ย้อนรอยประวัติศาสตร์ กว่าจะมีเครื่องปรับอากาศ ถ้าร้อนมาก ๆ ต้องทำอย่างไร

เมืองไทยเป็นเมืองร้อนแบบฮอตปรอทแตก ที่มาพร้อมแสงแดดที่แผดเผา มาย้อนรอยดูวิธีดับร้อนในอดีต ก่อนจะมีเครื่องปรับอากาศ คนในยุคต่าง ๆ มีวิธีดับร้อนอย่างไรกันบ้าง

อากาศร้อนระอุขึ้นทุกวัน จากสภาวะโลกร้อนที่เกิดขึ้นเนื่องจากโลกไม่สามารถระบายความร้อนที่ได้รับจากรังสีของดวงอาทิตย์ที่ไม่เคยจะปราณีกันออกไปได้อย่างปกติ จึงทำอุณหภูมิของโลกสูงขึ้น รวมไปถึงมีสภาพอากาศแปรปรวนฝนไม่ตกตามฤดูกาล ส่งผลกระทบอย่างยิ่งต่อสิ่งมีชีวิตบนโลก ซึ่งหน้าร้อนแต่ละปีจะมีสิ่งที่รับบทหนักที่สุดซึ่งคงหนีไม่พ้น “เครื่องปรับอากาศ” ที่จะช่วยให้เย็นฉ่ำดับความร้อนได้ แต่รู้หรือไม่ว่าก่อนจะมีเครื่องปรับอากาศในอดีตมนุษย์ใช้วิธีใดบ้างในการคลายความร้อน

ยุคอาณาจักรโบราณอาจไม่ร้อนเท่าในสมัยนี้ ซึ่งในยุค 2,000 กว่าปีก่อนอาณาจักรอียิปต์โบราณมีวิธีการดับร้อนกลางทะเลทรายด้วยการใช้กิ่งต้นอ้อที่พรมน้ำไว้ให้เกิดความชื้นแล้วแขวนไว้ที่หน้าต่างของบ้าน เมื่อไอน้ำระเหยและมีลมพัดจะทำให้อากาศในบ้านเย็นลงได้ อีกทั้งยังวางหม้อใส่น้ำไว้ตามทางเดินของบ้าน เพื่อให้ไอน้ำที่ค่อย ๆ ระเหยช่วยลดอุณหภูมิภายในบ้าน

ทางฝั่งอาณาจักรโรมัน มีวิธีดับความร้อนด้วยวิธีการทางสถาปัตยกรรม โดยมีการวางท่อลำเลียงน้ำไว้ตามส่วน ๆ ต่างของอาคารบ้านเรือนเพื่อช่วยลดอุณหภูมิให้เย็นลง และยังนิยมออกแบบบ้านให้มีห้องโถงที่เปิดโล่ง และมีการวางน้ำพุไว้กลางบ้านเพื่ออาศัยการระเหยของน้ำให้ช่วยลดอุณหภูมิ ซึ่งวิธีการเหล่านี้จะพบได้ในบ้านชาวโรมันที่มีฐานะมั่งคั่ง

ฝั่งโลกตะวันออก อย่างประเทศจีนในช่วงราชวงศ์โจว มีการจัดเก็บน้ำแข็งตามธรรมชาติในช่วงหน้าหนาวมาเก็บไว้ในโรงน้ำแข็งเพื่อแจกจ่ายให้กับชนชั้นสูงในช่วงหน้าร้อน ส่วนชาวบ้านมีการเก็บน้ำแข็งไว้ที่ห้องใต้ดินของบ้านเพื่อเอาไว้ใช้ในครัวเรือน และในยุคราชวงศ์ฮั่นมีการประดิษฐ์พัดลมยักษ์ที่ต้องใช้คนหมุน ถัดมาในยุคราชวงศ์ถังมีการพัฒนาเป็นการใช้แรงดันน้ำในการหมุนพัดลม ซึ่งใช้เพื่อระบายความร้อนภายในพระราชวัง

ส่วนประเทศไทยอุปกรณ์คลายร้อนคงหนีไม่พ้นพัดที่ต้องมีติดบ้านเอาไว้ ซึ่งพัดเก่าแก่นั้นมีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ทำจากใบตาลอ่อนมาคลี่จับขอบให้สวยงาม และทำจากเส้นตอกสานเป็นลวดลายที่สวยงาม อีกทั้งยังมีการใช้โอ่งหรือตุ่มใส่น้ำ ที่ทำมาจากเครื่องปั้นดินเผาใช้รองน้ำเพื่อไว้กินและใช้ในครัวเรือน อนุภาคของดินที่เป็นรูพรุนจะช่วยให้น้ำสามารถระเหยได้ และช่วยถ่ายเทความร้อนจากโอ่งได้ดี และยังรักษาอุณหภูมิของน้ำให้เย็นอยู่เสมออีกด้วย นอกจากนี้คนไทยยังนิยมปลูกบ้านริมแม่น้ำ และปลูกต้นไม้ใหญ่เพื่อให้ร่มเงา

เมื่อเริ่มมีไฟฟ้าใช้ และนวัตกรรมเริ่มพัฒนาขึ้นจึงมีการใช้พัดลมและเครื่องปรับอากาศอย่างในปัจจุบัน ซึ่งช่วยอำนวยความสะดวกและคลายร้อนได้ดีในหน้าร้อน แต่กลับส่งผลกระทบให้โลกร้อนขึ้นไปอีก เนื่องจากการเครื่องปรับอากาศนั้นช่วยให้ภายในบ้านมีอากาศที่เย็นลงแต่สูบเอาความร้อนออกไปด้านนอกทำให้อากาศภายนอกร้อนขึ้นได้ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าวิธีคลายร้อนแบบคนอดีตจะใช้ไม่ได้อีกต่อไป หากลองนำวิธีการปลูกบ้านให้มีโถงสูง อากาศถ่ายเท การวางน้ำพุ และการปลูกต้นไม้ใหญ่ มาใช้ประกอบกับวิธีการใหม่ ๆ เช่น การทาสีหลังคาด้วยสีอ่อน การสร้างกำแพงหรือสร้างบ้านในทิศทางที่หันหลังให้แดด ก็จะสามารถช่วยบรรเทาความร้อนและทำให้บ้านเย็นลงได้เช่นกัน

ที่มาข้อมูล: history, mclimate, oxfordmartin, tcdcmaterial, the101
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech