ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก

ผลวิเคราะห์อุกกาบาตดาวอังคารอายุกว่า 4.1 พันล้านปี เผยข้อมูลใหม่เปลือกดาวอังคารและวัฏจักรน้ำยุคโบราณ

11 พ.ย. 695 นาที11 พ.ย. 69

ผลการศึกษา Teghaza 001 หนึ่งในอุกกาบาตจากดาวอังคารซึ่งเก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยพบบนโลก พบว่าหินก้อนนี้ก่อตัวขึ้นและผ่านการแปรสภาพจากน้ำเมื่อกว่า 4,100 ล้านปีที่แล้ว บ่งชี้ว่าดาวอังคารยุคแรกมีวัฏจักรของน้ำที่ซับซ้อนกว่าที่คิดไว้

ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ศึกษาหินและพื้นผิวดาวอังคารได้สามวิธีหลัก ได้แก่ ข้อมูลสำรวจระยะไกลจากยานในวงโคจร การวิเคราะห์ ณ จุดสำรวจโดยยานลงจอด และการวิเคราะห์ก้อนอุกกาบาตจากดาวอังคารที่ตกลงสู่โลกด้วยเครื่องมือความละเอียดสูงในห้องปฏิบัติการ

ในปี 2022 มีผู้พบหินสีชมพูกุหลาบก้อนหนึ่ง หนักราว 800 กรัม บนที่ราบเกลือเตกาซา (Teghaza) ในทะเลทรายสะฮารา ประเทศมาลี หินก้อนนี้ได้ชื่อว่า Teghaza 001 ตามสถานที่พบ แต่นักวิทยาศาสตร์ทราบอายุในภายหลังจากกระบวนการหาอายุแร่ว่าก่อตัวขึ้นบนดาวอังคารเมื่อราว 4,100 ล้านปีที่แล้ว จึงนับว่าเป็นหนึ่งในอุกกาบาตดาวอังคารที่เก่าแก่ที่สุดที่พบบนโลก

ภาพตัดขวางเนื้อก้อนอุกกาบาต Teghaza 001 ก้อนอุกกาบาตจากดาวอังคารที่มีอายุเก่าแก่ 4.1 พันล้านปี ภาพจาก NASA_JPL-Caltech

หนึ่งในสามอุกกาบาตดาวอังคารที่เก่าแก่ที่สุด

โดยทั่วไป นักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่าอุกกาบาตก้อนหนึ่ง ๆ มาจากดาวอังคารด้วยการเทียบองค์ประกอบทางแร่และเคมีกับข้อมูลจากภารกิจของนาซา เช่น ยานลงจอดไวกิง (Viking) และรถสำรวจคิวริออซิตี (Curiosity) กับเพอร์เซเวียแรนซ์ (Perseverance) สำหรับ Teghaza 001 นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนิวเม็กซิโกตรวจวัดอัตราส่วนไอโซโทปออกซิเจน ซึ่งเปรียบเสมือนลายนิ้วมือทางธรณีเคมีของดาวแต่ละดวง แล้วพบว่าตรงกับอุกกาบาตจากดาวอังคารก้อนอื่น ๆ ซึ่งในตอนแรกหินก้อนนี้จึงถูกจัดเป็นอุกกาบาตกลุ่มเชอร์กอตไทต์ (shergottite) ซึ่งเป็นกลุ่มอุกกาบาตจากดาวอังคารที่พบบ่อยที่สุด

หยาง หลิว (Yang Liu) นักวิจัยจากห้องปฏิบัติการแรงขับเคลื่อนไอพ่น (JPL) ของนาซาและคณะ ตรวจสอบเนื้อสัมผัสและแร่โดยละเอียดและหาอายุของแร่ ได้พบว่า Teghaza 001 เป็นหนึ่งในอุกกาบาตจากดาวอังคารที่เก่าแก่ที่สุดที่พบบนโลก

อีกสองก้อนได้แก่ ALH84001 ซึ่งพบในทวีปแอนตาร์กติกาเมื่อปี 1984 มีอายุใกล้เคียงกับ Teghaza 001 และ NWA 7034 หรือ "Black Beauty" ที่พบในแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือเมื่อปี 2011 ซึ่งก่อตัวเมื่อราว 2,100 ล้านปีก่อน และเป็นหินกรวดเหลี่ยม (breccia) ที่เกิดจากเศษหินขนาดเล็กประสานกัน

แม้ ALH84001 จะมีอายุใกล้เคียงกับ Teghaza 001 แต่ ALH84001 เกือบทั้งก้อนประกอบด้วยแร่ชนิดเดียวคือออร์โทไพรอกซีน (orthopyroxene) ส่วน Teghaza 001 มีแร่หินอัคนี (igneous minerals) หลากหลายชนิดและมีผลึกเพทาย (zircon) ปะปนอยู่ แร่เหล่านี้บันทึกกระบวนการก่อตัวของเปลือกดาวอังคารจากการเย็นตัวของแมกมา และการแปรสภาพจากปฏิกิริยากับน้ำใต้ผิวดิน (aqueous alteration) ที่เกิดขึ้นในภายหลัง งานวิจัยอีกชิ้นที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances ได้วิเคราะห์ปริมาณน้ำในหินก้อนนี้ และพบหลักฐานว่าน้ำแปรสภาพหินเมื่อราว 4,100 ล้านปีก่อน ซึ่งเป็นหลักฐานชี้ว่าดาวอังคารในยุคโบราณ มีวัฏจักรของน้ำที่มีความซับซ้อนปรากฏ

แผนที่ตำแหน่งทั้ง 13 แห่งที่คาดการณ์ว่าเป็นหลุมอุกกาบาตที่น่าจะเป็นต้นกำเนิดของ Teghaza 001 ภาพจาก NASA_JPL-Caltech_USGS

เชื่อมโยงข้อมูลกับยานสำรวจในวงโคจร

นักวิทยาศาสตร์ยังระบุไม่ได้แน่ชัดว่าหลุมอุกกาบาตใดที่ทำให้ Teghaza 001 กระเด็นหลุดจากแรงโน้มถ่วงของดาวอังคาร แต่เมื่อนำลักษณะทางแร่และเคมีของหินไปเทียบกับข้อมูลสเปกตรัมจากยานมาร์สรีคอนเนสเซนซ์ออร์บิเตอร์ (Mars Reconnaissance Orbiter หรือ MRO) ทีมวิจัยพบพื้นที่ที่สอดคล้องกัน 13 แห่ง ส่วนใหญ่อยู่ในเขตที่ราบสูงทางใต้ที่เต็มไปด้วยหลุมอุกกาบาต (cratered southern highlands)

การระบุอายุและลำดับเหตุการณ์ทางธรณีวิทยาของ Teghaza 001 อาศัยเทคนิคใหม่ที่ทีมของฟร็องซัว ตีโซ (François Tissot) ผู้ร่วมวิจัยจากสถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย (Caltech) เป็นผู้บุกเบิก เทคนิคนี้มีชื่อว่า การหาอายุด้วยรูบิเดียม-สตรอนเชียมแบบเฉพาะจุด (in-situ rubidium-strontium age-dating)

ภาพถ่าย Teghaza 001 ที่มีสีชมพูโดดเด่นจากก้อนหินอื่น ๆ และมีขนาดที่ค่อนข้างใหญ่มากภาพจาก NASA_JPL-Caltech

วิธีแบบมวลรวม (bulk analysis) แบบดั้งเดิมต้องละลายตัวอย่างทั้งหมดก่อนนำไปวิเคราะห์ แต่เทคนิคใหม่นี้วิเคราะห์เม็ดแร่เดี่ยว ๆ บนผิวของชิ้นตัวอย่างที่เล็กกว่าเล็บมือได้โดยตรง จึงช่วยเก็บรักษาอุกกาบาตที่หายากไว้ใช้กับเทคนิคอื่น ๆ ในอนาคต

ฟร็องซัวระบุว่า ปัจจุบันมีห้องปฏิบัติการเพียงไม่กี่แห่งในโลกที่หาอายุแบบนี้ได้ และเทคนิคนี้จะเป็นรากฐานสำคัญในการวิเคราะห์อุกกาบาตดาวอังคารก้อนอื่น ๆ รวมถึงตัวอย่างที่ภารกิจในอนาคตจะนำกลับมาจากดาวเคราะห์ ดวงจันทร์บริวาร และดาวเคราะห์น้อย

ปัจจุบันมีอุกกาบาตที่ยืนยันแล้วว่ามาจากดาวอังคารราว 435 ก้อน และอุกกาบาตเหล่านี้ยังเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการทำความเข้าใจดาวอังคารอย่างละเอียด ซึ่งในอนาคตอันใกล้ ภารกิจนำตัวอย่างกลับจากดาวอังคารจะเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของการศึกษาดาวเคราะห์แดงดวงนี้ของมนุษยชาติ

เรียบเรียงโดย จิรสิน อัศวกุล

พิสูจน์อักษร ศุภกิจ พัฒนพิฑูรย์

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

ที่มาข้อมูล : NASA

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

ดาวอังคาร
เขียนโดย

🌎 "รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก" ไปกับ Thai PBS Sci & Tech • วิทยาศาสตร์ • เทคโนโลยี นวัตกรรม • ดาราศาสตร์ • Media Literacy • Cyber Security • Tips & Tricks • Trends

บทความที่เกี่ยวข้อง

แดดเดียวได้สองต่อ! แผงโซลาร์เซลล์สร้างร่มเงาให้พืช ปลูกพืชพร้อมผลิตไฟฟ้าให้พลังงานสิ่งแวดล้อม

แดดเดียวได้สองต่อ! แผงโซลาร์เซลล์สร้างร่มเงาให้พืช ปลูกพืชพร้อมผลิตไฟฟ้าให้พลังงาน

นักวิจัยพัฒนา "แผงโซลาร์เซลล์การเกษตร" (Agrivoltaics) ติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ในพื้นที่เพาะปลูก เพื่อผลิตไฟฟ้าพร้อมสร้างร่มเงาให้พืช ลดความเครียดจากความร้อนและช่วยประหยัดน้ำ ใช้ที่ดินผืนเดียวสร้างทั้งอาหารและพลังงานสะอาดได้

21 พ.ย. 69|20 ชั่วโมงที่แล้ว
อ่านต่อ →
“สารหนู” วิกฤตมากับน้ำ! ผลจากการทำเหมืองแร่ทองคำ-แรร์เอิร์ธ ไทยทำอะไรได้บ้าง?สิ่งแวดล้อม

“สารหนู” วิกฤตมากับน้ำ! ผลจากการทำเหมืองแร่ทองคำ-แรร์เอิร์ธ ไทยทำอะไรได้บ้าง?

ด้วยความเป็นห่วงพี่น้องประชาชนที่ได้รับผลกระทบสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสาย-แม่น้ำกก ในจังหวัดเชียงราย ผลจากการทำเหมืองแร่ทองคำ-แรร์เอิร์ธ

21 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
หลับดีขึ้นด้วยคลื่นเสียง! แผ่นแปะอัลตราซาวนด์ เพิ่มเวลาช่วงหลับฝัน เสริมการทำงานของสมองวิทยาศาสตร์

หลับดีขึ้นด้วยคลื่นเสียง! แผ่นแปะอัลตราซาวนด์ เพิ่มเวลาช่วงหลับฝัน เสริมการทำงานของสมอง

นักวิทย์พัฒนา “แผ่นแปะอัลตราซาวนด์” กระตุ้นช่วงหลับฝัน แปะขนาดเล็กติดหน้าผากที่ใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ส่งตรงเข้ากระตุ้นสมองส่วนลึกอย่างปลอดภัย ช่วยเพิ่มระยะเวลาการหลับฝัน (REM) ซึ่งเป็นช่วงสำคัญในการฟื้นฟูความจำและอารมณ์

21 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →
ใบไม้สังเคราะห์สร้างพลังงาน! เปลี่ยนน้ำทะเลปนเปื้อนเป็นก๊าซไฮโดรเจน พร้อมกำจัดสารพิษวิทยาศาสตร์

ใบไม้สังเคราะห์สร้างพลังงาน! เปลี่ยนน้ำทะเลปนเปื้อนเป็นก๊าซไฮโดรเจน พร้อมกำจัดสารพิษ

นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีนันยาง ประเทศสิงคโปร์ พัฒนา “ใบไม้สังเคราะห์” ผลิตไฮโดรเจนสะอาดจากน้ำทะเลพร้อมกำจัดสารพิษในคราวเดียว ได้รับแรงบันดาลใจมาจากใบไม้จริง

21 พ.ย. 69|1 วันที่แล้ว
อ่านต่อ →