วันใหม่วาไรตี้
วันใหม่วาไรตี้

รู้ทันกันได้ : เช็กเส้นแบ่งบาง ๆ เรียกร้องความสนใจ หรือเข้าข่ายหลงตัวเอง ?

หน้ารายการ
8 มิ.ย. 69

หลงตัวเอง ภาวะบุคลิกภาพที่พบมากขึ้นในยุคโซเชียล รู้ทันก่อนทำร้ายคนรอบข้าง

ในยุคที่ "รู้หน้าไม่รู้สุขภาพจิต" หลายคนต้องใช้ชีวิต ทำงาน หรือแม้แต่อยู่ในครอบครัวเดียวกับคนที่มีภาวะหลงตัวเอง บางครั้งเราเองก็อาจสงสัยว่าตัวเรากำลังภูมิใจในตัวเองหรือกำลังหลงตัวเองกันแน่ บทความนี้รวบรวมความรู้จากนักจิตวิทยาคลินิก ทั้งวิธีสังเกต สาเหตุ และแนวทางดูแลทั้งตัวเองและคนรอบข้าง

ภาวะหลงตัวเองต่างจากการภูมิใจในตัวเองอย่างไร

หลายคนสับสนระหว่างการชื่นชมตัวเอง ภูมิใจในตัวเอง กับภาวะหลงตัวเอง ในทางจิตวิทยา ทุกคนมีการรับรู้เกี่ยวกับตัวตนของตัวเอง หรือที่เรียกว่า Self ส่วนการชื่นชอบและพอใจในตัวเองเรียกว่าการมีคุณค่าในตัวเอง หรือ Self-Esteem

Self แบ่งได้เป็นสามมิติ คือ สิ่งที่เราคิดว่าเราเป็น, สิ่งที่เราเป็นจริง ๆ และสิ่งที่เราอยากเป็น คนที่มี Self-Esteem ที่ดี ทั้งสามมิตินี้จะอยู่ใกล้กันมากและแทบไม่ต่างกันเลย แต่คนที่มีภาวะหลงตัวเอง สิ่งที่ตัวเองคิด สิ่งที่ตัวเองเป็น และสิ่งที่ตัวเองอยากเป็น จะกระจัดกระจายไม่ไปด้วยกัน คนกลุ่มนี้จะรับรู้ว่าตัวเองมีความสามารถมาก มีศักยภาพมาก เป็นคนพิเศษ ถูกชื่นชมและยอมรับมาก เหนือกว่าคนอื่น ซึ่งเป็นการรับรู้ที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง

สาเหตุของภาวะหลงตัวเองเกิดจากอะไรได้บ้าง

ภาวะหลงตัวเองเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งการเลี้ยงดู, พันธุกรรม และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการเลี้ยงดูที่มีอยู่ 2 รูปแบบสำคัญ

  • แบบแรก คือการประคบประหงมมากเกินไปหรือ Overprotection (การสปอยล์) ทำให้เด็กไม่รู้ว่าตัวตนที่แท้จริงของตัวเองเป็นอย่างไร แต่พ่อแม่กลับให้คุณค่าที่เกินจริง เด็กจึงรู้สึกว่าตัวเองสำคัญ พอออกนอกบ้านก็คาดหวังให้ทุกคนรักและรู้สึกกับตนเหมือนที่บ้าน
  • แบบที่สอง คือเด็กที่ขาดความรักความอบอุ่น กลไกทางจิตใจจะทำงานเพื่อให้รู้สึกปลอดภัย เด็กกลุ่มนี้จึงหันมารักตัวเองมาก ๆ เชื่อว่าตัวเองต้องดี ต้องเก่ง และสิ่งที่ตัวเองทำดีที่สุดแล้ว เป็นการหลอกตัวเองให้รู้สึกเช่นนั้น เพราะการจะให้คนอื่นมองเราแบบนั้น เราต้องเชื่อก่อนว่าเราเป็นแบบนั้น ดังนั้นทั้งการถูกปกป้องมากเกินไป และการถูกปล่อยปละละเลย ล้วนนำไปสู่ภาวะหลงตัวเองได้

วิธีสังเกตคนหลงตัวเองในชีวิตจริง

การสังเกตคนหลงตัวเองมีความยากง่ายต่างกัน ความน่ากลัวคือถ้าคนหลงตัวเองมีความรู้ความสามารถจริง เช่น หน้าตาดี, มีความรู้, ทำงานเก่ง ภาวะนี้จะ "เนียน" มาก ทำให้คนรอบข้างสับสนว่าตกลงตัวตนเขาตรงกับความจริงหรือไม่ ทั้งที่จริงแล้วจะมีความโอเวอร์ซ่อนอยู่

ในทางกลับกัน กลุ่มที่สังเกตได้ชัดคือคนที่ยังไม่มีความสามารถ ยังไม่หล่อ ยังไม่เก่ง แต่กลับมั่นใจแบบโอเวอร์ คนกลุ่มนี้จะเห็นภาวะหลงตัวเองได้ชัดเจน นอกจากนี้จุดสำคัญอีกอย่างคือ ภาวะหลงตัวเองมักขาดซึ่งการรู้ตัว คนทั่วไปเวลาไปว่าหรือแซะคนอื่น หรือทำสิ่งไม่ดี มักรู้สึกผิดหรือรู้ตัว แต่คนหลงตัวเองแทบไม่มีสติรู้ว่าสิ่งที่ทำอยู่คือการหลงตัวเอง

โซเชียลมีเดียกับภาวะหลงตัวเองที่เพิ่มขึ้น

ปัจจุบันเราเห็นคนที่มีภาวะหลงตัวเองมากขึ้น ส่วนหนึ่งมาจากโซเชียลมีเดียที่เข้ามามีอิทธิพลต่อบุคลิกภาพของมนุษย์อย่างมาก เพราะเมื่อก่อนเราไม่มีพื้นที่ให้อวดหรือโชว์ แต่ปัจจุบันเราถูกขับเคลื่อนให้อวดและโชว์จนเกินความเป็นจริง ในเมื่อทุกคนอยากมีที่ยืน อยากถูกยอมรับ และอยากมีตัวตน

สัญญาณที่สังเกตตัวเองได้ง่ายคือ เราเริ่มอยากโพสต์ทุกอย่าง อยากอวดทุกอย่าง ทั้งสิ่งที่เรามี รูปร่างหน้าตา, ความสามารถ หรือใช้พื้นที่แสดงความเห็นเพื่ออวดว่าเราฉลาดกว่าคนอื่น เมื่อทำซ้ำไปเรื่อย ๆ จนเคยชิน เราก็ลืมว่าจริง ๆ แล้วเราเป็นใคร นอกจากนี้การที่คนแสดงความเห็นกันเร็วโดยไม่ค่อยคิด ยังก่อให้เกิดความขัดแย้งและดราม่าที่ไม่จำเป็นได้ง่าย บางคนเข้าไปร่วมแขวนหรือกดไลก์เรื่องที่ไม่เกี่ยวกับตัวเอง ซึ่งแค่การกดไลก์ก็สร้างบาดแผลให้คนอื่นได้ บางคนตั้งใจคอมเมนต์เพื่อเป็น Top Comment ให้ได้รับความสนใจ โดยไม่แคร์ผลกระทบที่ตามมา

การหลอกตัวเองเรื่อย ๆ ที่นำไปสู่ภาวะหลงตัวเอง

เครื่องมือในยุคนี้ค่อย ๆ หล่อหลอมให้เกิดภาวะหลงตัวเองตั้งแต่เด็ก เช่น การใช้กล้องถ่ายเด็กไปเรื่อย ๆ ตอนแรกเด็กจะทำตัวไม่ค่อยเป็น จากนั้นจะเริ่มแสดงออก และรู้สึกว่าตัวเองเป็นที่สนใจ เช่นเดียวกับการเซลฟี่ การใส่แอปพลิเคชันให้ตัวเองดูดีขึ้น หรือการจัดวางท่าทางในภาพ ล้วนเป็นการหลอกตัวเองไปเรื่อย ๆ

โซเชียลมีเดียขับเคลื่อนทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ และคนในสังคมให้ยอมรับสิ่งเหล่านี้ บางคนรู้สึกว่ามีพื้นที่ก็จะโพสต์ มีพื้นที่ก็จะแชร์ และมองว่าหากคนอื่นมาดูก็เป็นเรื่องที่คนอื่นต้องจัดการเอง บางคนถึงขั้นชอบที่มีคนเข้ามาดูหรือเข้ามาด่า เพราะภาวะหลงตัวเองทำให้แทบไม่มีสติรู้ว่าสิ่งที่ทำอยู่คืออะไร

ภาวะหลงตัวเองเป็นโรคบุคลิกภาพที่แก้ไขได้ยาก

หากพูดถึงภาวะหลงตัวเองในระดับที่เป็นโรคของบุคลิกภาพ การจะแก้ไขปรับปรุงบุคลิกภาพที่ผิดปกตินั้นใช้เวลานานและทำได้ยาก เพราะต้องเป็นตัวเขาเองที่ตัดสินใจเข้าสู่กระบวนการแก้ไข คนอื่นไม่สามารถลากเขาออกมาได้

ความท้าทายคือ คนที่หลงตัวเองมักคิดว่าตัวเองเก่งและดี ดังนั้นคนที่จะเข้าไปช่วยเขาได้ ในมุมมองของเขาต้องเป็นคนที่เก่งกว่า แต่ในเมื่อเขาเอาตัวเองเป็นศูนย์กลางจักรวาลและรู้สึกว่าไม่มีใครเก่งเท่า การช่วยเหลือจึงทำได้ยากมาก ทั้งนี้ในเชิงพัฒนาการ บุคลิกภาพมักถูกกำหนดเด่นชัดราวอายุ 25 ปี ก่อนถึงวัยนั้นยังพอปรับแก้ได้ พ่อแม่จึงมีบทบาทสำคัญในการสังเกตและนำลูกไปสู่การช่วยเหลือหากเห็นแนวโน้ม

วิธีอยู่ร่วมกับคนหลงตัวเองโดยไม่บอบช้ำ

หากต้องอยู่ร่วมกับคนหลงตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นแฟน ญาติพี่น้อง เพื่อน หรือครอบครัว มักจะอยู่ด้วยยาก เพราะคนกลุ่มนี้มักใช้การ "Gaslighting" คือกดคนรอบข้างเพื่อให้ตัวเองเด่นขึ้นมา เช่น บอกว่าคนอื่นไม่เก่ง ไม่ดี ทำไม่ได้ ซึ่งเป็นการลดทอนความมั่นใจและ Self-Esteem ของคนรอบข้าง จึงค่อนข้าง Toxic

แนวทางดูแลตัวเองคือ การขีดเส้นกำหนดขอบเขต เมื่อเขาแสดงพฤติกรรม Toxic ก็ขยับออกได้ หากต้องอยู่ร่วมกัน ให้รู้เท่าทันว่าสิ่งที่เขาพูดไม่ได้เป็นความจริงเสมอไป เมื่อถูกว่า ให้พิจารณาก่อนว่าเราเป็นอย่างที่เขาพูดจริงหรือไม่ ถ้าไม่ใช่ก็ไม่ต้องเชื่อและไม่ต้องเอาอารมณ์ไปผูกกับเขา ที่สำคัญคือเราไม่ได้มีหน้าที่ไปทำให้คนอื่นดีขึ้น Toxic ก็คือ Toxic จึงควรขีดเส้นให้พอสมควร

วิธีป้องกันไม่ให้ลูกและตัวเองมีภาวะหลงตัวเอง

เนื่องจากภาวะหลงตัวเองมีรากฐานมาจากการเลี้ยงดู พ่อแม่จึงมีผลอย่างมาก แนวทางป้องกันคือปรับการเลี้ยงดูที่ทำให้ลูกเป็นศูนย์กลาง ให้เด็กรู้ว่าการจะถูกรักต้องมาพร้อมพฤติกรรมที่ดี เป็นคนดีของสังคม ยอมรับตัวเองในความสามารถที่แท้จริงโดยไม่มากหรือน้อยเกินจริง และต้องถูกรักอย่างไร้เงื่อนไข เมื่อเด็กได้รับความรักความอบอุ่นและการสอนที่ดีจากบ้าน ก็จะเติบโตออกสู่สังคมโดยไม่มีความผิดปกติ

อีกหนึ่งปมที่ต้องระวังคือการเลี้ยงดูแบบ "ไม่ชมเพราะกลัวเหลิง" ซึ่งพบมากในยุคก่อน พ่อแม่มักไม่ชมลูกแต่ไปชมกับคนอื่น ทำให้เด็กรู้สึกว่าตัวเองดีไม่พอ เพราะคำชมจากพ่อแม่มีความหมายต่างจากคำชมของคนอื่น เด็กที่รู้สึกว่าพิสูจน์ตัวเองกับพ่อแม่แล้วยังไม่ดีพอ ก็จะออกไปขอการยอมรับจากนอกบ้านในรูปแบบที่อาจกลายเป็นภาวะหลงตัวเองได้

สรุป: รู้ทันภาวะหลงตัวเองเพื่ออยู่ร่วมกันในสังคม

ภาวะหลงตัวเองไม่ได้เป็นโรคเสมอไป แต่เกิดจากการเลี้ยงดูและพฤติกรรมของโลกยุคปัจจุบันที่มีโซเชียลมีเดียเป็นตัวขับเคลื่อน สิ่งสำคัญคือการระมัดระวังพฤติกรรมของตัวเองไม่ให้ไปสร้างความเดือดร้อนทั้งกายและใจให้คนอื่นในสังคม พร้อมกับสร้างภูมิคุ้มกันทางใจให้ตัวเอง และขีดเส้นในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น นี่คือบุคลิกภาพหนึ่งที่น่าสนใจและมีแนวโน้มพบเห็นได้มากขึ้นเรื่อย ๆ


อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

วิดีโอแนะนำ

1 - 30
31 - 60
61 - 90
91 - 120
121 - 150
151 - 180
181 - 210
211 - 240
241 - 270
271 - 300
301 - 330
331 - 360
361 - 390
391 - 420
421 - 450
451 - 480
481 - 510
511 - 540
541 - 570
571 - 600
601 - 630
631 - 660
661 - 690
691 - 720
721 - 750
751 - 780
781 - 810
811 - 840
841 - 870
871 - 900
901 - 930
931 - 960
961 - 990
991 - 1020
1021 - 1050
1051 - 1080
1081 - 1110
1111 - 1140
1141 - 1170
1171 - 1200
1201 - 1230
1231 - 1260
1261 - 1290
1291 - 1320
1321 - 1350
1351 - 1380
1381 - 1410
1411 - 1440
1441 - 1470
1471 - 1500
1501 - 1530
1531 - 1560
1561 - 1590
1591 - 1620
1621 - 1650
1651 - 1680
1681 - 1710
1711 - 1740
1741 - 1770
1771 - 1800
1801 - 1830
1831 - 1860
1861 - 1890
1891 - 1920
1921 - 1950
1951 - 1980
1981 - 2010
2011 - 2040
2041 - 2070
2071 - 2100
2101 - 2130
2131 - 2160
2161 - 2190
2191 - 2220
2221 - 2250
2251 - 2280
2281 - 2310
2311 - 2340
2341 - 2370
2371 - 2400
2401 - 2430
2431 - 2460
2461 - 2490
2491 - 2520
2521 - 2550
2551 - 2580
2581 - 2610
2611 - 2640
2641 - 2670
2671 - 2700
2701 - 2730
2731 - 2760
2761 - 2790
2791 - 2820
2821 - 2850
2851 - 2880
2881 - 2910
2911 - 2940
2941 - 2970
2971 - 3000
3001 - 3030
3031 - 3060
3061 - 3090
3091 - 3120
3121 - 3150
3151 - 3180
3181 - 3210
3211 - 3240
3241 - 3270
3271 - 3300
3301 - 3330
3331 - 3360
3361 - 3390
3391 - 3420
3421 - 3450
3451 - 3480
3481 - 3510
3511 - 3540
3541 - 3570
3571 - 3600
3601 - 3630
3631 - 3660
3661 - 3690
3691 - 3720
3721 - 3750
3751 - 3780
3781 - 3810
3811 - 3840
3841 - 3870
3871 - 3900
3901 - 3930
3931 - 3960
3961 - 3990
3991 - 4020
4021 - 4050
4051 - 4080
4081 - 4110
4111 - 4140
4141 - 4170
4171 - 4200
4201 - 4230
4231 - 4260
4261 - 4290
4291 - 4320
4321 - 4350
4351 - 4380
4381 - 4410
4411 - 4440
4441 - 4470
4471 - 4500
4501 - 4530
4531 - 4560
4561 - 4590
4591 - 4620
4621 - 4650
4651 - 4680
4681 - 4710
4711 - 4740
4741 - 4770
4771 - 4800
4801 - 4830
4831 - 4860
4861 - 4890
4891 - 4920
4921 - 4950
4951 - 4980
4981 - 5010
5011 - 5040
5041 - 5070
5071 - 5100
5101 - 5130
5131 - 5160
5161 - 5190
5191 - 5220
5221 - 5250
5251 - 5280
5281 - 5310
5311 - 5340
5341 - 5370
5371 - 5400
5401 - 5430
5431 - 5460
5461 - 5490
5491 - 5520
5521 - 5550
5551 - 5580
5581 - 5610
5611 - 5640
5641 - 5670
5671 - 5700
5701 - 5730
5731 - 5760
5761 - 5790
5791 - 5820
5821 - 5850
5851 - 5880
5881 - 5910
5911 - 5940
5941 - 5970
5971 - 6000
6001 - 6030
6031 - 6060
6061 - 6090
6091 - 6120
6121 - 6150
6151 - 6180
6181 - 6210
6211 - 6240
6241 - 6270
6271 - 6300
6301 - 6330
6331 - 6360
6361 - 6390
6391 - 6420
6421 - 6450
6451 - 6480
6481 - 6510
6511 - 6540
6541 - 6570
6571 - 6600
6601 - 6630
6631 - 6660
6661 - 6690
6691 - 6720
6721 - 6750
6751 - 6780
6781 - 6810
6811 - 6840
6841 - 6870
6871 - 6900
6901 - 6930
6931 - 6960
6961 - 6990
6991 - 7020
7021 - 7050
7051 - 7080
7081 - 7110
7111 - 7140
7141 - 7170
7171 - 7200
7201 - 7230
7231 - 7260
7261 - 7290
7291 - 7320
7321 - 7350
7351 - 7380
7381 - 7410
7411 - 7440
7441 - 7470
7471 - 7500
7501 - 7530
7531 - 7560
7561 - 7590
7591 - 7620
7621 - 7650
7651 - 7680
7681 - 7710
7711 - 7740
7741 - 7770
7771 - 7800
7801 - 7830
7831 - 7860
7861 - 7890
7891 - 7920
7921 - 7950
7951 - 7980
7981 - 8010
8011 - 8040
8041 - 8070
8071 - 8100
8101 - 8130
8131 - 8160
8161 - 8190
8191 - 8220
8221 - 8250
8251 - 8280
8281 - 8310
8311 - 8340
8341 - 8370
8371 - 8400
8401 - 8430
8431 - 8460
8461 - 8490
8491 - 8520
8521 - 8550
8551 - 8580
8581 - 8610
8611 - 8640
8641 - 8670
8671 - 8700
8701 - 8730
8731 - 8760
8761 - 8790
8791 - 8820
8821 - 8850
8851 - 8880
8881 - 8910
8911 - 8940
8941 - 8970
8971 - 9000
9001 - 9030
9031 - 9060
9061 - 9090
9091 - 9120
9121 - 9150
9151 - 9180
9181 - 9210
9211 - 9240
9241 - 9270
9271 - 9300
9301 - ล่าสุด

ละครดี ซีรีส์เด่น

ดูทั้งหมด

♫ ♫ Songs Popular ♫ ♫

ดูทั้งหมด

คลิปมาใหม่

คนดูเยอะ 👀

ดูทั้งหมด

เสน่ห์ประเทศไทย