รู้ทันกันได้ : เช็กเส้นแบ่งบาง ๆ เรียกร้องความสนใจ หรือเข้าข่ายหลงตัวเอง ?
หลงตัวเอง ภาวะบุคลิกภาพที่พบมากขึ้นในยุคโซเชียล รู้ทันก่อนทำร้ายคนรอบข้าง
ในยุคที่ "รู้หน้าไม่รู้สุขภาพจิต" หลายคนต้องใช้ชีวิต ทำงาน หรือแม้แต่อยู่ในครอบครัวเดียวกับคนที่มีภาวะหลงตัวเอง บางครั้งเราเองก็อาจสงสัยว่าตัวเรากำลังภูมิใจในตัวเองหรือกำลังหลงตัวเองกันแน่ บทความนี้รวบรวมความรู้จากนักจิตวิทยาคลินิก ทั้งวิธีสังเกต สาเหตุ และแนวทางดูแลทั้งตัวเองและคนรอบข้าง
ภาวะหลงตัวเองต่างจากการภูมิใจในตัวเองอย่างไร
หลายคนสับสนระหว่างการชื่นชมตัวเอง ภูมิใจในตัวเอง กับภาวะหลงตัวเอง ในทางจิตวิทยา ทุกคนมีการรับรู้เกี่ยวกับตัวตนของตัวเอง หรือที่เรียกว่า Self ส่วนการชื่นชอบและพอใจในตัวเองเรียกว่าการมีคุณค่าในตัวเอง หรือ Self-Esteem
Self แบ่งได้เป็นสามมิติ คือ สิ่งที่เราคิดว่าเราเป็น, สิ่งที่เราเป็นจริง ๆ และสิ่งที่เราอยากเป็น คนที่มี Self-Esteem ที่ดี ทั้งสามมิตินี้จะอยู่ใกล้กันมากและแทบไม่ต่างกันเลย แต่คนที่มีภาวะหลงตัวเอง สิ่งที่ตัวเองคิด สิ่งที่ตัวเองเป็น และสิ่งที่ตัวเองอยากเป็น จะกระจัดกระจายไม่ไปด้วยกัน คนกลุ่มนี้จะรับรู้ว่าตัวเองมีความสามารถมาก มีศักยภาพมาก เป็นคนพิเศษ ถูกชื่นชมและยอมรับมาก เหนือกว่าคนอื่น ซึ่งเป็นการรับรู้ที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง
สาเหตุของภาวะหลงตัวเองเกิดจากอะไรได้บ้าง
ภาวะหลงตัวเองเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งการเลี้ยงดู, พันธุกรรม และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการเลี้ยงดูที่มีอยู่ 2 รูปแบบสำคัญ
- แบบแรก คือการประคบประหงมมากเกินไปหรือ Overprotection (การสปอยล์) ทำให้เด็กไม่รู้ว่าตัวตนที่แท้จริงของตัวเองเป็นอย่างไร แต่พ่อแม่กลับให้คุณค่าที่เกินจริง เด็กจึงรู้สึกว่าตัวเองสำคัญ พอออกนอกบ้านก็คาดหวังให้ทุกคนรักและรู้สึกกับตนเหมือนที่บ้าน
- แบบที่สอง คือเด็กที่ขาดความรักความอบอุ่น กลไกทางจิตใจจะทำงานเพื่อให้รู้สึกปลอดภัย เด็กกลุ่มนี้จึงหันมารักตัวเองมาก ๆ เชื่อว่าตัวเองต้องดี ต้องเก่ง และสิ่งที่ตัวเองทำดีที่สุดแล้ว เป็นการหลอกตัวเองให้รู้สึกเช่นนั้น เพราะการจะให้คนอื่นมองเราแบบนั้น เราต้องเชื่อก่อนว่าเราเป็นแบบนั้น ดังนั้นทั้งการถูกปกป้องมากเกินไป และการถูกปล่อยปละละเลย ล้วนนำไปสู่ภาวะหลงตัวเองได้
วิธีสังเกตคนหลงตัวเองในชีวิตจริง
การสังเกตคนหลงตัวเองมีความยากง่ายต่างกัน ความน่ากลัวคือถ้าคนหลงตัวเองมีความรู้ความสามารถจริง เช่น หน้าตาดี, มีความรู้, ทำงานเก่ง ภาวะนี้จะ "เนียน" มาก ทำให้คนรอบข้างสับสนว่าตกลงตัวตนเขาตรงกับความจริงหรือไม่ ทั้งที่จริงแล้วจะมีความโอเวอร์ซ่อนอยู่
ในทางกลับกัน กลุ่มที่สังเกตได้ชัดคือคนที่ยังไม่มีความสามารถ ยังไม่หล่อ ยังไม่เก่ง แต่กลับมั่นใจแบบโอเวอร์ คนกลุ่มนี้จะเห็นภาวะหลงตัวเองได้ชัดเจน นอกจากนี้จุดสำคัญอีกอย่างคือ ภาวะหลงตัวเองมักขาดซึ่งการรู้ตัว คนทั่วไปเวลาไปว่าหรือแซะคนอื่น หรือทำสิ่งไม่ดี มักรู้สึกผิดหรือรู้ตัว แต่คนหลงตัวเองแทบไม่มีสติรู้ว่าสิ่งที่ทำอยู่คือการหลงตัวเอง
โซเชียลมีเดียกับภาวะหลงตัวเองที่เพิ่มขึ้น
ปัจจุบันเราเห็นคนที่มีภาวะหลงตัวเองมากขึ้น ส่วนหนึ่งมาจากโซเชียลมีเดียที่เข้ามามีอิทธิพลต่อบุคลิกภาพของมนุษย์อย่างมาก เพราะเมื่อก่อนเราไม่มีพื้นที่ให้อวดหรือโชว์ แต่ปัจจุบันเราถูกขับเคลื่อนให้อวดและโชว์จนเกินความเป็นจริง ในเมื่อทุกคนอยากมีที่ยืน อยากถูกยอมรับ และอยากมีตัวตน
สัญญาณที่สังเกตตัวเองได้ง่ายคือ เราเริ่มอยากโพสต์ทุกอย่าง อยากอวดทุกอย่าง ทั้งสิ่งที่เรามี รูปร่างหน้าตา, ความสามารถ หรือใช้พื้นที่แสดงความเห็นเพื่ออวดว่าเราฉลาดกว่าคนอื่น เมื่อทำซ้ำไปเรื่อย ๆ จนเคยชิน เราก็ลืมว่าจริง ๆ แล้วเราเป็นใคร นอกจากนี้การที่คนแสดงความเห็นกันเร็วโดยไม่ค่อยคิด ยังก่อให้เกิดความขัดแย้งและดราม่าที่ไม่จำเป็นได้ง่าย บางคนเข้าไปร่วมแขวนหรือกดไลก์เรื่องที่ไม่เกี่ยวกับตัวเอง ซึ่งแค่การกดไลก์ก็สร้างบาดแผลให้คนอื่นได้ บางคนตั้งใจคอมเมนต์เพื่อเป็น Top Comment ให้ได้รับความสนใจ โดยไม่แคร์ผลกระทบที่ตามมา
การหลอกตัวเองเรื่อย ๆ ที่นำไปสู่ภาวะหลงตัวเอง
เครื่องมือในยุคนี้ค่อย ๆ หล่อหลอมให้เกิดภาวะหลงตัวเองตั้งแต่เด็ก เช่น การใช้กล้องถ่ายเด็กไปเรื่อย ๆ ตอนแรกเด็กจะทำตัวไม่ค่อยเป็น จากนั้นจะเริ่มแสดงออก และรู้สึกว่าตัวเองเป็นที่สนใจ เช่นเดียวกับการเซลฟี่ การใส่แอปพลิเคชันให้ตัวเองดูดีขึ้น หรือการจัดวางท่าทางในภาพ ล้วนเป็นการหลอกตัวเองไปเรื่อย ๆ
โซเชียลมีเดียขับเคลื่อนทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ และคนในสังคมให้ยอมรับสิ่งเหล่านี้ บางคนรู้สึกว่ามีพื้นที่ก็จะโพสต์ มีพื้นที่ก็จะแชร์ และมองว่าหากคนอื่นมาดูก็เป็นเรื่องที่คนอื่นต้องจัดการเอง บางคนถึงขั้นชอบที่มีคนเข้ามาดูหรือเข้ามาด่า เพราะภาวะหลงตัวเองทำให้แทบไม่มีสติรู้ว่าสิ่งที่ทำอยู่คืออะไร
ภาวะหลงตัวเองเป็นโรคบุคลิกภาพที่แก้ไขได้ยาก
หากพูดถึงภาวะหลงตัวเองในระดับที่เป็นโรคของบุคลิกภาพ การจะแก้ไขปรับปรุงบุคลิกภาพที่ผิดปกตินั้นใช้เวลานานและทำได้ยาก เพราะต้องเป็นตัวเขาเองที่ตัดสินใจเข้าสู่กระบวนการแก้ไข คนอื่นไม่สามารถลากเขาออกมาได้
ความท้าทายคือ คนที่หลงตัวเองมักคิดว่าตัวเองเก่งและดี ดังนั้นคนที่จะเข้าไปช่วยเขาได้ ในมุมมองของเขาต้องเป็นคนที่เก่งกว่า แต่ในเมื่อเขาเอาตัวเองเป็นศูนย์กลางจักรวาลและรู้สึกว่าไม่มีใครเก่งเท่า การช่วยเหลือจึงทำได้ยากมาก ทั้งนี้ในเชิงพัฒนาการ บุคลิกภาพมักถูกกำหนดเด่นชัดราวอายุ 25 ปี ก่อนถึงวัยนั้นยังพอปรับแก้ได้ พ่อแม่จึงมีบทบาทสำคัญในการสังเกตและนำลูกไปสู่การช่วยเหลือหากเห็นแนวโน้ม
วิธีอยู่ร่วมกับคนหลงตัวเองโดยไม่บอบช้ำ
หากต้องอยู่ร่วมกับคนหลงตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นแฟน ญาติพี่น้อง เพื่อน หรือครอบครัว มักจะอยู่ด้วยยาก เพราะคนกลุ่มนี้มักใช้การ "Gaslighting" คือกดคนรอบข้างเพื่อให้ตัวเองเด่นขึ้นมา เช่น บอกว่าคนอื่นไม่เก่ง ไม่ดี ทำไม่ได้ ซึ่งเป็นการลดทอนความมั่นใจและ Self-Esteem ของคนรอบข้าง จึงค่อนข้าง Toxic
แนวทางดูแลตัวเองคือ การขีดเส้นกำหนดขอบเขต เมื่อเขาแสดงพฤติกรรม Toxic ก็ขยับออกได้ หากต้องอยู่ร่วมกัน ให้รู้เท่าทันว่าสิ่งที่เขาพูดไม่ได้เป็นความจริงเสมอไป เมื่อถูกว่า ให้พิจารณาก่อนว่าเราเป็นอย่างที่เขาพูดจริงหรือไม่ ถ้าไม่ใช่ก็ไม่ต้องเชื่อและไม่ต้องเอาอารมณ์ไปผูกกับเขา ที่สำคัญคือเราไม่ได้มีหน้าที่ไปทำให้คนอื่นดีขึ้น Toxic ก็คือ Toxic จึงควรขีดเส้นให้พอสมควร
วิธีป้องกันไม่ให้ลูกและตัวเองมีภาวะหลงตัวเอง
เนื่องจากภาวะหลงตัวเองมีรากฐานมาจากการเลี้ยงดู พ่อแม่จึงมีผลอย่างมาก แนวทางป้องกันคือปรับการเลี้ยงดูที่ทำให้ลูกเป็นศูนย์กลาง ให้เด็กรู้ว่าการจะถูกรักต้องมาพร้อมพฤติกรรมที่ดี เป็นคนดีของสังคม ยอมรับตัวเองในความสามารถที่แท้จริงโดยไม่มากหรือน้อยเกินจริง และต้องถูกรักอย่างไร้เงื่อนไข เมื่อเด็กได้รับความรักความอบอุ่นและการสอนที่ดีจากบ้าน ก็จะเติบโตออกสู่สังคมโดยไม่มีความผิดปกติ
อีกหนึ่งปมที่ต้องระวังคือการเลี้ยงดูแบบ "ไม่ชมเพราะกลัวเหลิง" ซึ่งพบมากในยุคก่อน พ่อแม่มักไม่ชมลูกแต่ไปชมกับคนอื่น ทำให้เด็กรู้สึกว่าตัวเองดีไม่พอ เพราะคำชมจากพ่อแม่มีความหมายต่างจากคำชมของคนอื่น เด็กที่รู้สึกว่าพิสูจน์ตัวเองกับพ่อแม่แล้วยังไม่ดีพอ ก็จะออกไปขอการยอมรับจากนอกบ้านในรูปแบบที่อาจกลายเป็นภาวะหลงตัวเองได้
สรุป: รู้ทันภาวะหลงตัวเองเพื่ออยู่ร่วมกันในสังคม
ภาวะหลงตัวเองไม่ได้เป็นโรคเสมอไป แต่เกิดจากการเลี้ยงดูและพฤติกรรมของโลกยุคปัจจุบันที่มีโซเชียลมีเดียเป็นตัวขับเคลื่อน สิ่งสำคัญคือการระมัดระวังพฤติกรรมของตัวเองไม่ให้ไปสร้างความเดือดร้อนทั้งกายและใจให้คนอื่นในสังคม พร้อมกับสร้างภูมิคุ้มกันทางใจให้ตัวเอง และขีดเส้นในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น นี่คือบุคลิกภาพหนึ่งที่น่าสนใจและมีแนวโน้มพบเห็นได้มากขึ้นเรื่อย ๆ
อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
แท็กที่เกี่ยวข้อง
- 10:46
รู้ทันกันได้ : "World Milk Day" วันดื่มนมโลก ดื่มนมอย่างไรให้ได้ประโยชน์ที่สุด
1 มิ.ย. 69 - 12:34
Live สด แฝงลิงก์ปลอม กดไม่ระวังเสี่ยงตังค์หายแถมผิดกฎหมาย
2 มิ.ย. 69 - 26:54
สีสันวาไรตี้ | 29 พ.ค. 69
2 มิ.ย. 69 - 11:29
รู้ทันกันได้ : "อีโบลา" กลับมาระบาดอีกครั้ง ไทยต้องกังวลหรือไม่ ?
2 มิ.ย. 69 - 33:13
สีสันวาไรตี้ (1 มิ.ย. 69)
3 มิ.ย. 69 - 30:08
สีสันวาไรตี้ (2 มิ.ย. 69)
3 มิ.ย. 69 - 31:43
สีสันวาไรตี้ | 3 มิ.ย. 69
3 มิ.ย. 69 - 06:19
ร้านอาหารและคาเฟ่เกษตรอินทรีย์ท่ามกลางธรรมชาติ
3 มิ.ย. 69 - 09:29
รู้ทันกันได้ : ทองคำเปลวบนจานอาหาร สวยหรูแต่ปลอดภัยจริงหรือ ?
4 มิ.ย. 69 - 28:32
สีสันวาไรตี้ (4 มิ.ย. 69)
4 มิ.ย. 69 - 13:18
รู้ทันกันได้ : ปิดการขายแล้ว แต่โทรมาให้จ่ายเงินเพิ่ม ทำได้หรือไม่ ?
5 มิ.ย. 69 - 26:35
สีสันวาไรตี้ (5 มิ.ย. 69)
5 มิ.ย. 69 - 05:45
สุขยั่งยืน : รักษ์ภูผาสู่มหานที สืบสานพระราชปณิธานสู่ความยั่งยืนของแผ่นดิน
5 มิ.ย. 69 รู้ทันกันได้ : เช็กเส้นแบ่งบาง ๆ เรียกร้องความสนใจ หรือเข้าข่ายหลงตัวเอง ?
8 มิ.ย. 69- 05:09
สุขยั่งยืน : ร่วมสืบสานพระราชปณิธาน สร้างประโยชน์สุขแก่สังคม
8 มิ.ย. 69 - 28:21
สีสันวาไรตี้ (8 มิ.ย. 69)
8 มิ.ย. 69 - 10:49
รู้ทันกันได้ : รู้ทันพิษสุนัขบ้า แค่ข่วนก็เสี่ยงได้จริงหรือ?
9 มิ.ย. 69 - 28:40
สีสันวาไรตี้ (9 มิ.ย. 69)
9 มิ.ย. 69 - 12:04
ลดหย่อนภาษีบุพการี vs บัตรคนจน สิทธิ์ไหนคุ้มกว่ากัน?
10 มิ.ย. 69 - 08:32
รู้ทันกันได้ : ท้องอืด แสบท้องบ่อย เสี่ยงเชื้อ H. pylori หรือไม่ ?
11 มิ.ย. 69 - 30:57
สีสันวาไรตี้ (11 มิ.ย. 69)
11 มิ.ย. 69 - 07:34
รู้ทันกันได้ : ดื่มนมดิบ และกินไข่ดิบ ช่วยเพิ่มความสูง และทำให้สวย - หล่อ จริงหรือไม่ ?
12 มิ.ย. 69 - 05:20
สุขยั่งยืน : "รถสับใบอ้อย" นวัตกรรมช่วยลดการเผาใบอ้อย สู่เกษตรยั่งยืน
12 มิ.ย. 69 - 36:36
สีสันวาไรตี้ (12 มิ.ย. 69)
12 มิ.ย. 69 - 02:16
รร.กองทัพบกอุปถัมภ์เพชราวุธวิทยาฯ ใช้ต้นเข็มแทนพานไหว้ครู
12 มิ.ย. 69 - 03:10
รร.มัธยมสาธิตวัดพระศรีมหาธาตุฯ เปิดโลกการเรียนรู้ประวัติศาสตร์กรุงเก่า
12 มิ.ย. 69 - 09:12
รู้ทันกันได้ : เหรียญสองด้าน "โซเดียมไนไตรท์" ใช้ผิดเป็นพิษถึงชีวิต
15 มิ.ย. 69 - 04:36
สุขยั่งยืน : ปั้นคนพร้อมทำงาน สร้างโอกาสทางอาชีพ
15 มิ.ย. 69 - 32:16
สีสันวาไรตี้ (15 มิ.ย. 69)
15 มิ.ย. 69 - 08:35
รู้ทันกันได้ : HPV "ไม่ติด" จากห้องน้ำสาธารณะ หรือชักโครก จริงหรือไม่?
16 มิ.ย. 69 - 33:16
สีสันวาไรตี้ (16 มิ.ย. 69)
16 มิ.ย. 69 - 09:46
รู้ทันกันได้ : ภัยเงียบ "กล้ามเนื้อสลาย" คนธรรมดาก็เป็นได้ !
17 มิ.ย. 69 - 04:58
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : เวชสำอางชะลอวัย จากสารสกัดรังไหม
17 มิ.ย. 69 - 27:13
สีสันวาไรตี้ (17 มิ.ย. 69)
17 มิ.ย. 69 - 10:02
รู้ทันกันได้ : วางแผนการตายดี ลดภาระคนข้างหลัง
18 มิ.ย. 69 - 09:56
PAfé พาเฟ่...พื้นที่แห่งการให้จากพระราชหฤทัย
18 มิ.ย. 69 - 17:45
สีสันวาไรตี้ (18 มิ.ย. 69)
18 มิ.ย. 69 - 08:47
รู้ทันกันได้ : รู้ก่อนดื่ม ! น้ำโปรตีนผสมอกไก่ปั่น กินอย่างไรให้ได้ประโยชน์สูงสุด
19 มิ.ย. 69 - 05:29
สุขยั่งยืน : ต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืน ชุมชน Like ขยะ บ้านรางพลับ จ.ราชบุรี
19 มิ.ย. 69 - 31:36
สีสันวาไรตี้ (19 มิ.ย. 69)
19 มิ.ย. 69 - 13:12
รู้ทันกันได้ : น้ำประปาไม่ไหล - ไม่สะอาด ประชาชนมีสิทธิ "ฟ้อง" ค่าเสียหายได้หรือไม่ ?
22 มิ.ย. 69 - 05:43
สุขยั่งยืน : กิโลเมตรที่ความฝัน บรรจบกับความจริง
22 มิ.ย. 69 - 09:21
สวนลุมพินี พื้นที่แห่งสุขภาวะที่เชื่อมโยงผู้คนทุกวัยไว้ด้วยกัน
22 มิ.ย. 69 - 27:54
สีสันวาไรตี้ (22 มิ.ย. 69)
22 มิ.ย. 69 - 08:44
รู้ทันกันได้ : เปิดเทคนิค ตรวจ DNA ก่อนคลอด ปลอดภัย ไม่กระทบลูกน้อย
23 มิ.ย. 69 - 30:26
สีสันวาไรตี้ (23 มิ.ย. 69)
23 มิ.ย. 69 - 08:50
รู้ทันกันได้ : ถูกชนข้ามเกาะกลาง - ข้ามเลน ทำไมถึงเป็นคดี "ประมาทร่วม"
25 มิ.ย. 69 - 10:10
รู้ทันกันได้ : บีบแล้วฟิน..สกุชชี่เสี่ยงสารพิษ ภัยเงียบที่ต้องระวัง
26 มิ.ย. 69 - 05:18
สุขยั่งยืน : การจัดการขยะปากแม่น้ำตรัง อ.ทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช
26 มิ.ย. 69 - 29:46
สีสันวาไรตี้ (26 มิ.ย. 69)
26 มิ.ย. 69 - 10:03
แพทย์โทรเวชชุมชน ลดระยะทาง เพิ่มคุณภาพชีวิต | สุขยั่งยืน | 29 มิ.ย. 69
29 มิ.ย. 69 - 28:49
สีสันวาไรตี้ | 29 มิ.ย. 69
29 มิ.ย. 69 - 11:16
"ภาวะแพ้ฮีสตามีน" ภูมิแพ้ที่ซ่อนอยู่ในจานอาหาร
29 มิ.ย. 69 - 30:39
สีสันวาไรตี้ | 30 มิ.ย. 69
30 มิ.ย. 69 - 10:01
ภัยเงียบ.. ยกของหนักเสี่ยงหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท
30 มิ.ย. 69
