วันใหม่วาไรตี้
วันใหม่วาไรตี้

รู้ทันกันได้ : ภัยเงียบ "กล้ามเนื้อสลาย" คนธรรมดาก็เป็นได้ !

หน้ารายการ
17 มิ.ย. 69

หลายคนหันมาดูแลสุขภาพด้วยการเข้าฟิตเนส, ออกกำลังกาย, ยกเวท หรือยกน้ำหนัก แต่รู้หรือไม่? ว่าการใช้ร่างกายหนักเกินไปอาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อสลายได้ โดยภาวะนี้เคยมีเคสมาแล้ว เช่น กรณีนักเรียนที่ถูกทำโทษให้กระโดดตบถึง 1,000 ครั้งในระยะเวลาสั้น ๆ จนเกิดอาการ บทความนี้เรียบเรียงจากการให้สัมภาษณ์ของ นพ. ชวาลวุฒิ เติมตะนันทน์ ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ เฉพาะทางข้อเข่าข้อสะโพก สถาบันกระดูกและข้อ รพ.พญาไท เพื่อให้คุณเข้าใจและป้องกันได้ทันก่อนสายเกินแก้

กล้ามเนื้อสลายคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

ปกติแล้วกล้ามเนื้อของเราประกอบด้วยเซลล์กล้ามเนื้อจำนวนมากที่สามารถยืดและหดตัวได้ เมื่อเราออกกำลังกาย เซลล์กล้ามเนื้อจะมีการยืดหดซ้ำ ๆ พร้อมกัน ภาวะกล้ามเนื้อสลาย จะเกิดขึ้นเมื่อมีการใช้งานกล้ามเนื้อมากเกินกว่าที่เซลล์จะรับไหว จนเซลล์กล้ามเนื้อแตกและตายลง สารที่อยู่ภายในเซลล์จึงรั่วออกมาเข้าสู่กระแสเลือด ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของอันตรายที่ตามมา

สาเหตุของภาวะกล้ามเนื้อสลายเกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุของ กล้ามเนื้อสลาย มีได้หลายปัจจัย ไม่ได้จำกัดอยู่ที่การออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว ได้แก่

  • การออกกำลังกายหักโหมเกินไป คือการใช้งานกล้ามเนื้ออย่างรุนแรงในช่วงเวลาสั้น ๆ ไม่ว่าจะสมัครใจหรือไม่สมัครใจ เช่น การถูกทำโทษ การรับน้อง การเกณฑ์ทหาร หรือการวิ่งหนีภัยพิบัติ
  • สภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม เช่น ออกกำลังกายในอากาศร้อน ดื่มน้ำน้อย และพักผ่อนไม่เพียงพอ
  • อุบัติเหตุ ที่มีการกระแทกหรือบดขยี้ หรือการกดทับจนเซลล์กล้ามเนื้อขาดเลือดเป็นเวลานานจนแตกสลาย
  • การใช้ยาหรือสารเสพติดบางชนิด เช่น โคเคน เฮโรอีน หรือยาบ้า รวมถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่ทำให้เซลล์กล้ามเนื้อไม่แข็งแรงและแตกได้ง่าย
  • ภาวะแทรกซ้อนจากโรคอื่น เช่น การติดเชื้อรุนแรงที่ส่งผลให้เซลล์กล้ามเนื้อตาย

กลไกของกล้ามเนื้อสลายที่นำไปสู่อันตรายต่อไต

เมื่อเซลล์กล้ามเนื้อแตกออก สารที่อยู่ภายในเซลล์จะรั่วเข้าสู่กระแสเลือด สารที่น่ากังวลที่สุดคือ ไมโอโกลบิน (Myoglobin) ซึ่งสามารถไปตกตะกอนและอุดตันที่ท่อไตได้ เมื่อท่อไตอุดตัน ของเสียก็จะคั่งอยู่ในเลือดและทำให้เกลือแร่ในเลือดเสียสมดุล หากปล่อยทิ้งไว้นานโดยไม่รักษา ไตจะทำงานไม่ได้จนถึงขั้นไตวาย และเมื่อเกลือแร่ในเลือดผิดปกติมากขึ้น ก็อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะและรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ นี่จึงเป็นเหตุผลที่ภาวะกล้ามเนื้อสลายมักถูกพูดถึงพร้อมกับภาวะไตวาย

อาการของกล้ามเนื้อสลายที่ควรสังเกต

อาการของกล้ามเนื้อสลายมักเกิดขึ้นเป็นลำดับ หากสังเกตได้เร็วจะช่วยให้เข้ารับการรักษาทันท่วงที

  • ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อรุนแรง โดยเฉพาะบริเวณต้นขาและน่อง ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีกล้ามเนื้อมาก อาการปวดจะรุนแรงจนเดินได้ไม่ปกติ มีคนสังเกตเห็นว่าท่าเดินผิดไป และทานยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น
  • ปัสสาวะสีเข้ม มีสีคล้ายโคล่าเข้ม ๆ ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม
  • อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เมื่อเริ่มมีเกลือแร่ในเลือดผิดปกติ
  • หัวใจเต้นผิดจังหวะ ในรายที่ปล่อยไว้จนอาการลุกลาม

ความรุนแรงของภาวะกล้ามเนื้อสลายในแต่ละคนไม่เท่ากัน

ความรุนแรงของกล้ามเนื้อสลายขึ้นอยู่กับจำนวนเซลล์กล้ามเนื้อที่เสียหาย ระยะเวลาที่ใช้งาน และความเร็วในการตรวจพบ บางคนเป็นเพียงเล็กน้อยอาจดีขึ้นได้ด้วยการดื่มน้ำ แต่บางคนรุนแรงถึงขั้นต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด และบางรายอาจต้องฟอกไต ดังนั้นยิ่งตรวจพบเร็วและใช้งานกล้ามเนื้อไปไม่มาก ก็ยิ่งมีโอกาสฟื้นตัวได้ดี

การรักษากล้ามเนื้อสลายและระยะเวลาในการฟื้นตัว

ภาวะกล้ามเนื้อสลายสามารถรักษาให้หายได้ แต่สิ่งสำคัญคือต้องเข้าสู่การรักษาให้เร็ว ไม่ปล่อยปละละเลย เพราะหากทิ้งไว้นานอาจหนักถึงขั้นต้องฟอกไต การรักษาบางรายจำเป็นต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อแก้ไขความผิดปกติของเกลือแร่ในเลือดให้ทัน หากเข้ารับการรักษาเร็ว ภาวะนี้จะไม่ทิ้งผลในระยะยาว ส่วนระยะเวลาฟื้นตัวนั้นแตกต่างกันไปตามความรุนแรง รายที่เป็นน้อยอาจใช้เวลาประมาณ 1 – 2 สัปดาห์ ขณะที่รายที่เป็นหนักอาจต้องใช้เวลา 1 – 2 เดือนกว่าจะกลับมาออกกำลังกายได้ตามปกติ

กล้ามเนื้อสลายรักษาหายเองได้ไหม

หลายคนเข้าใจว่าหากปัสสาวะสีเข้มแล้วดื่มน้ำมาก ๆ ก็อาจช่วยได้ ในความเป็นจริงโอกาสหายเองมีอยู่บ้าง แต่หากไม่ได้ตรวจเลือด เราจะไม่มีทางรู้ว่าค่าของเสียในเลือดสูงไปมากแค่ไหน และค่าไตแย่ลงเพียงใด บางครั้งการดื่มน้ำเพียงอย่างเดียวอาจแก้ไขไม่ทัน จึงต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดเพื่อปรับสมดุลเกลือแร่ ด้วยเหตุนี้จึงไม่แนะนำให้รักษากล้ามเนื้อสลายเอง หากสงสัยควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจให้แน่ชัด

วิธีป้องกันกล้ามเนื้อสลายสำหรับคนรักการออกกำลังกาย

ในยุคที่กระแสรักสุขภาพมาแรง การป้องกันกล้ามเนื้อสลายทำได้ด้วยการออกกำลังกายอย่างถูกหลัก โดยยึดคอนเซปต์ "ค่อยเป็นค่อยไป" และค่อย ๆ เพิ่มการออกกำลังกายขึ้นทีละขั้น

  • ปรับความเข้มข้น, ความถี่ และระยะเวลา ให้เหมาะกับสุขภาพของตัวเองในปัจจุบัน ไม่ออกกำลังกายหนักเกินตัวในทันที
  • มีระยะพักฟื้น ให้ร่างกายได้ฟื้นฟูควบคู่ไปด้วย
  • ดื่มน้ำให้เพียงพอ ระหว่างออกกำลังกาย และพักผ่อนให้เพียงพอ
  • หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายในอากาศร้อนจัด หากอากาศร้อนควรพักก่อน
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยา สารเสพติด และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่มีส่วนกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้

ข้อควรระวังกล้ามเนื้อสลายสำหรับคนยกเวทหนักและนักเพาะกาย

สำหรับผู้ที่ยกน้ำหนักหนักหรือนักเพาะกาย ข้อควรระวังเรื่องกล้ามเนื้อสลายจะคล้ายกับคนทั่วไป แต่ต้องเน้นที่การประเมินตัวเองว่าสามารถรับโหลดระดับนั้นได้หรือไม่ พร้อมทั้งมีเทคนิคการออกกำลังกายที่ถูกต้อง ระหว่างออกกำลังกายควรดื่มน้ำมาก ๆ และคอยสังเกตอาการของตัวเอง หากกล้ามเนื้อส่งสัญญาณเจ็บปวดมากผิดปกติ ควรหยุดพักและถอยกลับมาดูอาการก่อน นอกจากนี้การวอร์มอัปและคูลดาวน์ก็สำคัญ เพราะเป็นการเตรียมเซลล์กล้ามเนื้อให้พร้อมสำหรับการออกกำลังกาย

สรุปเรื่องกล้ามเนื้อสลายที่ควรรู้

ภาวะกล้ามเนื้อสลาย เป็นภัยที่เกิดขึ้นได้จากการใช้ร่างกายหนักเกินไป อุบัติเหตุ การใช้สารบางชนิด หรือภาวะแทรกซ้อนจากโรคอื่น แม้จะรักษาให้หายได้ แต่หากปล่อยไว้อาจรุนแรงถึงขั้นไตวายและเสียชีวิต ไม่ว่าจะออกกำลังกายเองหรือมีการลงโทษ ควรประเมินร่างกายให้เหมาะสม อย่าหักโหมจนเกินไป ดื่มน้ำและพักผ่อนให้เพียงพอ และหากสังเกตเห็นอาการปวดกล้ามเนื้อรุนแรงร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการรักษาให้ทันท่วงที

ชมย้อนหลังรายการ "วันใหม่วาไรตี้" ในช่วง "รู้ทันกันได้" ได้ที่ www.thaipbs.or.th/RuTanKanDai


อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

วันใหม่วาไรตี้

พ.ค. 2,019
มิ.ย. 2,019
ก.ค. 2,019
ส.ค. 2,019
ก.ย. 2,019
ต.ค. 2,019
พ.ย. 2,019
ธ.ค. 2,019
ม.ค. 2,020
ก.พ. 2,020
มี.ค. 2,020
เม.ย. 2,020
พ.ค. 2,020
มิ.ย. 2,020
ก.ค. 2,020
ส.ค. 2,020
ก.ย. 2,020
ต.ค. 2,020
พ.ย. 2,020
ธ.ค. 2,020
ม.ค. 2,021
ก.พ. 2,021
มี.ค. 2,021
เม.ย. 2,021
พ.ค. 2,021
มิ.ย. 2,021
ก.ค. 2,021
ส.ค. 2,021
ก.ย. 2,021
ต.ค. 2,021
พ.ย. 2,021
ธ.ค. 2,021
ม.ค. 2,022
ก.พ. 2,022
มี.ค. 2,022
เม.ย. 2,022
พ.ค. 2,022
มิ.ย. 2,022
ก.ค. 2,022
ส.ค. 2,022
ก.ย. 2,022
ต.ค. 2,022
พ.ย. 2,022
ธ.ค. 2,022
ม.ค. 2,023
ก.พ. 2,023
มี.ค. 2,023
เม.ย. 2,023
พ.ค. 2,023
มิ.ย. 2,023
ก.ค. 2,023
ส.ค. 2,023
ก.ย. 2,023
ต.ค. 2,023
พ.ย. 2,023
ธ.ค. 2,023
ม.ค. 2,024
ก.พ. 2,024
มี.ค. 2,024
เม.ย. 2,024
พ.ค. 2,024
มิ.ย. 2,024
ก.ค. 2,024
ส.ค. 2,024
ก.ย. 2,024
ต.ค. 2,024
พ.ย. 2,024
ธ.ค. 2,024
ม.ค. 2,025
ก.พ. 2,025
มี.ค. 2,025
เม.ย. 2,025
พ.ค. 2,025
มิ.ย. 2,025
ก.ค. 2,025
ส.ค. 2,025
ก.ย. 2,025
ต.ค. 2,025
พ.ย. 2,025
ธ.ค. 2,025
ม.ค. 2,026
ก.พ. 2,026
มี.ค. 2,026
เม.ย. 2,026
พ.ค. 2,026
มิ.ย. 2,026
ก.ค. 2,026

วันใหม่วาไรตี้

พ.ค. 2,019
มิ.ย. 2,019
ก.ค. 2,019
ส.ค. 2,019
ก.ย. 2,019
ต.ค. 2,019
พ.ย. 2,019
ธ.ค. 2,019
ม.ค. 2,020
ก.พ. 2,020
มี.ค. 2,020
เม.ย. 2,020
พ.ค. 2,020
มิ.ย. 2,020
ก.ค. 2,020
ส.ค. 2,020
ก.ย. 2,020
ต.ค. 2,020
พ.ย. 2,020
ธ.ค. 2,020
ม.ค. 2,021
ก.พ. 2,021
มี.ค. 2,021
เม.ย. 2,021
พ.ค. 2,021
มิ.ย. 2,021
ก.ค. 2,021
ส.ค. 2,021
ก.ย. 2,021
ต.ค. 2,021
พ.ย. 2,021
ธ.ค. 2,021
ม.ค. 2,022
ก.พ. 2,022
มี.ค. 2,022
เม.ย. 2,022
พ.ค. 2,022
มิ.ย. 2,022
ก.ค. 2,022
ส.ค. 2,022
ก.ย. 2,022
ต.ค. 2,022
พ.ย. 2,022
ธ.ค. 2,022
ม.ค. 2,023
ก.พ. 2,023
มี.ค. 2,023
เม.ย. 2,023
พ.ค. 2,023
มิ.ย. 2,023
ก.ค. 2,023
ส.ค. 2,023
ก.ย. 2,023
ต.ค. 2,023
พ.ย. 2,023
ธ.ค. 2,023
ม.ค. 2,024
ก.พ. 2,024
มี.ค. 2,024
เม.ย. 2,024
พ.ค. 2,024
มิ.ย. 2,024
ก.ค. 2,024
ส.ค. 2,024
ก.ย. 2,024
ต.ค. 2,024
พ.ย. 2,024
ธ.ค. 2,024
ม.ค. 2,025
ก.พ. 2,025
มี.ค. 2,025
เม.ย. 2,025
พ.ค. 2,025
มิ.ย. 2,025
ก.ค. 2,025
ส.ค. 2,025
ก.ย. 2,025
ต.ค. 2,025
พ.ย. 2,025
ธ.ค. 2,025
ม.ค. 2,026
ก.พ. 2,026
มี.ค. 2,026
เม.ย. 2,026
พ.ค. 2,026
มิ.ย. 2,026
ก.ค. 2,026

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย