ศึกษาการแพทย์ทางเลือกจากจีน เรียกว่า “ชี่กง”

ท่ามกลางกระแสการดูแลสุขภาพที่มีหลากหลายรูปแบบ "ชี่กง" (Qigong) กลับเป็นศาสตร์จีนโบราณที่ยืนหยัดข้ามกาลเวลากว่า 3,000 ปี โดยมีความหมายลึกซึ้งแยกตามรากศัพท์คำว่า "ชี่" ที่หมายถึงพลังงานหรือลมหายใจ ซึ่งคนจีนโบราณเชื่อว่าเป็นอนุภาคที่เล็กที่สุดและเป็นองค์ประกอบพื้นฐานของทุกสรรพสิ่งในจักรวาล รวมถึงร่างกายมนุษย์ ส่วนคำว่า "กง" หมายถึงการฝึกฝนหรือการทำงาน เมื่อนำมารวมกันจึงหมายถึงศิลปะการออกกำลังกายที่เน้นการผสานท่วงท่า การกำหนดลมหายใจ และการฝึกจิตเข้าไว้ด้วยกัน

หัวใจสำคัญของการฝึกชี่กงไม่ได้อยู่ที่ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การ "โคจรลมปราณ" ภายในร่างกาย หลักการสำคัญคือการนำจิตกลับมาอยู่กับปัจจุบันขณะ จดจ่ออยู่กับการเคลื่อนไหวและลมหายใจเข้าออก เมื่อร่างกายภายนอกขยับ ลมปราณภายในก็จะเคลื่อนที่ไปตามเส้นลมปราณต่าง ๆ ส่งผลให้ร่างกายเกิดความสมดุลและแข็งแรงขึ้น ตามหลักคำสอนของเต๋าที่กล่าวว่า "จิตใจที่สงบจะต้องอยู่ในร่างกายที่แข็งแรงเท่านั้น" การฝึกชี่กงจึงตอบโจทย์ทั้งการสร้างภูมิคุ้มกันทางกายและการสร้างความสุขสงบทางใจไปพร้อม ๆ กัน

สำหรับผู้ที่เริ่มต้นสนใจ วิธีการฝึกที่ถูกต้องเริ่มจากการเลือกช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือยามเช้า ระหว่าง 06.00 – 08.00 น. ก่อนที่แสงแดดจะแรงเกินไป และควรปฏิบัติในสถานที่ที่มีอากาศบริสุทธิ์ ถ่ายเทสะดวก ปราศจากมลภาวะหรือฝุ่นควัน เพื่อให้ร่างกายได้รับพลังงานบริสุทธิ์จากธรรมชาติได้อย่างเต็มที่ เทคนิคการหายใจที่เป็นเอกลักษณ์ของชี่กงคือ การหายใจเข้าทางจมูก และหายใจออกทางปากโดยการทำปากจู๋เล็กน้อยแล้วเป่าลมออกยาว ๆ ซึ่งวิธีนี้จะช่วยให้เราสามารถควบคุมลมหายใจออกได้ยาวนานกว่าการหายใจออกทางจมูกปกติ ยิ่งหายใจได้ลึกและยาวมากเท่าไร ก็ยิ่งส่งผลดีต่อสุขภาพมากเท่านั้น ผู้ที่ได้ทดลองฝึกจริงต่างบอกเล่าถึงความรู้สึกเปลี่ยนแปลงในทางที่ดี เช่น รู้สึกอุ่นร้อนบริเวณหน้าท้อง ร่างกายเบาสบายขึ้น หรือแม้แต่อาการปวดประจำเดือนที่ทุเลาลงทันทีหลังการฝึก ถือเป็นกิจกรรมที่เหมาะกับทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ต้องการการออกกำลังกายที่นุ่มนวลแต่ทรงประสิทธิภาพ

ย้อนเวลาสู่ความเรียบง่าย: ถอดรหัสปริศนาธรรมและวิถีชีวิตแห่งตัญญูภาพ

ณ ใจกลางเมืองที่วุ่นวาย "สวนโมกข์กรุงเทพ" เปรียบเสมือนโอเอซิสทางจิตวิญญาณที่เปิดโอกาสให้คนเมืองได้สัมผัสกับวิถีชีวิตที่เรียบง่ายและธรรมะที่จับต้องได้ หนึ่งในสัญลักษณ์สำคัญที่ตั้งตระหง่านดึงดูดสายตาคือสถาปัตยกรรมจำลอง "กุฏิเล้าหมู" ซึ่งมีต้นแบบมาจากกุฏิที่ท่านพุทธทาสภิกขุเคยใช้พำนักจริงเมื่อปี พ.ศ. 2475 ณ วัดร้างตระพังจิก อำเภอไชยา เรื่องราวเบื้องหลังของกุฏินี้สะท้อนถึงความมุ่งมั่นอันแรงกล้าของท่านพุทธทาสที่แยกตัวไปปฏิบัติธรรมเพียงลำพังถึง 12 ปี ภายในศาลาแห่งนี้สะท้อนแนวคิด "กินอยู่อย่างต่ำ มุ่งกระทำอย่างสูง" ได้อย่างชัดเจน ด้วยการใช้ชีวิตที่สมถะ เรียบง่าย แต่มีเป้าหมายเพื่อการพัฒนาจิตวิญญาณขั้นสูง

ความน่าสนใจของกุฏิเล้าหมูไม่ได้มีเพียงโครงสร้างภายนอก แต่ยังรวมถึงรายละเอียดภายในที่แฝงกุศโลบายในการฝึกตน เช่น "หมอนไม้" ซึ่งเป็นของใช้จริงที่ท่านพุทธทาสใช้หนุนนอนตลอดระยะเวลาที่พำนักอยู่ที่นั่น การใช้หมอนไม้แข็ง ๆ แทนหมอนนุ่ม ๆ มีนัยสำคัญเพื่อการเจริญสติ ป้องกันไม่ให้ผู้ปฏิบัติธรรมเพลิดเพลินกับการนอนหลับมากเกินไปจนเกิดความเกียจคร้าน นอกจากนี้ พื้นที่ใช้สอยภายในศาลายังถูกออกแบบให้เป็นอเนกประสงค์ ทั้งเป็นที่นั่งทำงานเขียนหนังสือและเป็นที่จำวัดในพื้นที่เดียวกัน แสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิตที่ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรที่มีอยู่อย่างคุ้มค่าที่สุด

นอกจากการเรียนรู้ผ่านสถาปัตยกรรมแล้ว สวนโมกข์กรุงเทพยังมีการจัดแสดงปริศนาธรรมที่ชวนให้ขบคิด เช่น ภาพ "กาลจักร" ซึ่งประกอบด้วยวงกลมซ้อนกัน 4 ชั้น อธิบายสัจธรรมของชีวิต ตั้งแต่จิตเดิมแท้ที่ประภัสสรหรือว่างเปล่า การเข้ามาของกิเลสจร (โลภ โกรธ หลง) นำไปสู่การกระทำกรรมทั้งดำและขาว และผลแห่งกรรมที่ส่งผลให้ต้องเวียนว่ายตายเกิด โดยมีภาพยักษ์สีดำขนาบอยู่ด้านบนสื่อถึงกาลเวลาที่กลืนกินทุกสรรพสิ่ง เป้าหมายสูงสุดที่ภาพนี้ต้องการสื่อคือทางเลือกที่สามนอกเหนือจากการเกิดและตาย นั่นคือ "นิพพาน" หรือการดับทุกข์ทางใจ ซึ่งท่านพุทธทาสเน้นย้ำเรื่อง "ตายก่อนตาย" คือการละวางความยึดมั่นถือมั่นในตัวกูของกู เพื่อให้สามารถใช้ชีวิตอยู่บนโลกใบนี้ได้โดยไม่ทุกข์ร้อน

สะท้อนตัวตนจากภายในสู่ภายนอก: เมื่อโลกข้างในกำหนดโลกข้างนอก

อีกหนึ่งกิจกรรมที่น่าสนใจภายในสวนโมกข์กรุงเทพคือการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะจิตใจกับโลกภายนอก ผ่านนิทรรศการที่ชี้ให้เห็นกระบวนการทำงานของจิตใจว่า "โลกข้างในสร้างโลกข้างนอก" ได้อย่างไร โดยเริ่มจากการสำรวจความรู้สึกปัจจุบันของตนเอง เช่น หากเรารู้สึก "เหนื่อยใจ" เรามักจะเลือกพฤติกรรมตอบสนองแบบปิดกั้น เช่น การเก็บตัวเงียบ ๆ หรือหนีปัญหา ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้ย่อมส่งผลกระทบต่อคนรอบข้าง ทำให้คู่สนทนาไม่กล้าเข้าหา เกิดช่องว่างในความสัมพันธ์ หรือทำให้การทำงานร่วมกันเกิดความผิดพลาดซ้ำซ้อน

ในทางกลับกัน หากสภาพจิตใจภายในมีความ "สุขใจ" พฤติกรรมที่แสดงออกมาย่อมเป็นไปในทางบวก สร้างสรรค์ และเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ส่งผลให้บรรยากาศรอบตัวดีขึ้น ความสัมพันธ์ราบรื่น และสังคมโดยรวมน่าอยู่ขึ้น แนวคิดนี้ตอกย้ำให้เห็นว่า การจะเปลี่ยนแปลงสังคมหรือโลกใบนี้ให้ดีขึ้น ไม่ได้เริ่มที่การเรียกร้องจากผู้อื่น แต่ต้องเริ่มจากการบริหารจัดการสภาวะอารมณ์และจิตใจของตนเองเป็นลำดับแรก นอกจากนี้ เพื่อให้สอดรับกับยุคสมัย สวนโมกข์กรุงเทพยังได้นำนวัตกรรม "พุทธทาส AI" มาให้บริการ ณ โคธัมมสเปซ ซึ่งเป็นระบบ Chatbot ที่คลังข้อมูลขนาดใหญ่ สามารถตอบคำถามข้อธรรมะหรือให้คำปรึกษาเรื่องความทุกข์ใจได้ทันท่วงที เสมือนมีท่านพุทธทาสมาไขข้อข้องใจให้ด้วยตนเอง ช่วยให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงแก่นธรรมะได้ง่ายและรวดเร็วขึ้น

ออกแบบแผนที่ชีวิต: Workshop ค้นหาความหมายและก้าวต่อไป

การดูแลสุขภาพแบบองค์รวมไม่ได้จบลงแค่การบริหารกาย แต่ยังต้องครอบคลุมถึงการบริหาร "เป้าหมายชีวิต" ด้วย กิจกรรม Workshop "Who Am I" เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้ผู้เข้าร่วมได้หยุดพักและทบทวนเส้นทางชีวิตที่ผ่านมา โดยให้ผู้เข้าร่วมได้นิยามความหมายของคำว่า "ชีวิต" ในมุมมองของตนเอง ไม่ว่าจะเป็นการมองว่าชีวิตคือการเรียนรู้ การต่อสู้ หรือการเดินทางที่ไม่มีวันสิ้นสุด กิจกรรมนี้ใช้ "การ์ดรูปภาพ" เป็นสื่อกลางในการสะท้อนตัวตน ช่วยให้ผู้เข้าร่วมสามารถเชื่อมโยงความรู้สึกภายในออกมาเป็นรูปธรรม

ผู้เข้าร่วมกิจกรรมหลายคนได้ค้นพบแง่มุมใหม่ ๆ ของตัวเองผ่านกระบวนการนี้ บางคนตระหนักได้ว่าปีที่ผ่านมาตนเองใจร้ายกับตัวเองมากเกินไป มัวแต่ตำหนิตนเองจนลืมมอบความรักและความเมตตาให้แก่ตนเอง บางคนค้นพบความภาคภูมิใจที่ได้ทำหน้าที่ของตนเองให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น แม้จะมองไม่เห็นตัวตนที่ชัดเจนดั่งสายลม แต่ก็สัมผัสได้ถึงคุณค่าในสิ่งที่ทำ การได้ตั้งเป้าหมายชีวิตใหม่ หรือการกำหนดจุดเช็กพอยต์ (Checkpoint) ในอนาคต (เช่น ปี 2026) เปรียบเสมือนการตั้งเข็มทิศชีวิตให้ตรงทิศทาง เพื่อให้ก้าวเดินต่อไปได้อย่างมั่นคงและมีความสุข การผสมผสานระหว่างการฝึกชี่กงเพื่อปรับสมดุลกาย การเรียนรู้ธรรมะเพื่อกล่อมเกลาจิต และการทำ Workshop เพื่อวางแผนชีวิต จึงถือเป็น "ยาขนานเอก" ที่ช่วยให้คนเมืองสามารถรักษาสมดุลและแอคทีฟได้ในทุก ๆ วัน

หากวันนี้คุณลองหยุดนิ่งแล้วฟังเสียงหัวใจตัวเอง คุณคิดว่า "คำนิยามชีวิต" ของคุณในปีนี้คืออะไร และคุณพร้อมหรือยังที่จะออกแบบมันใหม่อีกครั้ง?

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันศุกร์ที่ 23 มกราคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live