วันใหม่วาไรตี้
วันใหม่วาไรตี้

รู้ทันกันได้ : ภัยเงียบ "กล้ามเนื้อสลาย" คนธรรมดาก็เป็นได้ !

หน้ารายการ
17 มิ.ย. 69

หลายคนหันมาดูแลสุขภาพด้วยการเข้าฟิตเนส, ออกกำลังกาย, ยกเวท หรือยกน้ำหนัก แต่รู้หรือไม่? ว่าการใช้ร่างกายหนักเกินไปอาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อสลายได้ โดยภาวะนี้เคยมีเคสมาแล้ว เช่น กรณีนักเรียนที่ถูกทำโทษให้กระโดดตบถึง 1,000 ครั้งในระยะเวลาสั้น ๆ จนเกิดอาการ บทความนี้เรียบเรียงจากการให้สัมภาษณ์ของ นพ. ชวาลวุฒิ เติมตะนันทน์ ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ เฉพาะทางข้อเข่าข้อสะโพก สถาบันกระดูกและข้อ รพ.พญาไท เพื่อให้คุณเข้าใจและป้องกันได้ทันก่อนสายเกินแก้

กล้ามเนื้อสลายคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

ปกติแล้วกล้ามเนื้อของเราประกอบด้วยเซลล์กล้ามเนื้อจำนวนมากที่สามารถยืดและหดตัวได้ เมื่อเราออกกำลังกาย เซลล์กล้ามเนื้อจะมีการยืดหดซ้ำ ๆ พร้อมกัน ภาวะกล้ามเนื้อสลาย จะเกิดขึ้นเมื่อมีการใช้งานกล้ามเนื้อมากเกินกว่าที่เซลล์จะรับไหว จนเซลล์กล้ามเนื้อแตกและตายลง สารที่อยู่ภายในเซลล์จึงรั่วออกมาเข้าสู่กระแสเลือด ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของอันตรายที่ตามมา

สาเหตุของภาวะกล้ามเนื้อสลายเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุของ กล้ามเนื้อสลาย มีได้หลายปัจจัย ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว ได้แก่

  • การออกกำลังกายหักโหมเกินไป คือการใช้งานกล้ามเนื้ออย่างรุนแรงในช่วงเวลาสั้น ๆ ไม่ว่าจะสมัครใจหรือไม่สมัครใจ เช่น การถูกทำโทษ การรับน้อง การเกณฑ์ทหาร หรือการวิ่งหนีภัยพิบัติ
  • สภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม เช่น ออกกำลังกายในอากาศร้อน ดื่มน้ำน้อย และพักผ่อนไม่เพียงพอ
  • อุบัติเหตุ ที่มีการกระแทกหรือบดขยี้ หรือการกดทับจนเซลล์กล้ามเนื้อขาดเลือดเป็นเวลานานจนแตกสลาย
  • การใช้ยาหรือสารเสพติดบางชนิด เช่น โคเคน เฮโรอีน หรือยาบ้า รวมถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่ทำให้เซลล์กล้ามเนื้อไม่แข็งแรงและแตกได้ง่าย
  • ภาวะแทรกซ้อนจากโรคอื่น เช่น การติดเชื้อรุนแรงที่ส่งผลให้เซลล์กล้ามเนื้อตาย

กลไกของกล้ามเนื้อสลายที่นำไปสู่อันตรายต่อไต

เมื่อเซลล์กล้ามเนื้อแตกออก สารที่อยู่ภายในเซลล์จะรั่วเข้าสู่กระแสเลือด สารที่น่ากังวลที่สุดคือ ไมโอโกลบิน (Myoglobin) ซึ่งสามารถไปตกตะกอนและอุดตันที่ท่อไตได้ เมื่อท่อไตอุดตัน ของเสียก็จะคั่งอยู่ในเลือดและทำให้เกลือแร่ในเลือดเสียสมดุล หากปล่อยทิ้งไว้นานโดยไม่รักษา ไตจะทำงานไม่ได้จนถึงขั้นไตวาย และเมื่อเกลือแร่ในเลือดผิดปกติมากขึ้น ก็อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะและรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ นี่จึงเป็นเหตุผลที่ภาวะกล้ามเนื้อสลายมักถูกพูดถึงพร้อมกับภาวะไตวาย

อาการของกล้ามเนื้อสลายที่ควรสังเกต

อาการของกล้ามเนื้อสลายมักเกิดขึ้นเป็นลำดับ หากสังเกตได้เร็วจะช่วยให้เข้ารับการรักษาทันท่วงที

  • ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อรุนแรง โดยเฉพาะบริเวณต้นขาและน่อง ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีกล้ามเนื้อมาก อาการปวดจะรุนแรงจนเดินได้ไม่ปกติ มีคนสังเกตเห็นว่าท่าเดินผิดไป และทานยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น
  • ปัสสาวะสีเข้ม มีสีคล้ายโคล่าเข้ม ๆ ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม
  • อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เมื่อเริ่มมีเกลือแร่ในเลือดผิดปกติ
  • หัวใจเต้นผิดจังหวะ ในรายที่ปล่อยไว้จนอาการลุกลาม

ความรุนแรงของภาวะกล้ามเนื้อสลายในแต่ละคนไม่เท่ากัน

ความรุนแรงของกล้ามเนื้อสลายขึ้นอยู่กับจำนวนเซลล์กล้ามเนื้อที่เสียหาย ระยะเวลาที่ใช้งาน และความเร็วในการตรวจพบ บางคนเป็นเพียงเล็กน้อยอาจดีขึ้นได้ด้วยการดื่มน้ำ แต่บางคนรุนแรงถึงขั้นต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด และบางรายอาจต้องฟอกไต ดังนั้นยิ่งตรวจพบเร็วและใช้งานกล้ามเนื้อไปไม่มาก ก็ยิ่งมีโอกาสฟื้นตัวได้ดี

การรักษากล้ามเนื้อสลายและระยะเวลาในการฟื้นตัว

ภาวะกล้ามเนื้อสลายสามารถรักษาให้หายได้ แต่สิ่งสำคัญคือต้องเข้าสู่การรักษาให้เร็ว ไม่ปล่อยปละละเลย เพราะหากทิ้งไว้นานอาจหนักถึงขั้นต้องฟอกไต การรักษาบางรายจำเป็นต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อแก้ไขความผิดปกติของเกลือแร่ในเลือดให้ทัน หากเข้ารับการรักษาเร็ว ภาวะนี้จะไม่ทิ้งผลในระยะยาว ส่วนระยะเวลาฟื้นตัวนั้นแตกต่างกันไปตามความรุนแรง รายที่เป็นน้อยอาจใช้เวลาประมาณ 1 – 2 สัปดาห์ ขณะที่รายที่เป็นหนักอาจต้องใช้เวลา 1 – 2 เดือนกว่าจะกลับมาออกกำลังกายได้ตามปกติ

กล้ามเนื้อสลายรักษาหายเองได้ไหม

หลายคนเข้าใจว่าหากปัสสาวะสีเข้มแล้วดื่มน้ำมาก ๆ ก็อาจช่วยได้ ในความเป็นจริงโอกาสหายเองมีอยู่บ้าง แต่หากไม่ได้ตรวจเลือด เราจะไม่มีทางรู้ว่าค่าของเสียในเลือดสูงไปมากแค่ไหน และค่าไตแย่ลงเพียงใด บางครั้งการดื่มน้ำเพียงอย่างเดียวอาจแก้ไขไม่ทัน จึงต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อปรับสมดุลเกลือแร่ ด้วยเหตุนี้จึงไม่แนะนำให้รักษากล้ามเนื้อสลายเอง หากสงสัยควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ชัด

วิธีป้องกันกล้ามเนื้อสลายสำหรับคนรักการออกกำลังกาย

ในยุคที่กระแสรักสุขภาพมาแรง การป้องกันกล้ามเนื้อสลายทำได้ด้วยการออกกำลังกายอย่างถูกหลัก โดยยึดคอนเซปต์ "ค่อยเป็นค่อยไป" และค่อย ๆ เพิ่มการออกกำลังกายขึ้นทีละขั้น

  • ปรับความเข้มข้น, ความถี่ และระยะเวลา ให้เหมาะกับสุขภาพของตัวเองในปัจจุบัน ไม่ออกกำลังกายหนักเกินตัวในทันที
  • มีระยะพักฟื้น ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูควบคู่ไปด้วย
  • ดื่มน้ำให้เพียงพอ ระหว่างออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เพียงพอ
  • หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายในอากาศร้อนจัด หากอากาศร้อนควรพักก่อน
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยา สารเสพติด และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่มีส่วนกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้

ข้อควรระวังกล้ามเนื้อสลายสำหรับคนยกเวทหนักและนักเพาะกาย

สำหรับผู้ที่ยกน้ำหนักหนักหรือนักเพาะกาย ข้อควรระวังเรื่องกล้ามเนื้อสลายจะคล้ายกับคนทั่วไป แต่ต้องเน้นที่การประเมินตัวเองว่าสามารถรับโหลดระดับนั้นได้หรือไม่ พร้อมทั้งมีเทคนิคการออกกำลังกายที่ถูกต้อง ระหว่างออกกำลังกายควรดื่มน้ำมาก ๆ และคอยสังเกตอาการของตัวเอง หากกล้ามเนื้อส่งสัญญาณเจ็บปวดมากผิดปกติ ควรหยุดพักและถอยกลับมาดูอาการก่อน นอกจากนี้การวอร์มอัปและคูลดาวน์ก็สำคัญ เพราะเป็นการเตรียมเซลล์กล้ามเนื้อให้พร้อมสำหรับการออกกำลังกาย

สรุปเรื่องกล้ามเนื้อสลายที่ควรรู้

ภาวะกล้ามเนื้อสลาย เป็นภัยที่เกิดขึ้นได้จากการใช้ร่างกายหนักเกินไป อุบัติเหตุ การใช้สารบางชนิด หรือภาวะแทรกซ้อนจากโรคอื่น แม้จะรักษาให้หายได้ แต่หากปล่อยไว้อาจรุนแรงถึงขั้นไตวายและเสียชีวิต ไม่ว่าจะออกกำลังกายเองหรือมีการลงโทษ ควรประเมินร่างกายให้เหมาะสม อย่าหักโหมจนเกินไป ดื่มน้ำและพักผ่อนให้เพียงพอ และหากสังเกตเห็นอาการปวดกล้ามเนื้อรุนแรงร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการรักษาให้ทันท่วงที

ชมย้อนหลังรายการ "วันใหม่วาไรตี้" ในช่วง "รู้ทันกันได้" ได้ที่ www.thaipbs.or.th/RuTanKanDai


อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

วิดีโอแนะนำ

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1020
1021 - 1050
1051 - 1080
1081 - 1110
1111 - 1140
1141 - 1170
1171 - 1200
1201 - 1230
1231 - 1260
1261 - 1290
1291 - 1320
1321 - 1350
1351 - 1380
1381 - 1410
1411 - 1440
1441 - 1470
1471 - 1500
1501 - 1530
1531 - 1560
1561 - 1590
1591 - 1620
1621 - 1650
1651 - 1680
1681 - 1710
1711 - 1740
1741 - 1770
1771 - 1800
1801 - 1830
1831 - 1860
1861 - 1890
1891 - 1920
1921 - 1950
1951 - 1980
1981 - 2010
2011 - 2040
2041 - 2070
2071 - 2100
2101 - 2130
2131 - 2160
2161 - 2190
2191 - 2220
2221 - 2250
2251 - 2280
2281 - 2310
2311 - 2340
2341 - 2370
2371 - 2400
2401 - 2430
2431 - 2460
2461 - 2490
2491 - 2520
2521 - 2550
2551 - 2580
2581 - 2610
2611 - 2640
2641 - 2670
2671 - 2700
2701 - 2730
2731 - 2760
2761 - 2790
2791 - 2820
2821 - 2850
2851 - 2880
2881 - 2910
2911 - 2940
2941 - 2970
2971 - 3000
3001 - 3030
3031 - 3060
3061 - 3090
3091 - 3120
3121 - 3150
3151 - 3180
3181 - 3210
3211 - 3240
3241 - 3270
3271 - 3300
3301 - 3330
3331 - 3360
3361 - 3390
3391 - 3420
3421 - 3450
3451 - 3480
3481 - 3510
3511 - 3540
3541 - 3570
3571 - 3600
3601 - 3630
3631 - 3660
3661 - 3690
3691 - 3720
3721 - 3750
3751 - 3780
3781 - 3810
3811 - 3840
3841 - 3870
3871 - 3900
3901 - 3930
3931 - 3960
3961 - 3990
3991 - 4020
4021 - 4050
4051 - 4080
4081 - 4110
4111 - 4140
4141 - 4170
4171 - 4200
4201 - 4230
4231 - 4260
4261 - 4290
4291 - 4320
4321 - 4350
4351 - 4380
4381 - 4410
4411 - 4440
4441 - 4470
4471 - 4500
4501 - 4530
4531 - 4560
4561 - 4590
4591 - 4620
4621 - 4650
4651 - 4680
4681 - 4710
4711 - 4740
4741 - 4770
4771 - 4800
4801 - 4830
4831 - 4860
4861 - 4890
4891 - 4920
4921 - 4950
4951 - 4980
4981 - 5010
5011 - 5040
5041 - 5070
5071 - 5100
5101 - 5130
5131 - 5160
5161 - 5190
5191 - 5220
5221 - 5250
5251 - 5280
5281 - 5310
5311 - 5340
5341 - 5370
5371 - 5400
5401 - 5430
5431 - 5460
5461 - 5490
5491 - 5520
5521 - 5550
5551 - 5580
5581 - 5610
5611 - 5640
5641 - 5670
5671 - 5700
5701 - 5730
5731 - 5760
5761 - 5790
5791 - 5820
5821 - 5850
5851 - 5880
5881 - 5910
5911 - 5940
5941 - 5970
5971 - 6000
6001 - 6030
6031 - 6060
6061 - 6090
6091 - 6120
6121 - 6150
6151 - 6180
6181 - 6210
6211 - 6240
6241 - 6270
6271 - 6300
6301 - 6330
6331 - 6360
6361 - 6390
6391 - 6420
6421 - 6450
6451 - 6480
6481 - 6510
6511 - 6540
6541 - 6570
6571 - 6600
6601 - 6630
6631 - 6660
6661 - 6690
6691 - 6720
6721 - 6750
6751 - 6780
6781 - 6810
6811 - 6840
6841 - 6870
6871 - 6900
6901 - 6930
6931 - 6960
6961 - 6990
6991 - 7020
7021 - 7050
7051 - 7080
7081 - 7110
7111 - 7140
7141 - 7170
7171 - 7200
7201 - 7230
7231 - 7260
7261 - 7290
7291 - 7320
7321 - 7350
7351 - 7380
7381 - 7410
7411 - 7440
7441 - 7470
7471 - 7500
7501 - 7530
7531 - 7560
7561 - 7590
7591 - 7620
7621 - 7650
7651 - 7680
7681 - 7710
7711 - 7740
7741 - 7770
7771 - 7800
7801 - 7830
7831 - 7860
7861 - 7890
7891 - 7920
7921 - 7950
7951 - 7980
7981 - 8010
8011 - 8040
8041 - 8070
8071 - 8100
8101 - 8130
8131 - 8160
8161 - 8190
8191 - 8220
8221 - 8250
8251 - 8280
8281 - 8310
8311 - 8340
8341 - 8370
8371 - 8400
8401 - 8430
8431 - 8460
8461 - 8490
8491 - 8520
8521 - 8550
8551 - 8580
8581 - 8610
8611 - 8640
8641 - 8670
8671 - 8700
8701 - 8730
8731 - 8760
8761 - 8790
8791 - 8820
8821 - 8850
8851 - 8880
8881 - 8910
8911 - 8940
8941 - 8970
8971 - 9000
9001 - 9030
9031 - 9060
9061 - 9090
9091 - 9120
9121 - 9150
9151 - 9180
9181 - 9210
9211 - 9240
9241 - 9270
9271 - 9300
9301 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย