คนสู้โรค
คนสู้โรค

รู้ทันโรคไต ป้องกันได้ด้วยตัวคุณ

หน้ารายการ
4 มี.ค. 69

รู้ทัน "โรคไตเรื้อรัง" ภัยเงียบที่ไม่แสดงอาการ พร้อมสัญญาณเตือนและวิธีชะลอความเสื่อมของไต

โรคไตเรื้อรัง กำลังกลายเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพสำคัญของคนไทย และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และที่หลายคนอาจไม่ทราบว่า ปัจจัยเสี่ยงหลักของภาวะไตเสื่อมที่น่ากังวลคือ โรคไตในระยะแรกมักไม่แสดงอาการอย่างชัดเจน กว่าจะรู้ตัว วันนี้ “คนสู้โรค” จะพาคุณผู้ชมมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรคไตเรื้อรัง สถานการณ์ในประเทศไทย และความสำคัญของการตรวจคัดกรองไต พร้อมทั้งเรียนรู้ 5 สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม และวิธีดูแลไตให้แข็งแรง กับ นพ.ปรัชญา พุมอุทัยวิรัตน์ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญสาขาอายุรศาสตร์โรคไต ศูนย์ปลูกถ่ายอวัยวะและเนื้อเยื่อ โรงพยาบาลจุฬาภรณ์

โรคไตเรื้อรัง ภัยเงียบที่แบ่งเป็น 5 ระยะ

โรคไตแบ่งตามระยะเวลาที่เกิดเป็น 2 ชนิด ได้แก่ ไตวายเฉียบพลันที่เกิดในระยะหลักวันแต่ไม่เกิน 1 สัปดาห์ ซึ่งหากหาสาเหตุและรักษาทันท่วงทีสามารถกลับมาเป็นปกติได้ และโรคไตเรื้อรังที่เกิดจากการทำงานของไตลดลงเป็นเวลานานอย่างน้อย 3 เดือน ในประเทศไทยพบผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังสูงถึง 17.5 % หรือเทียบได้ว่าในคน 100 คน มีผู้ป่วยราว 17 คน ซึ่งถือว่าสูงมาก และเมื่อเข้าสู่ระยะสุดท้ายที่ต้องบำบัดทดแทนไต ค่าใช้จ่ายในการฟอกเลือดสูงถึง 1.6 หมื่นล้านบาทต่อปี

โรคไตเรื้อรังแบ่งเป็น 5 ระยะตามประสิทธิภาพการกรองของไต (eGFR) ได้แก่

ระยะที่ 1 เกิน 90 %

ระยะที่ 2 น้อยกว่า 90 % แต่มากกว่า 60 %

ระยะที่ 3 น้อยกว่า 60 %

ระยะที่ 4 น้อยกว่า 30 %

ระยะสุดท้ายคือระยะที่ 5 น้อยกว่า 15 %

ซึ่งเป็นระยะที่ต้องบำบัดทดแทนไต สาเหตุหลักของโรคไตเรื้อรังราว 70-80 % มาจากเบาหวานและความดันโลหิตสูง เพราะทั้งสองโรคทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตเกิดปัญหาและทำลายหน่วยไต

สัญญาณเตือนและการตรวจคัดกรองโรคไต

เหตุที่เรียกว่าภัยเงียบ เพราะในผู้ป่วย 17 คน เกือบ 10 คนไม่มีอาการแสดงและตรวจพบจากการตรวจสุขภาพประจำปี อย่างไรก็ตาม มีสัญญาณเตือนที่ควรไปพบแพทย์ ได้แก่ ภาวะบวมน้ำที่กดแล้วบุ๋ม ทั้งบริเวณหน้าแข้ง เปลือกตา หรือช่องท้อง ปัสสาวะผิดปกติ เช่น สีน้ำล้างเนื้อหรือสีแดงสด ปัสสาวะเป็นฟองที่ไม่หายแม้ราดน้ำซ้ำ หรือปริมาณปัสสาวะที่ลดลงผิดปกติ ภาวะซีด เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้หรือสูงขึ้นรวดเร็ว และภาวะของเสียคั่งในร่างกาย เช่น คลื่นไส้ อาเจียน หรือคันตามตัว วิธีสังเกตเบื้องต้นคือกดที่หน้าแข้งค้างไว้แล้วปล่อย หากผิวยังบุ๋มเกิน 10 วินาทีโดยไม่คืนตัวทันที อาจเป็นสัญญาณของโรคไตที่ซ่อนอยู่

การตรวจคัดกรองมี 2 วิธี คือ การตรวจปัสสาวะเพื่อดูว่ามีโปรตีนไข่ขาวรั่วออกมาหรือไม่ และการตรวจเลือดเพื่อดูค่าครีเอตินีนนำไปคำนวณค่า eGFR ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคอ้วน โรคหัวใจ ประวัตินิ่วในทางเดินปัสสาวะ ไตอักเสบ หรือมีประวัติโรคไตในครอบครัว ควรตรวจอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ส่วนผู้ที่อายุเกิน 35 ปีแนะนำให้ตรวจตามแพ็กเกจสุขภาพ สำหรับชุดตรวจที่บ้านแบบแถบจุ่มปัสสาวะ เป็นการคัดกรองเบื้องต้นที่มีความแม่นยำและความไวราว 90 เปอร์เซ็นต์ หากผลพบโปรตีนรั่วต้องไปตรวจยืนยันการวินิจฉัยกับแพทย์ต่อไป แต่ยังไม่ได้บ่งชี้ว่าเป็นโรค เพียงแต่มีความเสี่ยง

แนวทางชะลอความเสื่อมและดูแลตัวเอง

โรคไตเรื้อรังมีลักษณะสำคัญคือไม่สามารถกลับมาเป็นปกติได้ แต่สามารถชะลอความเสื่อมให้ช้าที่สุดเพื่อไม่ให้เข้าสู่ระยะสุดท้าย โดยผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลอย่างดีและพบแพทย์สม่ำเสมอ มีโอกาสที่จะไม่ต้องเข้าสู่การบำบัดทดแทนไตไปจนตลอดชีวิต หัวใจสำคัญจึงอยู่ที่การตรวจคัดกรองให้เร็ว พบให้เจอ และพบอายุรแพทย์โรคไตให้เร็วที่สุด เพื่อค้นหาและรักษาสาเหตุ

แนวทางการดูแลตัวเองเป็นหลักการทั่วไปของกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ได้แก่

  • รับประทานอาหารให้หลากหลายครบ 5 หมู่ ควบคุมพลังงาน
  • หลีกเลี่ยงอาหารเค็มจัด หวานจัด มันจัด เพื่อป้องกันความดันโลหิตสูงและเบาหวานที่นำไปสู่โรคไต
  • ดื่มน้ำให้เพียงพออย่างน้อย 6-8 แก้วต่อวัน หรือ 1.5 ลิตรในผู้ที่ไม่ได้จำกัดน้ำ
  • งดสูบบุหรี่ซึ่งกระตุ้นการอักเสบของหลอดเลือดทั่วร่างกายรวมถึงไต
  • หลีกเลี่ยงอาหารเสริมหรือสมุนไพรที่ไม่ทราบชนิด โดยปรึกษาอายุรแพทย์โรคไตก่อนหากจำเป็นต้องรับประทาน
  • ออกกำลังกายให้เพียงพอเพื่อควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในระดับดัชนีมวลกายที่เหมาะสม เนื่องจากโรคอ้วนส่งผลให้เกิดโรคไตเรื้อรังตามมา

Fact Check : วิตามินกันแดด เม็ดเดียวจบ ไม่ต้องทาครีม

เรื่องที่แชร์ : มีการโฆษณาอาหารเสริมชนิดหนึ่งว่า เป็น วิตามิน กินป้องกันแดด เม็ดเดียวจบ ไม่ต้องทาครีมกันแดดอีกต่อไป เรื่องนี้จะจริงหรือไม่ Fact Check มีคำตอบ กับ ภก.พงษ์ศิวะ กู่นอก ผู้ช่วยเลขาธิการสภาเภสัชกรรม

คำตอบ: ไม่จริง

ในช่วงที่อากาศร้อนจัด มีการแชร์กันว่ามีวิตามินที่กินเพียงเม็ดเดียวก็กันแดดได้โดยไม่ต้องทาครีมกันแดด ผลการตรวจสอบพบว่าข้อมูลนี้ไม่จริง แม้จะเริ่มมีข้อมูลทางวิชาการอยู่บ้าง แต่งานวิจัยยังไม่มากพอที่จะยืนยันว่าการกินเข้าไปจะป้องกันแดดได้โดยไม่ต้องทาครีมกันแดด

แสงแดดมีรังสียูวีเอ ยูวีบี และยูวีซี โดยรังสีที่ส่งผลกระทบต่อร่างกายคือยูวีเอและยูวีบี ในทางเภสัชกรรมพบว่ามีสาร 2 ชนิดในธรรมชาติที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระจากแสงแดด คือ สารโพลิฟีนอลและสารแคโรทีนอยด์ ซึ่งช่วยชะลอหรือลดความรุนแรงของผลกระทบจากแสงแดดได้ แต่เป็นผลที่เกิดในงานวิจัยซึ่งยังมีผู้ร่วมวิจัยไม่มากและข้อมูลยังไม่ชัดเจนพอจะนำมาใช้จริง สารทั้งสองชนิดนี้พบได้ในผลเบอร์รี กาแฟ ชาเขียว และผักผลไม้หลากสี หากกินมากเกินไป ศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมองจะสั่งให้ร่างกายรู้สึกพะอืดพะอม คลื่นไส้ จนถึงอาเจียนได้ เภสัชกรจึงแนะนำให้รับประทานจากอาหารสดมากกว่า หรือหากต้องการอาหารเสริมควรปรึกษาเภสัชกรก่อน เพราะผู้ที่กินยาละลายลิ่มเลือดบางชนิดไม่สามารถกินแคโรทีนอยด์ได้ การป้องกันแสงแดดที่ได้ผลยังคงเป็นการหลีกเลี่ยงแดดจัด การทาครีมกันแดดที่มีค่าเอสพีเอฟและค่าพีเอซึ่งขึ้นทะเบียนถูกต้องและทาซ้ำเมื่ออยู่กลางแดดนาน รวมถึงการสวมเสื้อแขนยาวและกางร่ม

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันพุธที่ 4 มีนาคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

คนสู้โรค

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1,020
1,021 - 1,050
1,051 - 1,080
1,081 - 1,110
1,111 - 1,140
1,141 - 1,170
1,171 - 1,200
1,201 - 1,230
1,231 - 1,260
1,261 - 1,290
1,291 - 1,320
1,321 - 1,350
1,351 - 1,380
1,381 - 1,410
1,411 - 1,440
1,441 - 1,470
1,471 - 1,500
1,501 - 1,530
1,531 - 1,560
1,561 - 1,590
1,591 - 1,620
1,621 - 1,650
1,651 - 1,680
1,681 - 1,710
1,711 - 1,740
1,741 - 1,770
1,771 - 1,800
1,801 - 1,830
1,831 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย