อิหร่านบนทางแพร่ง

เช้าวันที่ 28 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา ท้องฟ้าเหนือกรุงเตหะรานของอิหร่านปรากฎควันดำปกคลุมหลายจุด หลังจากนั้นไม่ถึงครึ่งชั่วโมง ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐฯและทำเนียบขาวเผยแพร่คลิปวิดีโอที่มีความยาวประมาณ 8 นาทีประกาศเปิดปฏิบัติการโจมตีอิหร่าน เหตุผลที่ให้คือ เนื่องจากอิหร่านกำลังพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์รวมถึงกำลังพัฒนาศักยภาพของขีปนาวุธ และสิ่งนี้เป็นอันตรายอย่างยิ่ง แต่หลายฝ่ายยังคงค้างคาใจกับเหตุผลในการเปิดสงครามของโดนัลด์ ทรัมป์

เพราะก่อนหน้าการโจมตี อิหร่านและสหรัฐฯกำลังอยู่ในขั้นตอนการเจรจาเพื่อนำไปสู่การจำกัดความสามารถในการเสริมสมรรถนะแร่ยูเรเนียมของอิหร่าน เพื่อไม่ให้อิหร่านไปถึงจุดที่ผลิตอาวุธนิวเคลียร์ได้อีกประเด็นหลักบนโต๊ะเจรจาคือ การขอให้อิหร่านจำกัดศักยภาพขีปนาวุธที่ผลิตก่อนหน้าการโจมตีเพียง 1 วัน บารดร์ อัลบูไซดี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศโอมานซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวกลางการเจรจาเพิ่งให้สัมภาษณ์ว่า มีผลที่เป็นบวกจากการพูดคุยและการเจรจารอบต่อไปจะเกิดขึ้นในอีก 1 สัปดาห์ต่อจากนี้

สันติภาพ (เกือบ) อยู่แค่เอื้อม

Peace within reach หรือ สันติภาพอยู่แค่เอื้อม คือการพาดหัวของสำนักข่าวอัลจาซีราในวันนั้น แต่สันติภาพที่อยู่แค่เอื้อมต้องหลุดลอยเมื่อสหรัฐและอิสราเอลเปิดฉากโจมตีอิหร่าน ในวิดีโอ 8 นาทีที่ผู้นำสหรัฐเผยแพร่มีส่วนหนึ่งที่ระบุว่า การโจมตีอิหร่านจะยาวไปจนกว่าเป้าหมายจะบรรลุ และเป้าหมายที่ว่าคือ ขจัดระบอบการเมืองอิหร่านที่จ้องทำลายและบั่นทอนความมั่นคงของสหรัฐฯมาตลอดเกือบ 50 ปีที่ผ่านมา โดยเหตุการณ์ที่สร้างความสูญเสียให้ชาวอเมริกันมาที่สุด นั่นก็คือการบุกยึดสถานทูตสหรัฐฯในกรุงเตหะราน เมืองหลวงของอิหร่าน

หลังข่าวมรณกรรมของ อยาตอลเลาะห์ คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดอิหร่านได้รับการยืนยัน ประชาชนจำนวนมากได้ออกมาตามท้องถนน ธงสาธารณรัฐอิสลามโบกสะบัด รูปของผู้จากไปถูกชูในริ้วขบวน ด้านรัฐบาลอิหร่านก็ได้ประกาศให้มีการไว้อาลัยทั่วประเทศเป็นเวลาถึง 40 วัน เกือบ 50 ปีหลังการปฏิวัติอิสลาม อิหร่านกำลังยืนอยู่บนทางแยกสำคัญระหว่างการคงอยู่ของการปฏิวัติอิสลามกับการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบใหม่ที่ยังไร้รูปทรงชัดเจน การปฏิวัติอิสลามจะถึงจุดจบหรือไม่ และอิหร่านกำลังมุ่งหน้าไปสู่สิ่งใด

อยาตอลลาห์ โคไมนี : จุดเริ่มการปฏิวัติอิสลาม

1 กุมภาพันธ์ 1979 อยาตอลลาห์ โคไมนี เดินทาง จากกรุงปารีสเมืองหลวงของฝรั่งเศสถึงกรุงเตหะรานเมืองหลวงของอิหร่าน หลังพระเจ้าชาห์และราชินี ฟาราห์ ปาห์ลาวี ตัดสินใจเสด็จออกจากอิหร่าน เมื่อวันที 16 มกราคม 1979 ผู้คนนับล้านออกมารวมตัวกันส่งเสียงโห่ร้องแสดงความยินดีต้อนรับผู้เป็นศูนย์รวมจิตวิญญาณ เรียกสิ่งที่เกิดขึ้นในวันนั้นว่าการปฏิวัติอิสลามระบอบการเมืองเก่าถูกโค่น ระบอบใหม่ถูกสถาปนาขึ้นโดยมี อยาตอลลาห์ โคไมนี เป็นผู้นำสูงสุด

อิหร่าน ระบอบการปกครองที่ซับซ้อนและไม่เหมือนใคร

การปกครองแบบใหม่ของอิหร่านเป็นระบอบการปกครองที่ซับซ้อนและไม่เหมือนใคร ด้านหนึ่งอิหร่านมีประธานาธิบดีและสภาที่มาจากการเลือกตั้ง แต่อีกด้านผู้ที่จะมาเป็นประธานาธิบดีต้องได้รับการรับรองจากบุคคลที่เรียกว่าผู้นำสูงสุดหรือ Supreme Leader เป็นตำแหน่งที่กุมอำนาจสูงสุดในทุกองคาพยพ ที่สำคัญคือคุมกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามหรือ IRGC องค์กรทหารอันทรงอิทธิพลที่สุดที่ตั้งขึ้นหลังการปฏิวัติอิสลามเพื่อปกป้องอุดมการณ์และระบอบโดยเฉพาะ

ผู้นำสูงสุดของอิหร่านผู้ไม่เคยไว้ใจสหรัฐฯ

นับตั้งแต่การปฏิวัติอิสลามในปี 1979 อิหร่านมีผู้นำสูงสุดเพียง 2 คน คนแรกคือ อยาตอลลาห์ โคไมนี ผู้นำการโค่นล้มพระเจ้าชาห์โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี คนที่ 2 คือ อยาตอลลาห์ คามาเนอีซึ่งขึ้นมาครองอำนาจในปี 1989 หลังการถึงแก่อสัญกรรมของโคไมนี

อยาตอลลาห์ คามาเนอี เกิดปี 1939 ที่เมืองมาชาด ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอิหร่าน เป็นบุตรคนที่ 2 จากพี่น้อง 8 คนในครอบครัวเคร่งศาสนา ได้เป็นนักบวชตั้งแต่อายุเพียง 11 ปี เขาเข้าร่วมกลุ่มวิจารณ์และต่อต้านอำนาจพระเจ้าชาห์ตั้งแต่วัยหนุ่ม ถูกจับกุมโดยตำรวจลับซาวัคถึง 6 ครั้ง เผชิญทั้งการทรมานและการเนรเทศ หลังการปฏิวัติอิสลามสำเร็จ ได้รับแต่งตั้งเป็นอิหม่ามประจำกรุงเตหะราน และขึ้นเป็นผู้นำสูงสุดคนที่สองของอิหร่านในปี 1989 ต่อจากโคไมนี

เช่นเดียวกับโคไมนี ผู้นำการปฏิวัติอิสลามอยาตอลลาห์ คามาเนอีไม่เคยไว้ใจสหรัฐฯ เพราะสิ่งที่สหรัฐฯ ทำไว้กับอิหร่านในอดีต วาทะสาธารณะของเขาตลอด 37 ปีคือ สหรัฐฯกำลังทำทุกทางเพื่อทำลายล้างหรือกลืนอิหร่าน

อิหร่านบนทางแพร่ง : การสูญเสียผู้นำสูงสุด

28 กุมภาพันธ์ 2026 การโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ และอิสราเอลครั้งใหญ่ที่สุดต่ออิหร่านเท่าที่เคยมีมาก็เกิดขึ้น เป็นเหตุให้ อยาตอลลาห์ คามาเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน เสียชีวิต เกือบ 50 ปีหลังการปฏิวัติอิสลาม อิหร่านยืนอยู่บนทางแยกสำคัญระหว่างการคงอยู่ของการปฏิวัติอิสลาม กับการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบใหม่ที่ยังไร้รูปทรงชัดเจน การปฏิวัติอิสลามเดินทางมาถึงจุดจบแล้วใช่หรือไม่และอิหร่านกำลังมุ่งหน้าไปสู่สิ่งใด

ติดตามได้ ในรายการ FLASHPOINT จุดร้อนโลก ตอน อิหร่านบนทางแพร่ง วันพุธที่ 4 มีนาคม 2569 เวลา 21.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือรับชมย้อนหลังทุกตอน ทาง www.thaipbs.or.th/FlashPoint