เจาะลึก! ห่วงโซ่อุปทานแรร์เอิร์ธ
แรร์เอิร์ธคืออะไร? ธาตุหายากที่อยู่ในทุกชีวิตประจำวันของคุณ
แรร์เอิร์ธ หรือ "ธาตุหายาก" (Rare Earth Elements) คือกลุ่มโลหะ 17 ชนิดในตารางธาตุที่หลายคนอาจไม่เคยได้ยินชื่อเป็นองค์ประกอบสิ่งของที่เราใช้ทุกวัน ตั้งแต่โทรศัพท์มือถือ หน้าจอ หลอดไฟ แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ไปยันจรวด
แรร์เอิร์ธคืออะไร และทำไมถึงสำคัญ?
แรร์เอิร์ธประกอบด้วยธาตุ 17 ชนิด ได้แก่ กลุ่มธาตุทรานซิซัน 2 ชนิด และกลุ่มแลนทาไนด์อีก 15 ชนิด เช่น แลนทานัม ซีเรียม นีโอดิเมียม และอื่นๆ
แม้ชื่อจะบอกว่า "หายาก" แต่จริงๆ แล้วแร่เอิร์ธไม่ได้หายากในแง่ปริมาณสำรองในโลก สิ่งที่ยากคือ กระบวนการสกัดและแยกแร่ ซึ่งต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูงและมีต้นทุนสูงมาก
โทรศัพท์มือถือเพียงเครื่องเดียวมีแร่เอิร์ธเป็นส่วนประกอบอยู่ถึง 0.5 กรัม และเมื่อคำนวณจากจำนวนโทรศัพท์ทั่วโลกกว่า 7,200 ล้านเครื่อง นั่นหมายความว่าโลกต้องการแร่เอิร์ธสำหรับโทรศัพท์อย่างเดียวถึง 3,600 ตัน ยังไม่รวมการใช้ประโยชน์อื่นอีกมากมาย
ประเทศไทยมีแรร์เอิร์ธไหม?
จากรายงานของสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา ในปี 2567 ไทยผลิตแรร์เอิร์ธได้ถึง 13,000 เมตริกตัน ติดอันดับ 4 ของโลก
ทีมนักธรณีวิทยาจากกรมทรัพยากรธรณีได้ลงพื้นที่สำรวจในจังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยใช้เครื่องวัดค่ากัมมันตรังสีและแผนที่ธรณีวิทยา ผลการวิเคราะห์ยืนยันว่าพบแร่โมนาไซต์ในพื้นที่
กระบวนการสกัดแรร์เอิร์ธทำอย่างไร?
นักวิทยาศาสตร์จากสถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติได้เปิดเผยกระบวนการสกัดแรร์เอิร์ธจากแร่โมนาไซต์ ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอนหลัก ได้แก่
- ย่อยแร่ด้วยด่างเข้มข้น ใช้ความร้อนที่อุณหภูมิ 130-140 องศาเซลเซียส นาน 3-4 ชั่วโมง ดึงธาตุหายากออกจากสิ่งปนเปื้อน
- การแยกสารกัมมันตรังสีออกจากธาตุหายากผสม ทำละลายด้วยกรดให้เกิดการตกตะกอนแยกสารกัมมันตรังสี อย่างยูเรเนียม ทอเรียมออก
- แยกธาตุหายากผสมออกเป็นกลุ่ม ๆ โดยใช้เทคนิคการสกัดด้วยของเหลว
- ทำให้บริสุทธิ์มากกว่า 99% ด้วยเทคนิคการแลกเปลี่ยนไอออน (Ion Exchange)
ปัจจุบันห้องปฏิบัติการไทยสามารถสกัดซีเรียมออกไซด์และแลนทานัมออกไซด์ได้ที่ระดับความบริสุทธิ์ และนีโอดิเมียมออกไซด์
ใครคือผู้ครองตลาดแรร์เอิร์ธโลก?
จีน คือผู้ที่ครองห่วงโซ่อุปทานแร่เอิร์ธของโลกอย่างเบ็ดเสร็จ โดยในปี 2567 จีนผลิตแร่เอิร์ธได้ถึง 270,000 เมตริกตัน คิดเป็น 70% ของโลก และยังเป็นผู้ถือครองเทคโนโลยีสกัดแร่เอิร์ธที่ก้าวหน้าที่สุดด้วย ที่ผ่านมาจีนควบคุมการส่งออกไปยังสหรัฐฯ และประเทศอื่น เพื่อควบคุมการตลาด ก่อให้เกิดสงครามการค้าที่ยืดเยื้อระหว่างจีนกับสหรัฐฯ
กลยุทธ์นี้วางรากฐานมาอย่างยาวนานกว่า 40 ปี ผู้นำจีนอย่างเติ้ง เสี่ยว ผิง ประกาศวิสัยทัศน์ไว้ว่า "ตะวันออกกลางมีน้ำมัน จีนมีธาตุหายาก"
- เอ็มโอยูแร่เอิร์ธไทย-สหรัฐ หมายความว่าอะไร?
เมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2567 ไทยได้ลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) กับสหรัฐอเมริกาว่าด้วยความร่วมมือในการพัฒนาความหลากหลายของห่วงโซ่อุปทานของแร่ธาตุสำคัญในระดับโลก และการส่งเสริมการลงทุนระหว่างไทยและสหรัฐฯ
นักวิชาการด้านกฎหมายการค้าระหว่างประเทศจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อธิบายว่า MOU ไม่ใช่สนธิสัญญา แต่เอกสารรูปแบบนี้ถือเป็นกฏหมายอย่างอ่อน
อย่างไรก็ตาม ทนายความด้านสิ่งแวดล้อมชี้ให้เห็นว่า MOU ฉบับนี้อาจทำให้ไทย เสียเปรียบในแง่อำนาจต่อรอง เนื่องจากเอกชนอเมริกันที่เข้ามาสำรวจหรือทำเหมืองมีภาระรับผิดชอบต่อผลกระทบสิ่งแวดล้อมต่ำกว่า ในขณะที่รัฐไทยต้องแบกรับความรับผิดชอบในฐานะผู้อนุญาต
คุณสามารถติดตามชมรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS ทุกวันจันทร์ เวลา 21.30 - 22.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือดูย้อนหลัง ได้ที่ www.thaipbs.or.th/BigStoryThaiPBS




























































