไข่ขาวรั่วออกมาหรือไม่ และการตรวจเลือดเพื่อดูค่าครีเอตินีนนำไปคำนวณค่า eGFR ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคอ้วน โรคหัวใจ ประวัตินิ่วในทางเดินปัสสาวะ ไตอักเสบ หรือมีประวัติโรคไตในครอบครัว ควรตรวจอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ส่วนผู้ที่อายุเกิน 35 ปีแนะนำให้ตรวจตามแพ็กเกจสุขภาพ สำหรับชุดตรวจที่บ้านแบบแถบจุ่มปัสสาวะ เป็นการคัดกรองเบื้องต้นที่มีความแม่นยำและความไวราว 90 เปอร์เซ็นต์ หากผลพบโปรตีนรั่วต้องไปตรวจยืนยันการวินิจฉัยกับแพทย์ต่อไป แต่ยังไม่ได้บ่งชี้ว่าเป็นโรค เพียงแต่มีความเสี่ยง
แนวทางชะลอความเสื่อมและดูแลตัวเอง
โรคไตเรื้อรังมีลักษณะสำคัญคือไม่สามารถกลับมาเป็นปกติได้ แต่สามารถชะลอความเสื่อมให้ช้าที่สุดเพื่อไม่ให้เข้าสู่ระยะสุดท้าย โดยผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลอย่างดีและพบแพทย์สม่ำเสมอ มีโอกาสที่จะไม่ต้องเข้าสู่การบำบัดทดแทนไตไปจนตลอดชีวิต หัวใจสำคัญจึงอยู่ที่การตรวจคัดกรองให้เร็ว พบให้เจอ และพบอายุรแพทย์โรคไตให้เร็วที่สุด เพื่อค้นหาและรักษาสาเหตุ
แนวทางการดูแลตัวเองเป็นหลักการทั่วไปของกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ได้แก่
- รับประทานอาหารให้หลากหลายครบ 5 หมู่ ควบคุมพลังงาน
- หลีกเลี่ยงอาหารเค็มจัด หวานจัด มันจัด เพื่อป้องกันความดันโลหิตสูงและเบาหวานที่นำไปสู่โรคไต
- ดื่มน้ำให้เพียงพออย่างน้อย 6-8 แก้วต่อวัน หรือ 1.5 ลิตรในผู้ที่ไม่ได้จำกัดน้ำ
- งดสูบบุหรี่ซึ่งกระตุ้นการอักเสบของหลอดเลือดทั่วร่างกายรวมถึงไต
- หลีกเลี่ยงอาหารเสริมหรือสมุนไพรที่ไม่ทราบชนิด โดยปรึกษาอายุรแพทย์โรคไตก่อนหากจำเป็นต้องรับประทาน
- ออกกำลังกายให้เพียงพอเพื่อควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในระดับดัชนีมวลกายที่เหมาะสม เนื่องจากโรคอ้วนส่งผลให้เกิดโรคไตเรื้อรังตามมา
Fact Check : วิตามินกันแดด เม็ดเดียวจบ ไม่ต้องทาครีม
เรื่องที่แชร์ : มีการโฆษณาอาหารเสริมชนิดหนึ่งว่า เป็น วิตามิน กินป้องกันแดด เม็ดเดียวจบ ไม่ต้องทาครีมกันแดดอีกต่อไป เรื่องนี้จะจริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบ กับ ภก.พงษ์ศิวะ กู่นอก ผู้ช่วยเลขาธิการสภาเภสัชกรรม
คำตอบ: ไม่จริง
ในช่วงที่อากาศร้อนจัด มีการแชร์กันว่ามีวิตามินที่กินเพียงเม็ดเดียวก็กันแดดได้โดยไม่ต้องทาครีมกันแดด ผลการตรวจสอบพบว่าข้อมูลนี้ไม่จริง แม้จะเริ่มมีข้อมูลทางวิชาการอยู่บ้าง แต่งานวิจัยยังไม่มากพอที่จะยืนยันว่าการกินเข้าไปจะป้องกันแดดได้โดยไม่ต้องทาครีมกันแดด
แสงแดดมีรังสียูวีเอ ยูวีบี และยูวีซี โดยรังสีที่ส่งผลกระทบต่อร่างกายคือยูวีเอและยูวีบี ในทางเภสัชกรรมพบว่ามีสาร 2 ชนิดในธรรมชาติที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระจากแสงแดด คือ สารโพลิฟีนอลและสารแคโรทีนอยด์ ซึ่งช่วยชะลอหรือลดความรุนแรงของผลกระทบจากแสงแดดได้ แต่เป็นผลที่เกิดในงานวิจัยซึ่งยังมีผู้ร่วมวิจัยไม่มากและข้อมูลยังไม่ชัดเจนพอจะนำมาใช้จริง สารทั้งสองชนิดนี้พบได้ในผลเบอร์รี กาแฟ ชาเขียว และผักผลไม้หลากสี หากกินมากเกินไป ศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมองจะสั่งให้ร่างกายรู้สึกพะอืดพะอม คลื่นไส้ จนถึงอาเจียนได้ เภสัชกรจึงแนะนำให้รับประทานจากอาหารสดมากกว่า หรือหากต้องการอาหารเสริมควรปรึกษาเภสัชกรก่อน เพราะผู้ที่กินยาละลายลิ่มเลือดบางชนิดไม่สามารถกินแคโรทีนอยด์ได้ การป้องกันแสงแดดที่ได้ผลยังคงเป็นการหลีกเลี่ยงแดดจัด การทาครีมกันแดดที่มีค่าเอสพีเอฟและค่าพีเอซึ่งขึ้นทะเบียนถูกต้องและทาซ้ำเมื่ออยู่กลางแดดนาน รวมถึงการสวมเสื้อแขนยาวและกางร่ม
ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพุธที่ 4 มีนาคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live
แท็กที่เกี่ยวข้อง:
คนสู้โรค
- 24:41
สังคมสูงวัย กับภาวะโรคกระดูก, เยลลี่ผสมเมลาโทนินอันตราย จริงไหม ?
23 ก.พ. 69 - 23:43
ขี้ลืมตามวัยหรืออัลไซเมอร์, หูตึง สัญญาณอัลไซเมอร์ จริงหรือ ?
24 ก.พ. 69 - 23:26
ก้าวข้ามขีดจำกัดมะเร็งระยะที่ 4 ด้วยการดูแลแบบประคับประคอง
25 ก.พ. 69 - 25:16
ไขรหัสลับพันธุกรรม ความหวังใหม่...สู้โรคหายาก, เบกกิ้งโซดา-ผงถ่านชาโคล ช่วยขัดฟันขาว ?
2 มี.ค. 69 - กำลังเล่น...
รู้ทันโรคไต ป้องกันได้ด้วยตัวคุณ
4 มี.ค. 69 - 23:40
เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้า
5 มี.ค. 69 - 24:04
“สวนลุมพินี” และแหล่งสร้างสุขผู้สูงวัย “ศูนย์นันทนาการลุมพินี”
6 มี.ค. 69 - 23:54
โภชนาการผู้สูงวัย กินครบ 5 หมู่ สุขภาพแข็งแรง
9 มี.ค. 69 - 24:56
ป้องกันเหงือกร่น ลดโอกาสฟันร่วง
10 มี.ค. 69 - 24:51
ประจำเดือนหมดถาวร “วัยทอง” เรียกหา ดูแลสุขภาพอย่างไรดี
11 มี.ค. 69 - 23:40
PD-HD ผู้ป่วยโรคไต เลือกแบบไหนดี
12 มี.ค. 69 - 23:43
ปลูกถ่ายไต (KT) ทางเลือกเพื่อคุณภาพชีวิตที่ยืนยาวของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง
17 มี.ค. 69 - 23:12
สูงวัยสุขภาพพังจาก “อากาศร้อน” ต้องรับมืออย่างไร
18 มี.ค. 69 - 24:24
มะเร็งลำไส้ รู้ทันความเสี่ยงที่ส่งต่อได้
19 มี.ค. 69 - 24:48
เรียนรู้ไม่มีวันเกษียณ โรงเรียนสูงวัย อบต.ท่างาม จ.สิงห์บุรี
20 มี.ค. 69 - 24:27
ไข้กาฬหลังแอ่น ป้องกันความเสี่ยงก่อนเดินทาง
23 มี.ค. 69 - 24:26
รูมาตอยด์ รู้เร็ว รักษาได้
24 มี.ค. 69 - 24:01
“ลิ้นไม่รับรส” ภาวะเสื่อมถอยในผู้สูงวัย สู่ปัญหาสุขภาพจากการกิน
26 มี.ค. 69 - 24:58
สร้างเสริมสุขภาพดีกับกิจกรรม “รอบรู้เรื่องยา” ลดความเข้าใจผิดเรื่องยา
27 มี.ค. 69 - 26:03
ชีวิตที่เปลี่ยนไป เมื่อ "ไตใหม่" เริ่มทำงาน, "เบอร์เบอรีน" คือยาลดน้ำหนัก ?
30 มี.ค. 69 - 24:57
ผื่นแพ้เซ็บเดิร์ม ตัวร้ายทำลายผิว, ดื่มคอลลาเจนทุกวัน สร้างกระดูกอ่อน จริงหรือ ?
31 มี.ค. 69 - 25:03
สมุนไพรใกล้ตัว ทางรอดสุขภาพในภาวะวิกฤติ
1 เม.ย. 69 - 23:54
หัวใจเต้นผิดจังหวะ สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม
2 เม.ย. 69 - 23:16
รอบรู้เรื่องยา ปรับนิดพิชิตโรค
3 เม.ย. 69 - 25:06
กินอย่างไรเมื่อต้องล้างไต, ดื่มน้ำเย็นตอนมีประจำเดือน ทำให้เลือดคั่ง จริงหรือ ?
7 เม.ย. 69 - 25:00
“โรคทางตา” มากับหน้าร้อน, "ดื่มแอลกอฮอล์” ตอนอากาศร้อนเสี่ยงฮีทสโตรก จริงหรือ ?
8 เม.ย. 69 - 24:23
รังสี UV ทำให้ผิวแก่ไว และอันตรายอย่างไร ?, "วิตามินซี" โดสสูง ป้องกันไข้หวัด 100% จริงหรือ ?
9 เม.ย. 69 - 23:49
เมนูสุขภาพ กินดีมีความสุข, กิน "ถั่วงอกดิบ" เสี่ยงอาหารเป็นพิษ ?
10 เม.ย. 69 - 24:45
การปฐมพยาบาล และการรักษาอาการ"ฮีทสโตรก"
16 เม.ย. 69 - 22:52
ชาญชรา#2 สถานีดูแลใจผู้สูงอายุ
17 เม.ย. 69
คนสู้โรค
- 24:41
สังคมสูงวัย กับภาวะโรคกระดูก, เยลลี่ผสมเมลาโทนินอันตราย จริงไหม ?
23 ก.พ. 69 - 23:43
ขี้ลืมตามวัยหรืออัลไซเมอร์, หูตึง สัญญาณอัลไซเมอร์ จริงหรือ ?
24 ก.พ. 69 - 23:26
ก้าวข้ามขีดจำกัดมะเร็งระยะที่ 4 ด้วยการดูแลแบบประคับประคอง
25 ก.พ. 69 - 25:16
ไขรหัสลับพันธุกรรม ความหวังใหม่...สู้โรคหายาก, เบกกิ้งโซดา-ผงถ่านชาโคล ช่วยขัดฟันขาว ?
2 มี.ค. 69 - กำลังเล่น...
รู้ทันโรคไต ป้องกันได้ด้วยตัวคุณ
4 มี.ค. 69 - 23:40
เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับโรคพิษสุนัขบ้า
5 มี.ค. 69 - 24:04
“สวนลุมพินี” และแหล่งสร้างสุขผู้สูงวัย “ศูนย์นันทนาการลุมพินี”
6 มี.ค. 69 - 23:54
โภชนาการผู้สูงวัย กินครบ 5 หมู่ สุขภาพแข็งแรง
9 มี.ค. 69 - 24:56
ป้องกันเหงือกร่น ลดโอกาสฟันร่วง
10 มี.ค. 69 - 24:51
ประจำเดือนหมดถาวร “วัยทอง” เรียกหา ดูแลสุขภาพอย่างไรดี
11 มี.ค. 69 - 23:40
PD-HD ผู้ป่วยโรคไต เลือกแบบไหนดี
12 มี.ค. 69 - 23:43
ปลูกถ่ายไต (KT) ทางเลือกเพื่อคุณภาพชีวิตที่ยืนยาวของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง
17 มี.ค. 69 - 23:12
สูงวัยสุขภาพพังจาก “อากาศร้อน” ต้องรับมืออย่างไร
18 มี.ค. 69 - 24:24
มะเร็งลำไส้ รู้ทันความเสี่ยงที่ส่งต่อได้
19 มี.ค. 69 - 24:48
เรียนรู้ไม่มีวันเกษียณ โรงเรียนสูงวัย อบต.ท่างาม จ.สิงห์บุรี
20 มี.ค. 69 - 24:27
ไข้กาฬหลังแอ่น ป้องกันความเสี่ยงก่อนเดินทาง
23 มี.ค. 69 - 24:26
รูมาตอยด์ รู้เร็ว รักษาได้
24 มี.ค. 69 - 24:01
“ลิ้นไม่รับรส” ภาวะเสื่อมถอยในผู้สูงวัย สู่ปัญหาสุขภาพจากการกิน
26 มี.ค. 69 - 24:58
สร้างเสริมสุขภาพดีกับกิจกรรม “รอบรู้เรื่องยา” ลดความเข้าใจผิดเรื่องยา
27 มี.ค. 69 - 26:03
ชีวิตที่เปลี่ยนไป เมื่อ "ไตใหม่" เริ่มทำงาน, "เบอร์เบอรีน" คือยาลดน้ำหนัก ?
30 มี.ค. 69 - 24:57
ผื่นแพ้เซ็บเดิร์ม ตัวร้ายทำลายผิว, ดื่มคอลลาเจนทุกวัน สร้างกระดูกอ่อน จริงหรือ ?
31 มี.ค. 69 - 25:03
สมุนไพรใกล้ตัว ทางรอดสุขภาพในภาวะวิกฤติ
1 เม.ย. 69 - 23:54
หัวใจเต้นผิดจังหวะ สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม
2 เม.ย. 69 - 23:16
รอบรู้เรื่องยา ปรับนิดพิชิตโรค
3 เม.ย. 69 - 25:06
กินอย่างไรเมื่อต้องล้างไต, ดื่มน้ำเย็นตอนมีประจำเดือน ทำให้เลือดคั่ง จริงหรือ ?
7 เม.ย. 69 - 25:00
“โรคทางตา” มากับหน้าร้อน, "ดื่มแอลกอฮอล์” ตอนอากาศร้อนเสี่ยงฮีทสโตรก จริงหรือ ?
8 เม.ย. 69 - 24:23
รังสี UV ทำให้ผิวแก่ไว และอันตรายอย่างไร ?, "วิตามินซี" โดสสูง ป้องกันไข้หวัด 100% จริงหรือ ?
9 เม.ย. 69 - 23:49
เมนูสุขภาพ กินดีมีความสุข, กิน "ถั่วงอกดิบ" เสี่ยงอาหารเป็นพิษ ?
10 เม.ย. 69 - 24:45
การปฐมพยาบาล และการรักษาอาการ"ฮีทสโตรก"
16 เม.ย. 69 - 22:52
ชาญชรา#2 สถานีดูแลใจผู้สูงอายุ
17 เม.ย. 69




























































