“ข้าว” สินค้าเกษตรส่งออกหลักของประเทศที่ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกมากที่สุด (คิดเป็น 43.3% ของพื้นที่เกษตรทั้งหมดของประเทศ และครอบคลุมครัวเรือนถึง 5.1 ล้านครัวเรือน (คิดเป็น 65.8% ของจำนวนครัวเรือนภาคเกษตรทั้งหมด) ทำให้เกษตรกรผู้ปลูกข้าว เป็นกลุ่มที่ได้รับโครงการช่วยเหลือจากรัฐบาลอย่างต่อเนื่อง โดยไทยเป็นประเทศผู้ผลิตและส่งออกข้าวที่สำคัญของโลก ปี 2566/2567 ไทยมีผลผลิตข้าวสูงเป็นอันดับ 6 ของโลก คิดเป็นสัดส่วน 3.8% ของผลผลิตข้าวทั่วโลก รองจากจีน /อินเดีย /บังกลาเทศ / อินโดนีเซีย / และเวียดนาม

สำหรับไทยเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับ 3 ของโลก มีส่วนแบ่งตลาดคิดเป็น 11.8% รองจากอินเดียและเวียดนามที่มีส่วนแบ่งตลาด 38.5% และ 13.4% ส่วนแข่งอื่นๆ ที่สำคัญ อย่าง ปากีสถาน และกัมพูชา เป็นต้นอย่างไรก็ตาม ปริมาณการส่งออกข้าวทั่วโลกมีสัดส่วนเพียง 10.9% ของผลผลิตข้าวทั่วโลก เนื่องจากข้าวเป็นพืชที่ปลูกเพื่อความมั่นคงด้านอาหารภายในประเทศเป็นหลัก ดังนั้น ปริมาณการค้าข้าวระหว่างประเทศ จึงเป็นผลผลิตส่วนเกินจากการบริโภคในแต่ละประเทศ โดยตลาดนำเข้าข้าวส่วนใหญ่อยู่ในภูมิภาคแอฟริกา และเอเชีย

“สุริยะ” ชูข้าวคาร์บอนต่ำแข่งตลาดโลก

นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รมว.เกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า เพื่อกำหนดทิศทางการพัฒนาภาคการผลิตข้าวไทย ที่จากเดิมที่มุ่งเน้นการเพิ่มปริมาณผลผลิต ไปสู่การผลิตที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาด โดยจะเน้นข้าวไทย 5 ทัน สู่ข้าวคาร์บอนต่ำ ลดต้นทุน เพิ่มรายได้ เชื่อมตลาดโลก ซึ่งประกอบด้วย

1.ทันน้ำ วางแผนการผลิต อิงปริมาณน้ำจริงในแต่ละพื้นที่ เชื่อมโยงข้อมูลด้านน้ำ พื้นที่ พันธุ์ข้าว และปฏิทินการผลิตเข้าด้วยกัน เพื่อให้การผลิตสอดคล้องกับทรัพยากรน้ำและลดความเสี่ยงจากภาวะน้ำไม่เพียงพอ 2.ทันพันธุ์ การปฏิรูประบบเมล็ดพันธุ์ข้าวทั้งระบบ ตั้งแต่งานวิจัย การผลิต การรับรองคุณภาพ การเก็บรักษา และการกระจายเมล็ดพันธุ์คุณภาพสู่เกษตรกรอย่างทั่วถึง เพื่อยกระดับคุณภาพผลผลิตตั้งแต่ต้นน้ำ

3.ทันเทคโนโลยียกระดับการผลิตข้าวด้วย AI, Big Data เครื่องจักรกล และพลังงานสะอาด โดยเร่งจัดทำ “ฐานข้อมูลข้าวแห่งชาติ” เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจด้านการผลิต 4.ทันมาตรฐานโลก เน้นพัฒนาระบบมาตรฐานข้าวคาร์บอนต่ำ ที่มีความน่าเชื่อถือและตรวจสอบได้ เพื่อยกระดับให้เป็นจุดขายสำคัญของข้าวไทยในตลาดโลก และ 5.ทันตลาด ส่งเสริมการผลิตข้าวให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด และช่วงเวลาที่เหมาะสม โดยเฉพาะข้าวพรีเมียม เช่น ข้าวคาร์บอนต่ำ ข้าวอินทรีย์ และข้าวสุขภาพ

ย้ำ เป้าหมายหลัก ดูแลชาวนาให้ลืมตาอ้าปาก

รมว.เกษตรและสหกรณ์ กล่าวอีกว่า พร้อมกันนี้จะปรับรูปแบบการสนับสนุนภาครัฐ จากการอุดหนุนแบบให้เปล่า ไปสู่การอุดหนุนแบบมีเงื่อนไขที่เชื่อมโยงกับการลดต้นทุนและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อให้มาตรการภาครัฐนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างแท้จริง

แนวทางดังกล่าวจะดำเนินควบคู่กับการใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพ และยกระดับมูลค่าผลผลิต เพื่อเพิ่มรายได้ให้เกษตรกร และเสริมขีดความสามารถการแข่งขันของข้าวไทยในระยะยาว

นอกจากนี้ ให้กรมการข้าว เป็นหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อน Thailand Low Carbon Rice ให้เหมาะสมกับบริบทของเกษตรกรและคู่ค้าแต่ละกลุ่ม และนำระบบ Digital MRV มาใช้บันทึกข้อมูลการใช้น้ำ การใส่ปุ๋ย และการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นระบบ เชื่อมโยงมาตรฐานต่าง ๆ เข้าด้วยกัน รวมทั้งพัฒนาระบบ Traceability เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ตั้งแต่เมล็ดพันธุ์จนถึงผู้บริโภค

เน้นส่งเสริมการแปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม รวมถึงการใช้ประโยชน์จากฟาง แกลบ รำ และปลายข้าวให้เกิดประโยชน์สูงสุด เพื่อเพิ่มรายได้จากทั้งตัวผลผลิตหลักและผลพลอยได้ในระบบการผลิตข้าว ซึ่งนโยบายจะดีเพียงใดก็ไม่มีความหมาย หากไม่นำไปสู่การปฏิบัติจริง โดยจะใช้กรมการข้าวและศูนย์ข้าวชุมชนเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความเข้าใจ และปรับเปลี่ยนวิธีการผลิตของเกษตรกรให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม เป้าหมายสำคัญคือยกระดับคุณภาพชีวิตของชาวนา

ด้านนายอานนท์ นนทรีย์ อธิบดีกรมการข้าว กล่าวว่า กรมจะผลักดันมาตรการและโครงการสำคัญ ให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ผ่านการบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อให้สอดรับกับหลัก เกษตรนวัตกรรม เพื่อความยั่งยืนเกษตรกรไทย ซึ่งเป้าหมายสำคัญคือการยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกร เพิ่มรายได้ และสร้างความมั่นคงในอาชีพทำนาอย่างเป็นรูปธรรม

โดยใช้ข้าวคาร์บอนต่ำ เป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มแต้มต่อให้ข้าวไทยในตลาดโลก สำหรับผลผลิตข้าวนาปี 2569 ยังไม่สามารถคาดการณ์ปริมาณได้ เพราะยังไม่ถึงช่วงการเพาะปลูกของชาวซึ่งจะเริ่มปลูกช่วงฤดูฝน แต่คาดว่าน่าจะปริมาณลดลง จากผลกระทบเอลนีโญ่

คาดปริมาณข้าวปี69 ทรงตัว แต่ส่งออกลดลง

ศูนย์วิจัยกรุงศรีฯ ประเมินผลผลิตข้าวของไทยในปี 2569 มีแนวโน้มทรงตัว แรงหนุนจากปรากฏการณ์ลานีญา (La Niña) ที่เริ่มเข้าสู่ภาวะปกติ (ENSO-Neutral) และน้ำในเขื่อนที่เอื้ออำนวยต่อการเพาะปลูก แต่ยังต้องเผชิญแรงฉุดจากราคาข้าวที่มีแนวโน้มลดลง ซึ่งไม่จูงใจให้เกษตรกรเพาะปลูก อย่างไรก็ตาม ปี 2570-2571 ผลผลิตมีทิศทางหดตัวจากภาวะภัยแล้งที่คาดว่าจะกลับมา

สำหรับความต้องการบริโภคข้าวในประเทศในปี 2569-2571 คาดว่าจะทยอยปรับเพิ่มขึ้น แรงหนุนจาก การขยายตัวของจำนวนนักท่องเที่ยว หนุนความต้องการจากธุรกิจร้านอาหาร โรงแรม และ การทยอยฟื้นตัวของอุตสาหกรรมต่อเนื่องที่ใช้ข้าวในกระบวนการผลิต ตามภาวะกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่จะค่อยๆ กระเตื้องขึ้น

โดยเฉพาะในช่วงปี 2570-2571 ด้านการส่งออกข้าว ในปี 2569-2571 คาดว่าจะหดตัว โดยในปี 2569 ผู้ส่งออกยังคงเผชิญการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรง จากอุปทานในตลาดโลกที่เพิ่มขึ้น ขณะที่ความต้องการจากผู้นำเข้ามีทิศทางปรับลดลง จากการเพิ่มขึ้นของผลผลิตในประเทศคู่ค้า ส่วนในปี 2570-2571 คาดว่าภัยแล้งจากปรากฎการณ์เอลนีโญ จะกลับมาสร้างความเสียหาย ทำให้อุตสาหกรรมข้าวเผชิญปัญหาอุปทานขาดแคลน (Supply shortage) ส่งผลให้ผู้ส่งออกมีวัตถุดิบไม่เพียงพอ ต่อการผลิตเพื่อส่งมอบตามคำสั่งซื้อของประเทศคู่ค้า

ทั้งนี้อุตสาหกรรมข้าว โดยรวมมีแนวโน้มจะเผชิญปัจจัยท้าทายมากขึ้น ในปี 2569-2571 จากสภาพอากาศแปรปรวนทั้งน้ำท่วมและภัยแล้ง ที่จะส่งผลกระทบต่อผลผลิต โดยตลาดส่งออกจะเผชิญการแข่งขันด้านราคาจากอุปทานส่วนเกิน

ขณะที่ความต้องการของประเทศคู่ค้ามีแนวโน้มลดลง ส่งผลให้ราคาอยู่ในช่วงขาลง ประกอบกับต้นทุนทางธุรกิจที่สูงขึ้น ภายใต้มาตรการกีดกันทางการค้าทั้งด้านภาษีและไม่ใช่ภาษี จะมีผลกดดันความสามารถในการทำกำไรของผู้ประกอบการ ตลอดห่วงโซ่การผลิตข้าวของไทย ตั้งแต่เกษตรกร ผู้ประกอบการโรงสีข้าว ไซโล และร้านค้าปลีกข้าว โดยเฉพาะธุรกิจขนาดกลางและขน

อ่านข่าว:

Twin Crisis เขย่าตลาดข้าวไทย เอลนีโญฉุดผลผลิต ส่งออกแข่งขันรุนแรง

บอร์ด นบข.เคาะ 5 มาตรการรักษาเสถียรภาพราคาข้าวเปลือก วงเงิน 5.95 หมื่นล้าน

“เอลนีโญ” ปีนี้ไม่น่าห่วง จับตา "วิกฤตปุ๋ยขาดแคลน" ฉุดผลผลิตข้าวไทยหาย 5 ล้านตัน