อาการคันสัญญาณเตือนมะเร็งตับจริงหรือ ?

อาการคันเรื้อรังอาจเป็นสัญญาณเตือนมะเร็งตับที่ไม่ควรมองข้าม

อาการคันที่เกิดขึ้นเป็นเวลานานหลายเดือนโดยไม่ทราบสาเหตุ อาจไม่ใช่เรื่องธรรมดาอย่างที่คิด เมื่อเร็ว ๆ นี้มีรายงานกรณีสาวจีนที่มีอาการคันอย่างต่อเนื่องหลายเดือน ซื้อยามารับประทานแต่ไม่หายสักที จนเมื่อไปตรวจอีกครั้งปรากฏว่าเข้าสู่ระยะลุกลาม เป็นมะเร็งตับ ซึ่งเป็นโรคที่คร่าชีวิตผู้ป่วยจำนวนมากทั่วโลก

ความเชื่อมโยงระหว่างอาการคันกับมะเร็งตับ

นายแพทย์วรวัฒน์ แสงวิภาสนภาพร แพทย์เฉพาะทางสาขาอายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร ศูนย์อายุรกรรมเฉพาะทาง โรงพยาบาลจุฬาภรณ์ อธิบายว่า อาการคันกับโรคตับมีความสัมพันธ์ร่วมกันได้ แต่อาการคันที่เกิดขึ้นในโรคตับส่วนใหญ่จะมีภาวะดีซ่านหรือตัวเหลืองตาเหลืองร่วมด้วย

อาการคันเกิดจากสารเหลืองในกระแสเลือดที่ไปสะสมตามผิวหนัง ทำให้กระตุ้นและทำให้คนไข้มีอาการคันตามผิวตามตัวได้ ส่วนใหญ่จะมาพร้อมกับภาวะตัวเหลืองตาเหลือง

อาการคันที่อาจเชื่อมโยงกับมะเร็งตับแทนที่จะเป็นโรคผิวหนัง

อาการคันที่อาจต้องสงสัยว่าเป็นโรคอื่นที่ไม่ใช่โรคผิวหนัง คือ คันโดยที่ไม่เห็นผื่น หรือคันข้างใต้ผิว ไม่มีการอักเสบของผิวหนังหรือรอยโรคตั้งต้นจากผิวหนัง อาการคันแบบนี้อาจเป็นอาการคันในที่ไม่ใช่โรคผิวหนังจริง ๆ

สำหรับอาการคันที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งตับ แม้จะมีรายงานทางการแพทย์บ้าง แต่จริง ๆ แล้วน้อยมาก ๆ ไม่ได้เจอกันเป็นประจำ ส่วนใหญ่จะเป็นลักษณะนานเป็นหลักเดือนขึ้นไป

สาเหตุหลักของมะเร็งตับในประเทศไทย

ไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง

มะเร็งตับส่วนใหญ่ในประเทศไทยจะมีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเรื้อรัง โดยเฉพาะไวรัสตับอักเสบเรื้อรังชนิดบีและชนิดซี คิดเป็น 80% ของการเกิดมะเร็งตับ

การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซีเกิดจาก:

• การสัมผัสเลือดโดยตรง
• การมีเพศสัมพันธ์
• การถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกในขณะคลอด (เป็นปัญหาทางสาธารณสุขในประเทศไทย)

ปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ ที่เพิ่มขึ้น

• การทานแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• ความอ้วนและไขมันพอกตับ - จากรูปแบบอาหารการกินปัจจุบันที่เน้นทอดแป้ง น้ำตาลเยอะ ทำให้มีไขมันสะสมในตับจนเหนี่ยวนำให้เกิดการอักเสบและกลายเป็นมะเร็งตับ

อาการแสดงอื่นๆ ของมะเร็งตับที่ควรสังเกต

นอกจากอาการคันแล้ว อาการของโรคตับเรื้อรังยังมี:

• ท้องมาน
• จุดเลือดออกตามเนื้อตามตัว
• เส้นเลือดฝอยตามเนื้อตามตัว
• ตัวเหลืองตาเหลือง (ดีซ่าน)

แพทย์เน้นว่าไม่อยากให้คนไข้มีอาการเลย หากคัดกรองก่อนได้หรือรู้ว่าตัวเองมีความเสี่ยงมีประวัติครอบครัว ควรรีบไปตรวจก่อน

การแยกแยะอาการคันจากมะเร็งตับและสาเหตุอื่นๆ

อาการคันจากการกินอาหาร (ภูมิแพ้)

อาการคันจากการแพ้อาหารจะไม่มาเพียงอาการคันเพียงอย่างเดียว จะมีอาการแสดงอื่นๆ เช่น:

• บวมแดงหน้าตา
• เยื่อบุผิวหนังมีอาการแดงร่วมด้วย
• รู้สึกอึดอัดแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก
• อาการขึ้นมาชะงัดทันที ไม่ใช่ลักษณะเรื้อรังสองเดือน

ตาเหลืองจากสาเหตุอื่น

ในคนไทยมีโอกาสที่จะมีสาเหตุตาเหลืองที่ไม่ใช่โรคตับ เช่น ภาวะเม็ดเลือดแดงแตกง่ายในกลุ่มที่เป็นธาลัสซีเมีย เมื่อเม็ดเลือดแดงแตก จะมีภาวะตัวเหลืองขึ้นมาทันที แต่เมื่อความเครียดหรือโรคทางกายอื่นๆ หายไป ภาวะตัวเหลืองก็จะดีขึ้นได้

วิธีการป้องกันมะเร็งตับที่มีประสิทธิภาพ

วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี

วัคซีนเป็นกลยุทธ์ที่ป้องกันได้ดีที่สุด ตั้งแต่ปี 2535 ประเทศไทยมีนโยบายฉีดวัคซีนในเด็กแรกเกิด สามารถลดจำนวนการเกิดไวรัสตับอักเสบบีรายใหม่ได้มาก

สำหรับผู้ใหญ่ที่เกิดก่อนปี 2535:

• ควรเข้าสู่กระบวนการคัดกรอง
• หากยังไม่เคยติดเชื้อ สามารถไปฉีดวัคซีนได้
• ค่าใช้จ่ายไม่แพง ประมาณ หลักร้อย บาท
• เข้าถึงได้ง่าย

การตรวจคัดกรองที่แนะนำ

ควรตรวจคัดกรองหาก:

• มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งตับ
• มีประวัติไวรัสตับอักเสบบีในครอบครัว
• เกิดก่อนปี 2535 (ยังไม่ได้รับวัคซีน)

การรักษาไวรัสตับอักเสบเพื่อป้องกันมะเร็งในปัจจุบัน

ไวรัสตับอักเสบซี

ปัจจุบันมียาที่มีคุณภาพ รักษากินยาสามเดือนหายได้เลย

ไวรัสตับอักเสบบี

ยังไม่มียารักษาหายขาดได้ หากเป็นแล้วยังคงเป็นอยู่ แต่มียาต้านไวรัสเพื่อลดความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งตับในอนาคต ต้องตรวจติดตามอยู่ไปเรื่อยเรื่อย

หมายเหตุ: แพทย์ไม่แนะนำให้ใช้คำว่า "พาหะ" สำหรับไวรัสตับอักเสบบี เพราะทำให้คนไข้เข้าใจผิดว่าไม่ต้องรักษาไม่ต้องติดตาม หากมีไวรัสตับอักเสบบีติดเชื้อแล้ว ต้องเข้าสู่กระบวนการติดตาม

การดูแลตับเพื่อลดความเสี่ยงจากมะเร็งตับ

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

• ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ - จะเป็นการเซฟตับได้มาก
• หลีกเลี่ยงการรับประทานยาโดยไม่จำเป็น - ยาส่วนใหญ่ต้องมีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน

เรื่องอาหารเสริมบำรุงตับ

แพทย์ชี้แจงว่า ยังไม่มีอาหารเสริมใดที่สามารถเป็นยาวิเศษได้ ที่สามารถขจัดสารพิษหรือสารตกค้างจากยา การดูแลที่ดีที่สุดคือ ลดความเสี่ยงและกำจัดสาเหตุตรงนั้น

การรับประทานอาหาร

• ไม่มีอะไรดีที่สุดและไม่มีอะไรแย่ที่สุด
• เดินทางสายกลางดีที่สุด - กินให้หลากหลาย กินให้ครบทุกสัดส่วน
• เรื่องการกินตับหมูบำรุงตับ - ถ้ากินแต่เครื่องในจะได้ไขมันหรือสัดส่วนอื่น ๆ มากเกินไป ควร กินให้หลากหลายกินให้ครบทุกสัดส่วน

สรุป: ความสำคัญของการเฝ้าระวังมะเร็งตับ

อาการคันที่เกิดขึ้นเป็นเวลานานโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะคันโดยไม่เห็นผื่น แม้จะมีโอกาสน้อยมากที่จะเกี่ยวข้องกับมะเร็งตับ แต่ยังคงเป็นสัญญาณที่ควรสังเกตและตรวจหาสาเหตุ

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบบี การคัดกรองในกลุ่มเสี่ยง และการหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงต่างๆ หากสงสัยควรปรึกษาแพทย์เพื่อการตรวจวินิจฉัยที่ถูกต้อง

ข้อมูลจากนายแพทย์วรวัฒน์ แสงวิภาสนภาพร แพทย์เฉพาะทางสาขาอายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร ศูนย์อายุรกรรมเฉพาะทาง โรงพยาบาลจุฬาภรณ์

อ่านข้อมูลที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับการดูแลตับ

• ไขมันพอกตับ ภัยเงียบที่ถูกมองข้าม
• โรคไวรัสตับอักเสบที่ควรรู้
• รู้สู้โรค : เรียนรู้สู้มะเร็งตับ
• โรคตับอักเสบ ภัยเงียบเสี่ยงมะเร็งตับจริงหรือ ?
• มะเร็งตับอาจเรื่องจากแค่อาการคัน