เซียนท้อพลิกชีวิต ปลูกง่ายไม่ง้อเซียน

ในโลกของเกษตรกรรม บางครั้งชีวิตก็เหมือนกับต้นไม้ที่ต้องผ่านพายุมาหลายครั้ง พี่ยุภา เกษตรกรจากไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ เป็นหนึ่งในผู้ที่ผ่านวิกฤตมามากมาย ทั้งโดนกดราคาผลผลิต โรคระบาดถล่ม และปัญหาครอบครัว แต่ตั้งแต่ที่เธอได้เจอและเริ่มปลูกเซียนท้อ ชีวิตของเธอก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง "ตั้งแต่ปลูกเซียนท้อ พี่ก็ไม่เคยท้ออีกเลย" คำพูดนี้สะท้อนถึงพลังของผลไม้ชนิดนี้ที่ไม่ได้ให้แค่รายได้ แต่ยังให้กำลังใจในการสู้ชีวิต

เซียนท้อคืออะไร และมีที่มาอย่างไร

เซียนท้อเป็นผลไม้ตระกูลละมุด ซึ่งในภาคเหนือเรียกว่า "ละมุดอินเดีย" ส่วนภาคอีสานเรียกว่า "ม่อนไข่" และชาวต่างประเทศเรียกว่า "สเตอริซา" ชื่อ "เซียนท้อ" มาจากภาษาจีนที่เรียกผลไม้ชนิดนี้ว่าเป็น "เซียน" หมายถึงสิ่งที่มีความสำเร็จ มีความเจริญรุ่งเรือง เป็นผลไม้มงคลที่คนจีนให้ความเคารพนับถือ

พันธุ์ที่พี่ยุภาปลูกคือ "พันธุ์ไต้หวัน" ซึ่งเป็นพันธุ์ที่ได้รับความนิยมในตลาดมาก เพราะทรงสวย เนื้อมีคุณภาพ และความหวานที่ลงตัว รสชาติของเซียนท้อนั้นหอมอ่อนหวาน มีเนื้อสัมผัสที่ละมุนละลายในปาก เหมือนฟักทองที่บวชน้ำเชื่อมผสมกับมันต้ม กลิ่นหอมคล้ายทุเรียนแต่ไม่แรงเท่า

วิธีการปลูกเซียนท้อที่ต้องรู้

การปลูกเซียนท้อไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ถ้ารู้วิธีก็จะทำได้ดี สิ่งสำคัญที่สุดคือการเลือกวิธีการขยายพันธุ์ พี่ยุภาแนะนำว่าห้ามปลูกด้วยเมล็ดโดยเด็ดขาด เพราะถ้าใช้เมล็ดปลูกจะกลายพันธุ์ ลูกจะเล็ก และต้องใช้เวลาเป็นสิบปีกว่าจะได้กินผล ดังนั้นวิธีที่ดีที่สุดคือการตอนกิ่ง

ขั้นตอนการตอนกิ่งเซียนท้อ

1. ควั่นกิ่ง: เลือกกิ่งที่แข็งแรง จากนั้นควั่นเปลือกออก
2. ทิ้งไว้ให้แห้ง: หลังจากควั่นเปลือกแล้วต้องทิ้งไว้ 3 วัน เพื่อให้ยางแห้ง นี่เป็นจุดสำคัญที่แตกต่างจากพืชอื่นๆ เพราะเซียนท้อมียางมาก หากไม่ให้ยางแห้งจะทำให้รากไม่ขึ้น
3. ครอบด้วยกากมะพร้าว: นำกากมะพร้าวที่แช่น้ำไว้มาครอบ แล้วใช้ตอกผูกมัดให้แน่น
4. รอให้ออกราก: รอดูว่าออกรากหรือยัง ถ้ายังไม่ออกรากก็ยังไม่ต้องตัด ค่อนข้างใช้เวลานานในการออกราก
5. ปลูกลงดิน: เมื่อมีรากแล้วก็ตัดกิ่งมาปลูก ขุดหลุมลึกประมาณครึ่งศอกหรือ 30 เซนติเมตร ใส่กิ่งลงไป เหยียบให้แน่น แล้วรดน้ำให้ชุ่ม เพื่อให้รากยึดติดกับดิน หลังจากปลูกแล้วต้องรอ 3 ปีกว่าจะได้กินผลครั้งแรก ซึ่งเป็นเวลานานพอสมควร

ดินและสภาพแวดล้อมที่เหมาะกับการปลูกเซียนท้อ

เซียนท้อปลูกได้ไม่ทุกพื้นที่ ต้องเป็นดินที่มีลักษณะเฉพาะ พื้นที่ของพี่ยุภาที่ไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ เป็นดินที่ยุ่ย ดินขาวปนหินธาร ดินลักษณะนี้จะร้อนแล้วไม่แข็งตัวเหมือนดินที่อื่น ไม่แตกเป็นเส้นเมื่อแห้ง และเมื่อฝนตกก็ไม่แฉะ

ถ้าเป็นดินทราย สามารถปลูกได้ แต่ผิวลูกจะไม่สวยเท่าดินขาว ที่สำคัญคือเซียนท้อไม่ชอบน้ำ ไม่ต้องรดน้ำเลยหลังจากปลูกแล้ว ปล่อยให้ได้น้ำแค่หน้าฝนตามธรรมชาติก็เพียงพอแล้ว ต้นจะเติบโตได้ดีและอายุยืนมากหากได้รับการดูแลที่ดี

การเก็บผลและรสชาติของเซียนท้อที่ต้องรู้

เซียนท้อเป็นผลไม้ที่ยากมากในการเก็บเกี่ยว ต้องเก็บให้สุกพอดีบนต้น ถ้าเก็บเขียวแล้วเอามาวางไว้ มันจะไม่สุกเหลืองเหมือนผลไม้อื่น แต่จะเน่าทันที ดังนั้นจึงต้องเก็บเมื่อผลเริ่มเหลืองบนต้น แต่ถ้าต้องการให้สุกไวภายใน 2 - 3 วัน ก็ต้องเก็บตอนที่เหลืองมากขึ้น

เมื่อได้เซียนท้อมาแล้ว วิธีดูว่าสุกหรือยังคือการกด ถ้านิ่มแล้วก็ทานได้เลย เนื้อในจะเป็นสีเหลือง ละเอียด หอม หวาน และมัน เปลือกของเซียนท้อสามารถกินได้ เป็นกากใยที่ช่วยในการขับถ่าย กินไปแล้วจะรู้สึกว่าเนื้อละมุนละลายในปาก

เซียนท้อแปรรูป: เมนูอร่อยที่ทำได้ง่าย

นอกจากกินสดแล้ว เซียนท้อยังนำไปแปรรูปเป็นเมนูอาหารได้หลายแบบ

1. บัวลอยเซียนท้อ

นำเนื้อเซียนท้อที่สุกนิ่มมาขูด ผสมกับแป้งข้าวเหนียว ปั้นเป็นลูกกลมพอคำ ลวกในน้ำร้อนจนลอยขึ้นมา ตักลงน้ำเย็นพักไว้ จากนั้นเตรียมน้ำกะทิใส่น้ำตาลและเกลือเล็กน้อย ตักบัวลอยใส่กะทิแล้วเสิร์ฟ รสชาติหวานมัน เนื้อละลายในปาก

2. เซียนท้อนึ่งจิ้มน้ำพริก

เลือกลูกที่แก่จัดแต่ยังไม่นิ่มสุก เพื่อให้เนื้อไม่เละเมื่อนึ่ง แช่ในน้ำเกลือสิบนาทีเพื่อลดยาง จากนั้นนำไปนึ่งจนสุก กินกับผักนึ่งและน้ำพริก จะได้ทั้งความหวาน ความมัน และเนื้อที่ไม่เละ เมื่อจิ้มกับน้ำพริกจะเพิ่มความเค็มนัว กลมกล่อมอร่อย

การดูแลรักษาและใช้ปุ๋ยสำหรับเซียนท้อ

สิ่งที่น่าทึ่งของการปลูกเซียนท้อคือไม่ต้องง้อปุ๋ยเคมี พี่ยุภาใช้วิธีการธรรมชาติ คือนำผลผลิตที่เสียหายหรือไม่ได้ขนาดมาทิ้งใต้โคนต้น แมลงจะช่วยย่อยเนื้อเซียนท้อให้กลายเป็นปุ๋ยธรรมชาติ เพราะในเซียนท้อมีแคลเซียมที่เป็นธาตุอาหารที่ดี อย่างไรก็ตาม ถ้าต้องการนำเซียนท้อไปใช้เป็นปุ๋ยสำหรับพืชอื่น ต้องระวังอย่าให้ติดโคนต้นมากเกินไป เพราะจะทำให้รากเน่าและต้นไม้ตายได้

การตัดแต่งกิ่ง

หลังเก็บผลผลิตแล้ว ควรตกแต่งกิ่งเซียนท้อโดยตัดกิ่งที่โด่ขึ้นสูงเกินไปเพื่อให้แตกกิ่งใหม่ การดูแลให้โคนต้นไม่ทึบเกินไปจะช่วยไม่ให้เกิดโรคราดำ ไม่ต้องฉีดเคมี ไม่ต้องรดน้ำ ไม่ต้องใส่ปุ๋ย ปล่อยให้เติบโตตามธรรมชาติ

เส้นทางสู่ความสำเร็จกับเซียนท้อของพี่ยุภา

พี่ยุภามาจากครอบครัวเกษตรกรที่ปลูกข้าวโพด ทำพืชล้มลุก ทำไร่ทำนา ครอบครัวยากจน เธอจึงต้องออกมารับจ้างทั่วไป วันละ 50 บาท ทำมานานถึง 40 กว่าปี แต่เธอไม่เคยท้อ วันหนึ่งเธอไปเห็นสวนใหญ่มีต้นเซียนท้อปลูกไว้และมีการขายกิ่งตอน เธอเห็นแล้วอยากกิน จึงซื้อกิ่งตอนมาปลูกเอง รอสามปีจนได้ผลผลิตรอบแรก แม้จะมีปริมาณไม่มาก แต่เธอก็เอาไปขายได้

บทสรุป: เซียนท้อคือความหวังและกำลังใจ

จากเรื่องราวของพี่ยุภา เราจะเห็นว่าเซียนท้อไม่ได้เป็นแค่ผลไม้ธรรมดาๆ แต่เป็นผลไม้ที่เปลี่ยนชีวิต เป็นความหวังในยามท้อแท้ เป็นกำลังใจในการสู้ชีวิต ชื่อ "เซียนท้อ" จึงเสมือนความหมายสองแบบ: หนึ่งคือผลไม้ที่มีคุณค่า และอีกหนึ่งคือแรงบันดาลใจที่ทำให้คนไม่ท้อแท้ในการดำเนินชีวิต สำหรับพี่ยุภาแล้ว "ปล่อยให้ท้อเป็นเรื่องของผลไม้" เพราะตั้งแต่ปลูกเซียนท้อ เธอก็ไม่เคยท้อในชีวิตอีกเลย ไม่ว่าจะเจอวิกฤตใดก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นการถูกกดราคา โรคระบาด หรือความทุกข์ในครอบครัว เซียนท้อก็ยังคงเป็นหลักยึดเหนี่ยวและเป็นที่พึ่งทางรายได้ที่มั่นคง ทำให้ครอบครัวของพี่ยุภามีความสุข ไม่ท้อ และมีแฮปปีในการใช้ชีวิต เซียนท้อจึงเป็นมากกว่าผลไม้ มันคือบทเรียนชีวิต คือความหวัง และคือพลังที่ทำให้เราไม่ท้อ แม้ว่าชีวิตจะมีอุปสรรคมากมายเพียงใดก็ตาม
ชมสูตรลับฉบับบ้านนา : เจ้าแม่เซียนท้อ ผู้ไม่เคยย่อท้อ

ติดตามชมรายการมหาอำนาจบ้านนา วันอาทิตย์ที่ 18 มกราคม 2569 เวลา 10.30 - 11.00 น. ทางไทยพีบีเอส