หากเอ่ยถึง พี่ใหญ่แห่งอาเซียนคงหนีไม่พ้น สาธารณรัฐประชาชนจีน ประเทศที่มีเศรษฐกิจขนาดใหญ่อันดับ 2 ของโลก และเป็นศูนย์กลางการผลิต การค้า และการลงทุนที่สำคัญของโลก ทำให้มีบทบาทอย่างมากต่อเศรษฐกิจไทยและอาเซียนมี ประชากรกว่า 1.4 พันล้านคน เป็นตลาดผู้บริโภคขนาดใหญ่ และเป็นผู้ส่งออกสินค้ารายใหญ่ที่สุดของโลก และเป็นผู้นำเข้ารายใหญ่ในหลายประเภทสินค้า โดยรัฐบาลจีนขับเคลื่อนเศรษฐกิจด้วยนโยบาย "การพัฒนาคุณภาพสูง (High-Quality Development)" มุ่งเน้นนวัตกรรม เทคโนโลยี และเศรษฐกิจสีเขียว

ในขณะที่ความสัมพันธ์ไทย-จีน ที่มีมายาวนานและแน่นแฟ้น โดยจีนเป็นคู่ค้าอันดับ 1 ของไทย สินค้าไทยที่ได้รับความนิยมในจีน เช่น ทุเรียน /มังคุด /ลำไย /ยางพารา /มันสำปะหลัง /ข้าวหอมมะลิ /อาหารแปรรูป /เครื่องดื่ม /ผลิตภัณฑ์สุขภาพ

"ไทยพีบีเอสออนไลน์" สัมภาษณ์พิเศษ “นางชนินทร หริ่มเจริญ”รองอธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ ถึงสถานการณ์การค้าระหว่างไทย-จีน ว่า ไทยและจีนมีความสัมพันธ์ทางการค้าที่แน่นแฟ้น จีนเป็นทั้งตลาดส่งออกสำคัญ แหล่งนำเข้าสินค้า วัตถุดิบ และการลงทุนของไทย ขณะที่ไทยเป็นฐานการผลิต และศูนย์กลางโลจิสติกส์สำคัญของจีนในอาเซียน ความร่วมมือภายใต้ RCEP, ACFTA และโครงการเชื่อมโยงโครงสร้างพื้นฐาน จะยังเป็นแรงขับเคลื่อนให้การค้าและการลงทุนระหว่าง 2 ประเทศเติบโตต่อเนื่องในระยะยาว แม้จะต้องเผชิญความท้าทายจากการแข่งขันทางการค้าและการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกก็ตาม

โดยมูลค่าส่งออกไปจีน ในช่วง 5 เดือนแรกของปี 2569 พบว่าสินค้าเกษตรของไทย ส่งออกไปจีนมูลค่า 380,559.80 ล้านบาท โดยมีจีนเป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 มูลค่าการส่งออกสินค้าเกษตรไทยไปจีนประมาณ 161,464.84 ล้านบาท ครองสัดส่วนตลาดส่งออกสินค้าเกษตรไทย 42% ซึ่งอันดับ 1 คือ สินค้าผลไม้สด แช่เย็น แช่แข็งและแห้ง รองลงมา เป็นยางพารา และมันสำปะหลัง

โดยมูลค่าส่งออกสินค้าผลไม้ในปีนี้ เพิ่มขึ้นจากช่วงเดียวกันของปีก่อน28.95% หรือมีมูลค่า 87,568.63 ล้านบาท โดยมีจีนเป็นแหล่งนำเข้าสินค้าอันดับ 1 ของไทย สินค้าที่ไทยนำเข้าจากจีน ส่วนใหญ่เป็นสินค้าประเภทเครื่องจักร เครื่องจักรไฟฟ้าและส่วนประกอบ เคมีภัณฑ์ เครื่องคอมพิวเตอร์ และเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้าน

“ข้าวไทย” ครองใจผู้บริโภคจีนตลอดกาล

รองอธิบดี กล่าวอีกว่า ในส่วนของสินค้าข้าว ที่ผ่านมาไทยส่งออกข้าวไปจีนประมาณ 440,000 – 750,000 ตันต่อปี คิดเป็นมูลค่าประมาณ 10,000 – 13,600 ล้านบาท หรือประมาณ 300 – 400 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 7 – 12% ของปริมาณข้าวที่จีนนำเข้าทั้งหมด สำหรับ 5 เดือนปี 2569 (ม.ค - พ.ค.) ไทยส่งออกข้าวไปจีนประมาณ 139,460 ตัน ลดลงจากช่วงเดียวกันของปี ก่อน 44.84% ที่ส่งออกประมาณ 252,817 ตัน ส่วนใหญ่เป็นการส่งออกข้าวขาว รองลงมา ข้าวเหนียว ข้าวหอมมะลิไทย และที่เหลือเป็นข้าวหอมไทย และข้าวกล้อง

ที่ผ่านมาชนิดข้าวที่ไทยส่งออกไปจีนบางปีอันดับ 1 เป็นข้าวขาว บางปีเป็นข้าวหอมมะลิไทย เนื่องจากข้าวขาวของไทยในจีน นอกจากใช้บริโภคในครัวเรือน หรือโรงแรมหรือร้านอาหารโดยตรงแล้ว ยังนิยมนำไปใช้แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อาหาร เช่น แป้งข้าวเจ้า และเส้นก๋วยเตี๋ยว

“ข้าวเหนียวไทย” โอกาสทองบุกตลาดร้านอาหารจีน

นอกจากนี้ ข้าวเหนียวไทย ถือว่าเป็นข้าวที่สำคัญอีกชนิดของไทย โดยปี 2568 ไทยส่งออกข้าวเหนียวไปจีนเป็นดับ 2 รองจากข้าวขาว ขณะที่ข้าวหอมมะลิไทยเป็นอันดับ 3 ซึ่งจากการสอบถามผู้นำเข้าข้าวจีน พบว่าข้าวเหนียวไทยเป็นที่ชื่นชอบ และได้รับการยอมรับในจีนว่า มีรสชาติและคุณภาพดี ผู้บริโภคในจีนจึงนิยมนำไปใช้ทำอาหาร เช่น บ๊ะจ่าง บัวลอย และอาหารอื่นๆ โดยส่วนใหญ่จะถูกใช้ในปริมาณมากในช่วงเทศกาลหรือประเพณีต่างๆ ของจีน และใช้ในอุตสาหกรรมอาหารและอื่นๆ เช่น การผลิตสุรา และสีทาบ้าน

ดังนั้น กรมฯมุ่งเน้นการประชาสัมพันธ์ เกี่ยวกับภาพลักษณ์ที่ดีและความโดดเด่นของข้าวไทย ทั้งในด้านรสชาติ คุณภาพ มาตรฐานและความหลากหลายของข้าวไทย ที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคข้าวในจีนได้ทุกรูปแบบและทุกกลุ่มผู้บริโภค โดยเฉพาะกลุ่มเป้าหมายผู้บริโภควัยรุ่น และวัยกลางคนที่มีกำลังซื้อ เน้นการเจาะกลุ่มเป้าหมาย ใช้กลยุทธ์การไลฟ์สด ซึ่งเป็นช่องทางการสื่อสารกับผู้บริโภค ที่มีอิทธิพลในจีนสูงสุดขณะนี้ เพื่อกระตุ้นให้กลุ่มเป้าหมาย ต้องการซื้อสินค้าข้าวและผลิตภัณฑ์ข้าวไทยอีกทางหนึ่งด้วย

ข้าวไทยที่ถูกส่งไปจีน 80% จะถูกกระจายไปยังพื้นที่ตอนใต้ของจีน โดยส่งต่อไปยังผู้ค้าส่งและผู้ค้าปลีกในระดับเมืองและเขต กลุ่มตลาดระดับกลางถึงระดับบนโดยเฉพาะร้านอาหาร ภัตตาคาร โรงแรม ห้างสรรพสินค้า ซูเปอร์มาร์เก็ต และร้านค้าปลีกสมัยใหม่ โดยชนิดข้าวของไทยที่พบเห็นในตลาดค้าปลีกส่วนใหญ่ เป็นข้าวหอมมะลิไทย และข้าวเหนียว

เร่งปิดดีล “ข้าวจีทูจี” ในปีนี้

สำหรับความคืบหน้าการขายข้าวจีทูจีกับจีน ขณะที่กรมฯและ COFCO Corporation (COFCO) สามารถเจรจาตกลงราคาซื้อขาย งวดที่ 9 เป็นข้าวขาว 5% ฤดูกาลผลิตใหม่ ปริมาณ 40,000 ตันซึ่งได้ดำเนินการส่งมอบข้าวให้ COFCO เรียบร้อยแล้ว สำหรับการเจรจาซื้อขายข้าว งวดที่ 10 ปริมาณ 60,000 ตัน กรมฯได้เสนอราคาส่งมอบข้าวให้ COFCO เรียบร้อยแล้วเมื่อวันที่ 24 มิ.ย. ที่ผ่านมา ขณะนี้อยู่ระหว่างการพิจารณาของ COFCO โดยจึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า จะได้รับการสนับสนุนในการเจรจาและส่งมอบข้าวแบบรัฐต่อรัฐ (G to G) ให้บรรลุผลสำเร็จโดยเร็ว

ชี้พฤติกรรมบริโภคเปลี่ยน-จีนพัฒนาพันธุ์ข้าวหวั่นข้าวไทยอยู่ยาก

สำหรับปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญระหว่างไทย - จีน ต้องยอมรับว่า จีนเป็นผู้ผลิตและผู้ส่งออกข้าวแต่ละปีจีนผลิตข้าวประมาณ 180 - 185 ล้านตัน ใช้บริโภคภายในประเทศประมาณ 145 – 148 ล้านตัน/ปี คงเหลือเพื่อการส่งออกประมาณ 1 – 2 ล้านตัน/ปี

ที่น่าห่วงคือพฤติกรรมการบิโภคที่เปลี่ยนแปลงไปในจีน ซึ่งที่ผ่านมาจีนบริโภคข้าวประมาณ 154 ล้านตัน/ปี ปัจจุบันความต้องการข้าวในจีนประมาณ 145 ล้านตัน/ปี เนื่องจากผู้บริโภคโดยเฉพาะกลุ่มผู้บริโภครุ่นใหม่ ลดปริมาณการบริโภคข้าว และมีบางกลุ่มหันไปบริโภคธัญพืชแทนข้าว หรือบริโภคข้าวผสมกับธัญพืช ส่งผลให้ความต้องการข้าวรวมทั้งข้าวไทยลดลงด้วย

ในขณะที่การพัฒนาพันธุ์ข้าวของจีน ปัจจุบันรัฐบาลจีนพัฒนาพันธุ์ข้าวให้มีคุณภาพและรสชาติ รวมทั้งความหลากหลายเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคในประเทศ อีกทั้งยังพัฒนาพันธุ์ข้าวให้มีผลผลิตต่อไร่สูงขึ้น ส่งผลให้ราคาจำหน่ายอยู่ในระดับผู้ซื้อเข้าถึงได้ง่าย

รวมถึงระบบการบริหารนำเข้าข้าวของจีน ด้วยจีนนำเข้าข้าวแบบระบบโควตา กำหนดเฉพาะกลุ่มที่มีสิทธิขอโควตา อีกทั้งผู้ส่งออกสินค้าข้าวไปจีนทุกรายต้องได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นผู้ส่งออก ผู้ผลิตและแปรรูปข้าว
เพื่อส่งออกไปจีนจากศุลกากรจีน (General Administration of Customs China: GACC) ก่อนที่จะส่งออกสินค้าข้าวไปจีน โดยปัจจุบันผู้ส่งออกข้าวไทยที่ได้รับการขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานดังกล่าวมีจำนวนทั้งหมด 115 ราย

แม้ว่าข้าวไทยเป็นที่ยอมรับในจีนทั้งในด้านรสชาติและคุณภาพ โดยในสายตาผู้บริโภคข้าวในจีน ข้าวไทยเป็นสินค้าพรีเมียม และนิยมถูกใช้เป็นของขวัญในเทศกาลต่างๆ ของจีน ราคาข้าวไทยจึงอยู่ในระดับสูง
หากเทียบกับคู่แข่ง ได้แก่ เวียดนาม ปากีสถาน และอินเดีย หรือแม้แต่ข้าวของจีน ทำให้ข้าวไทยขาดความได้เปรียบการแข่งขันทางด้านราคา

เนื่องจากราคาเป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งในการเลือกซื้อสินค้าของผู้บริโภค ข้าวไทยจึงเสียส่วนแบ่งตลาดข้าวในจีน อย่างไรก็ดี กรมฯ ได้ประชาสัมพันธ์ข้าวไทยในจีนอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับความหลากหลายของชนิดข้าวไทย ที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภค ได้ทุกความต้องการและทุกกลุ่มผู้บริโภค

เดินหน้าอัดกิจกรรมเพิ่มโอกาสข้าวไทย

รองอธิบดี กล่าวอีกว่า เพื่อสร้างการรับรู้และภาพลักษณ์ให้กับข้าวไทย กรมฯ ดำเนินการส่งเสริมผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะผู้ประกอบการขนาดย่อม เพื่อเพิ่มโอกาสและช่องทางตลาดของข้าวไทยในกลุ่มผู้ซื้อ ผู้นำเข้า และผู้แทนจำหน่ายในระดับนานาชาติ

นอกจากนี้ กรมฯ ร่วมกับสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) จัดงาน Thai Rice Roadshow ครั้งนี้ ที่จัดขึ้นระหว่างวันที่ 17 – 19 ก.ค.2569 ที่เมืองกวางโจว สาธารณัฐประชาชนจีน นำคณะผู้ประกอบการสินค้าข้าวและผลิตภัณฑ์ข้าวไทย รวม 28 ราย มาจัดแสดงสินค้า เพื่อส่งเสริมและประชาสัมพันธ์สินค้าข้าวไทยและกระตุ้นความต้องการซื้อในจีน

ที่ผ่านมากรมฯ นำผู้ส่งออกข้าวไทย เดินทางไปกระชับความสัมพันธ์ทางการค้า กับหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ที่เกี่ยวข้องกับสินค้าข้าวในประเทศผู้ซื้อที่สำคัญของไทยอย่าง ฮ่องกง ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ และในเดือนส.ค มีกำหนดจะนำคณะผู้ส่งออกข้าวไทย เดินทางไปเยือนฟิลิปปินส์และมาเลเซีย ซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับ 3 และ 4 ของไทย เพื่อสร้างเครือข่ายพันธมิตรทางธุรกิจให้เข้มแข็ง ซึ่งจะช่วยรักษาและขยายตลาดข้าวไทย

มั่นใจปีนี้ไทย“ส่งออกข้าว” 7 ล้านตันตามเป้า

รองอธิบดี กล่าวว่า สำหรับเป้าหมายการส่งออกข้าวไทยปีนี้ยังคงเป้าไว้ที่ 7 ล้านตัน โดย 6 เดือน ไทยส่งออกไปแล้ว 3.5 ล้านตัน ดังนั้นเชื่อว่าทั้งปีน่าจะส่งออกได้ตามเป้า ส่วนการส่งออกข้าวไปตลาดจีน 5 เดือนแรกของปี 2569 ไทยส่งออกข้าวไปจีนประมาณ 139,000 ตัน ลดลงจากช่วงเดียวกันของก่อน 45% ที่ส่งออกประมาณ 252,000 ตัน

เนื่องจากปริมาณผลผลิตข้าวของจีนในปีนี้เพิ่มขึ้น ประมาณ 1% ขณะที่ความต้องการบริโภคข้าวของจีนลดลงประมาณ 2% ประกอบกับเมื่อปี 2568 จีนนำเข้าข้าวจากต่างประเทศประมาณกว่า 3 ล้านตัน ซึ่งสูงกว่าปี 2566 และ 2567 ที่นำเข้าประมาณ 2.6 และ 1.6 ล้านตัน จึงส่งผลให้ยังมีสต็อกข้าวเพียงพอต่อความต้องการในระยะหนึ่ง

แต่อย่างไรก็ตาม จีนยังคงนำเข้าข้าวอย่างต่อเนื่อง เพื่อรองรับความต้องการบริโภคโดยเฉพาะในเขตเมืองและภาคบริการ โดยเฉพาะการนำเข้าข้าวเหนียว และข้าวอินทรีย์ของไทยมีแนวโน้มเติบโตขึ้นมาก ขณะเดียวกันอาหารไทยยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อง ด้วยเป็นที่นิยมของผู้บริโภคในจีน โดยเห็นได้จากจำนวนร้านอาหารไทยในจีนที่เพิ่มขึ้น และกระจายอยู่ในหลายพื้นที่ของจีน

ข้าวไทยมีความได้เปรียบจากจุดแข็งด้านคุณภาพ มาตรฐาน ความปลอดภัย และความสม่ำเสมอของสินค้า โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิไทย ที่ยังครองตำแหน่งสินค้าในตลาดพรีเมียมของจีนได้อย่างมั่นคง ดังนั้น แม้แนวโน้มการเติบโตเชิงปริมาณอาจไม่โดดเด่น แต่จีนยังคงเป็นตลาดสำคัญที่มีศักยภาพสำหรับการส่งออกข้าวไทยในระยะยาว

อ่านข่าว:

ข้าวไทยปักหมุด "กว่างโจว" รุกจีนตอนใต้ ดัน"ข้าวประณีต"เจาะตลาดพรีเมียม

Twin Crisis เขย่าตลาดข้าวไทย เอลนีโญฉุดผลผลิต ส่งออกแข่งขันรุนแรง

“บาทแข็ง” ดันข้าวไทยแพงสุดในโลก ผู้ส่งออก ชี้ปีนี้เหลือ 7 ล้านตัน ต่ำสุดรอบ 5 ปี

"ข้าวอินทรีย์ไทย" ขึ้นแท่นเบอร์ 1 ตลาดจีน อานิสงส์เทรนด์ รักสุขภาพ-กำลังซื้อสูง