วันนี้ (21 พ.ย.2569) นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์ เปิดเผยว่า สารหนูเป็นโลหะหนักที่สามารถปนเปื้อนอยู่ในสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในน้ำดื่ม แหล่งน้ำใต้ดิน รวมถึงห่วงโซ่อาหาร ซึ่งนับเป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่พบได้ในหลายประเทศรวมถึงประเทศไทย หากประชาชนได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกาย จะก่อให้เกิดพิษได้ทั้งแบบเฉียบพลันและแบบเรื้อรัง โดยในกรณีพิษเฉียบพลัน (Acute Exposure)
นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์
ผู้ป่วยจะมีอาการอาเจียน ปวดท้อง และท้องเสีย หากได้รับในปริมาณมากอาจเกิดอาการชา และแสบร้อนบริเวณปลายมือปลายเท้า กล้ามเนื้อเป็นตะคริว และรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้ ส่วนพิษเรื้อรัง (Chronic Exposure) จากการได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณสูงอย่างต่อเนื่อง จะทำให้เกิดรอยโรคที่ผิวหนัง เช่น ผิวหนังแข็งเป็นปื้น มีจุดด่างดำ และผิวหนังหนาตัวบริเวณฝ่ามือฝ่าเท้า
นอกจากนี้ ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ความผิดปกติทางระบบประสาทและสติปัญญา ปัญหาระบบสืบพันธุ์ ความพิการแต่กำเนิด โรคมะเร็งหลายชนิด อาทิ มะเร็งปอด ตับ กระเพาะปัสสาวะ ผิวหนัง ต่อมลูกหมาก และมะเร็งเม็ดเลือดขาว รวมถึงส่งผลเสียโดยตรงต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด
นพ.เขตต์ ศรีประทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคทรวงอก กล่าวว่า ถึงอันตรายต่อระบบหัวใจว่า การสัมผัสสารหนูในระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคหัวใจ และหลอดเลือดหลายรูปแบบ ได้แก่ โรคหลอดเลือดแดงแข็งและโรคหัวใจขาดเลือด เนื่องจากสารหนูทำให้หลอดเลือดเสื่อมสภาพ กระตุ้นการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด และลดกระบวนการสลายลิ่มเลือด
ส่งผลให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันและหลอดเลือดตีบตันได้ง่ายขึ้น รวมถึงโรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ จากการที่สารพิษเข้าไปทำลายโครงสร้าง และการทำงานของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง โดยกลไกสำคัญที่สารหนูทำลายระบบหัวใจ และหลอดเลือดเกิดจาก 3 ปัจจัยหลัก คือ
1. การทำลายเยื่อบุหลอดเลือด โดยยับยั้งการสร้างสารไนตริกออกไซด์ที่ช่วยให้หลอดเลือดขยายตัว ทำให้หลอดเลือดแข็งและตีบแคบลง
2. การสร้างความเครียดออกซิเดชัน ทำให้เกิดอนุมูลอิสระจำนวนมากเข้าไปทำลายเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ และผนังหลอดเลือดจนเสื่อมสภาพเร็วขึ้น
3. การกระตุ้นการอักเสบเรื้อรังในผนังหลอดเลือด ทำให้คราบไขมันเกาะสะสมและเกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ง่าย
นพ.เขตต์ ศรีประทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคทรวงอก
นพ.ธสุ เธียรธำรงสุข แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีระไฟฟ้าหัวใจ กล่าวเพิ่มเติมในส่วนของระบบไฟฟ้าหัวใจว่า อีกหนึ่งภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญ และอันตรายจากการได้รับสารหนูสะสมคือ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Cardiac Arrhythmias) โดยสารหนูจะเข้าไปรบกวนการทำงานของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ ทำให้ช่วงคลื่นไฟฟ้าหัวใจยาวขึ้นผิดปกติ (QT prolongation) ควบคู่กับการกระตุ้นให้แคลเซียม เข้าไปสะสมในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจมากเกินไป ซึ่งความผิดปกติเหล่านี้ เป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่นำไปสู่ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดรุนแรง และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการตรวจพบและรักษาอย่างทันท่วงที
ทั้งนี้ สถาบันโรคทรวงอก กรมการแพทย์ ขอแนะนำแนวทางการป้องกันตนเองให้ปลอดภัยจากพิษของสารหนู โดยประชาชนควรให้ความสำคัญกับการ ตรวจสอบคุณภาพน้ำดื่ม หลีกเลี่ยงการนำน้ำบาดาลหรือน้ำใต้ดินที่ไม่ได้ผ่านการตรวจสอบและบำบัดสารหนูมาใช้อุปโภคบริโภค และควรติดตามเฝ้าระวังความเสี่ยงในพื้นที่
โดยหน่วยงานและชุมชนควรตรวจวัดคุณภาพแหล่งน้ำอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะในพื้นที่เสี่ยงที่มีประวัติการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำธรรมชาติ เพื่อลดโอกาสการสะสมของสารพิษในร่างกายและป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังในระยะยาว
อ่านข่าว :
นายกฯ ถกแก้สารหนูปนเปื้อนแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย ตั้ง "ยศชนัน" คุมทีมบูรณาการ
"สหกรณ์เกษตรเชียงราย" หวั่นปัญหาสารหนูกระทบตลาดข้าว วอนตรวจแยกโซน-ไม่เหมารวม
