แชร์นับพัน ! โพสต์ภาพรถไฟขนเรือช่วยน้ำท่วมใต้ ที่แท้ภาพ AI
Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาจาก: Facebook
โพสต์ใช้ภาพที่สร้างจาก AI จนทำให้ผู้ที่พบเข้าใจผิด
Thai PBS Verify ตรวจสอบพบโพสต์จากผู้ใช้บัญชีเฟซบุ๊กชื่อ “พระราม เดินดง” โพสต์ภาพ รถไฟขณะขนเรือและรถกู้กัย พร้อมข้อความระบุว่า
พบสื่อแห่งหนึ่งนำภาพปลอมที่สร้างจาก AI ไปรายงานข่าวเผยแพร่
ภาพจริงหรือไม่ ?
ภาพจุดสังเกตที่พบความผิดปกติภายในภาพ รวมไปถึงภาพลายน้ำ SynthID Google ที่ยืนยันได้อย่างชัดเจนว่า ภาพดังกล่าวถูกสร้างจาก AI
ผลการตรวจสอบด้วย Reverse Image Search พบว่าภาพถูกสร้างจาก AI
รถไฟในภาพมีอยู่จริงหรือไม่ ?
ตรวจสอบพบว่า รถไฟหมายเลข 4021 เคยถูกบันทึกภาพขณะวิ่งบริการไว้ในช่องยูทูบ cello AM
คลิปรถไฟหมายเลข 4021
เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?
ภาพรถไฟขนเรือกู้ภัยที่ถูกแชร์อย่างกว้างขวางในโซเชียลไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง แต่เป็นภาพปลอมที่สร้างจากปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดย Thai PBS Verify ตรวจพบความผิดปกติหลายจุดในภาพ เช่น รางรถไฟที่หายไป กองหญ้าที่เบลอเป็นหย่อม ๆ รวมถึงสัดส่วนของรถกู้ภัยที่ผิดธรรมชาติ
อีกทั้งเมื่อตรวจสอบเพิ่มเติมด้วย Reverse Image Search ยังพบลายน้ำ SynthID ของ Google ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ชัดเจนว่า ภาพถูกสร้างขึ้นด้วยระบบสร้างภาพของ Gemini ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริง
นอกจากนี้การรถไฟแห่งประเทศไทยยังยืนยันว่า ช่วงเวลาดังกล่าวไม่เคยมีการขนย้ายเรือหรือรถกู้ภัยจากเชียงใหม่ไปยัง จ.สงขลา ตามข้อความในโพสต์แต่อย่างใด แม้ว่ารถไฟหัวรถจักรหมายเลข 4021 ซึ่งปรากฏในภาพจะมีอยู่จริง แต่ภาพที่กำลังถูกแชร์อยู่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ขนส่งอุปกรณ์กู้ภัยใด ๆ จึงสรุปได้ว่าภาพไวรัลที่ถูกนำไปแชร์กว่า 2,500 ครั้ง และถูกสื่อบางแห่งนำไปเผยแพร่ต่อ เป็นข้อมูลเท็จทั้งหมด
กระบวนการตรวจสอบ
1) ตรวจสอบความผิดปกติของภาพ (Visual Inspection)
Thai PBS Verify พบจุดผิดปกติหลายอย่าง เช่น
-
รางรถไฟ “หายไป” บางส่วน
-
กองหญ้าบางจุดเบลออย่างไม่สมเหตุผล
-
ขนาดรถกู้ภัยบนรถไฟเล็กผิดสัดส่วนเมื่อเทียบกับเรือ
-
พบลายน้ำ SynthID ของ Google บ่งชี้ว่าเป็นภาพที่สร้างจาก AI
2) ตรวจสอบด้วยเครื่องมือ
-
ใช้ Reverse Image Search (Google Search / Lens) ยืนยันว่าเป็นภาพที่สร้างจาก AI ผ่านระบบ Gemini
3) ตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
-
ติดต่อ การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ยืนยันว่า ไม่มีภารกิจขนเรือหรือรถกู้ภัยจากเชียงใหม่ไปสงขลา
-
หัวรถจักรที่เห็น คือรุ่น General Electric UM12C ซึ่งมีใช้งานจริง แต่ไม่ได้ใช้เพื่อขนเรือกู้ภัยแบบที่ปรากฏในภาพ
ผลกระทบของข้อมูลเท็จเหล่านี้
1) ทำให้ประชาชนเข้าใจผิดเกี่ยวกับการช่วยเหลือ
-
เชื่อว่ามีการขนเรือกู้ภัยจากเชียงใหม่ไปหาดใหญ่
-
อาจสร้างความหวังผิด ๆ ช่วงภัยพิบัติ
2) ทำให้สื่อมวลชนรายงานข่าวผิดพลาด
-
สื่อบางแห่งนำภาพปลอมไปรายงาน ซึ่งก่อให้เกิดการสูญเสียความน่าเชื่อถือ รวมไปถึงขยายวงการเข้าใจผิดของสังคม
3) ทำให้หน่วยงานรัฐเสียเวลาในการชี้แจง
-
เจ้าหน้าที่ต้องออกมาพิสูจน์และแก้ไขข้อมูล
-
ชะลอกระบวนการสื่อสารที่สำคัญในภาวะวิกฤต
4) ทำให้ความเชื่อมั่นต่อระบบช่วยเหลือลดลง
-
เมื่อรู้ความจริง ประชาชนอาจไม่เชื่อข้อมูลสำคัญในอนาคต
-
กระทบความร่วมมือระหว่างอาสา-รัฐ-ประชาชน
5) เสี่ยงต่อการสร้างภาพลักษณ์เท็จของกลุ่มอาสา
-
ผู้คนอาจคิดว่ากลุ่มอาสากำลังเดินทางไปช่วย ทั้งที่ไม่จริง ซึ่งอาจสร้างความผิดหวังให้กับผู้คนในพื้นที่
คอมเมนต์บางส่วนหลงเชื่อว่าเป็นเรื่องจริง
ข้อแนะนำเมื่อได้ข้อมูลเท็จนี้ ?
1) ตรวจสอบภาพด้วยตาเปล่าก่อน
-
มองหารายละเอียดผิดปกติในภาพ เช่น สัดส่วนของภาพ ตัวอักษรที่ไม่ชัดเจน หรือ รางรถไฟหายไป
-
เช็กว่ามีลายน้ำ SynthID หรือไม่
2) ใช้เครื่องมือช่วยตรวจสอบ
-
Reverse Image Search
-
Google Lens
-
AI detectors เช่น Hive Moderation
3) ตรวจสอบกับหน่วยงานต้นทาง
-
ภาพเกี่ยวกับรถไฟ ติดต่อ รฟท.
-
ภาพอาสากู้ภัย ตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่
4) อย่าแชร์จนกว่าจะตรวจสอบ
-
โดยเฉพาะข้อมูลที่เกี่ยวกับ “ภัยพิบัติ-การช่วยเหลือ-ภารกิจกู้ภัย”
-
ข้อมูลที่ดีควรมาจาก
-
หน่วยงานรัฐ
-
องค์กรกู้ภัยที่ได้รับการรับรอง
-
สื่อที่ตรวจสอบแล้ว
-
5) แจ้งเตือนผู้อื่นเมื่อพบข้อมูลเท็จ
-
ลบโพสต์ที่แชร์โดยไม่ได้ตั้งใจ
-
คอมเมนต์แนบข้อมูลที่ตรวจสอบแล้ว
