รู้ทันกันได้ : ฮีทสโตรกป้องกันอย่างไร ?
ในช่วงฤดูร้อนที่อุณหภูมิพุ่งสูงขึ้นทุกปี หลายคนอาจเคยรู้สึกวิงเวียน หน้ามืด หรือเพลียหลังออกแดด แต่รู้หรือไม่ว่าอาการเหล่านั้นอาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะอันตรายที่เรียกว่า ฮีทสโตรก ซึ่งหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากนายแพทย์ฐิติกร โตโพธิ์ไทย จากกองกิจกรรมทางกายเพื่อสุขภาพ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข เพื่อให้คุณเข้าใจและรับมือกับภาวะนี้ได้อย่างถูกต้อง
ฮีทสโตรก แตกต่างจากร้อนเฉย ๆ อย่างไร? รู้จัก 4 ระดับความรุนแรง
หลายคนสับสนว่าตัวเองแค่ "ร้อนธรรมดา" หรือเข้าข่าย ฮีทสโตรก กันแน่ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญแบ่งความรุนแรงของภาวะร้อนเกินออกเป็น 4 ระดับ ดังนี้
- ระดับที่ 1 - Heat Exposure (โดนแดด) เริ่มรู้สึกไม่สบายตัว ร้อน มีเหงื่อออก แต่ยังไม่เป็นอันตราย
- ระดับที่ 2 - Heat Stress (เครียดจากความร้อน) อาการเริ่มมากขึ้น ร่างกายเริ่มทนต่อความร้อนได้ยากขึ้น
- ระดับที่ 3 - Heat Exhaustion (เพลียแดด) อาการแย่ลงอย่างชัดเจน ร่างกายเริ่มขาดน้ำและอ่อนเพลียมาก
- ระดับที่ 4 - Heat Stroke (ฮีทสโตรก / ลมแดด) ขั้นอันตรายที่สุด มีความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตสูงมาก
อาการของฮีทสโตรก ที่ต้องสังเกตให้ดี
เมื่อร่างกายเข้าสู่ระดับที่ 4 หรือภาวะ ฮีทสโตรก อย่างแท้จริง จะมีอาการที่สังเกตได้ชัดเจน ดังนี้
- มึนงงและสับสน ไม่รู้ว่าตัวเองอยู่ที่ไหน ทำอะไรอยู่
- คลื่นไส้ อาเจียน
- ตัวร้อนจัด เมื่อวัดอุณหภูมิจะพบว่าสูงถึง 40 องศาเซลเซียสขึ้นไป ไม่ต่างจากมีไข้สูง แต่เกิดกลางแดด
- หมดสติ และอาจล้มลงโดยไม่สามารถควบคุมตัวเองได้
ข้อสังเกตสำคัญคือ บางคนที่ร้อนมากอาจ ไม่มีเหงื่อออก จึงไม่ทันระวังตัว ทำให้อุณหภูมิในร่างกายสูงขึ้นโดยไม่รู้ตัว
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดฮีทสโตรก ได้ง่ายขึ้น
ไม่ใช่แค่ความร้อนจากอุณหภูมิอากาศเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ช่วยเร่งให้เกิด ฮีทสโตรก ได้เร็วขึ้น
- ดัชนีความร้อน (Heat Index) แม้อุณหภูมิภายนอกจะอยู่ที่ 33–34 องศาเซลเซียส แต่เมื่อรวมกับความชื้นและมลพิษ ดัชนีความร้อนที่ "รู้สึกจริง" อาจพุ่งสูงถึง 50 องศาเซลเซียส
- ความชื้นสูง ยิ่งชื้น ร่างกายยิ่งระบายเหงื่อได้ยาก
- การดื่มแอลกอฮอล์ แอลกอฮอล์ทำให้ร่างกายขับน้ำออกทางปัสสาวะมากขึ้น ส่งผลให้ขาดน้ำโดยไม่รู้ตัว
- ไม่ดื่มน้ำเพียงพอ แม้จะเล่นน้ำอยู่กลางแจ้ง ร่างกายก็ยังต้องการน้ำดื่มอยู่ดี
วิธีป้องกันฮีทสโตรก ก่อนออกแดด
การป้องกันไว้ก่อนย่อมดีกว่าการรักษา ต่อไปนี้คือวิธีดูแลตัวเองเพื่อลดความเสี่ยงจากภาวะ ฮีทสโตรก
ดื่มน้ำให้เพียงพอตลอดวัน
น้ำเปล่าคือตัวเลือกที่ดีที่สุด ควรดื่มอย่างสม่ำเสมอ ไม่ต้องรอให้กระหายก่อน และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ในช่วงอากาศร้อน
สวมเสื้อผ้าสีอ่อนและระบายอากาศดี
สีเข้มโดยเฉพาะสีดำดูดซับความร้อนได้มากกว่า ควรเลือกเสื้อผ้าสีอ่อน และเนื้อผ้าที่มีคุณสมบัติป้องกัน UV และระบายอากาศได้ดี
สวมหมวกและพกร่ม
อุปกรณ์ง่าย ๆ เหล่านี้ช่วยลดความร้อนจากแสงแดดที่ตกกระทบร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ติดตามดัชนีความร้อนก่อนออกนอกบ้าน
แอปพลิเคชัน "ไลฟ์ดี" (Life Dee) ของกรมอนามัย สามารถแสดงระดับดัชนีความร้อนเป็นสี (เขียว / เหลือง / ส้ม / แดง) พร้อมคำแนะนำ ช่วยให้คุณประเมินความเสี่ยงก่อนออกแดดได้ทันที
หลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมกลางแจ้งช่วงเที่ยงถึงบ่าย
ช่วงเวลาดังกล่าวอุณหภูมิและความเข้มของรังสียูวีสูงที่สุด หากจำเป็นต้องทำงานกลางแจ้ง ควรสลับเข้าพักในที่ร่มเป็นระยะ
วิธีปฐมพยาบาลฮีทสโตรก เมื่อพบผู้มีอาการ
หากพบคนที่สงสัยว่าเป็น ฮีทสโตรก ให้ดำเนินการตามขั้นตอนต่อไปนี้อย่างรวดเร็ว
- พาเข้าที่ร่มทันที เป็นสิ่งแรกและสำคัญที่สุด
- ถอดเสื้อผ้าออกให้เหลือเท่าที่จำเป็น เพื่อให้ร่างกายระบายความร้อนได้ดีขึ้น
- ประคบน้ำแข็งที่คอ รักแร้ และขาหนีบ บริเวณเหล่านี้มีเส้นเลือดใหญ่ผ่าน ช่วยลดอุณหภูมิได้เร็ว
- ราดน้ำหรือเช็ดตัวด้วยน้ำ ใช้น้ำเท่าที่หาได้ อุณหภูมิของน้ำไม่ใช่ปัจจัยสำคัญ เป้าหมายคือลดความร้อนให้เร็วที่สุด
- โทรแจ้ง 1669 สายด่วนศูนย์ฉุกเฉิน ทำควบคู่กับการปฐมพยาบาล อย่ารอให้ปฐมพยาบาลเสร็จก่อน
⚠️ สิ่งที่ไม่ควรทำ: อย่ารีบโทรเรียกรถพยาบาลแล้วนั่งรอเฉย ๆ สิ่งสำคัญที่สุดคือต้อง ลดความร้อนให้ผู้ป่วยก่อน เพราะยิ่งช้า ความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตยิ่งสูงขึ้น
ฮีทสโตรก อันตรายถึงชีวิต ด้วยกลไกใด?
เมื่อร่างกายมีอุณหภูมิสูงเกินไป เปรียบได้กับเครื่องยนต์ที่โอเวอร์ฮีท อวัยวะต่าง ๆ จะเริ่ม "ชัตดาวน์" ตัวเองตามลำดับ ส่งผลให้เกิด
- หัวใจล้มเหลว
- ระบบทางเดินหายใจล้มเหลว
- ไตวาย
ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องและรวดเร็ว นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม ฮีทสโตรก จึงเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุด
กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังฮีทสโตรก เป็นพิเศษ
แม้ทุกคนมีโอกาสเป็น ฮีทสโตรก ได้ แต่กลุ่มต่อไปนี้มีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ
- ผู้ทำงานบนที่สูง เช่น ช่างเช็ดกระจกตึก หรือคนงานก่อสร้าง หากหมดสติบนที่สูงอาจร่วงลงมาเสียชีวิตได้ทันที นายจ้างควรจัดให้ทำงานเป็น "คู่บัดดี้" เพื่อดูแลกัน และหลีกเลี่ยงการขึ้นไปพร้อมกันในช่วงที่อากาศร้อนจัด
- ผู้ทำงานกลางแจ้ง เช่น ไรเดอร์ส่งอาหาร พนักงานจราจร และเกษตรกร ควรหมั่นสังเกตอาการตัวเอง และพักในที่ร่มทันทีเมื่อเริ่มมีอาการวิงเวียน
- ผู้ที่เล่นน้ำสงกรานต์ แม้จะรู้สึกเย็นจากน้ำ แต่ร่างกายภายในอาจยังร้อนระอุอยู่ อีกทั้งความชื้นยังทำให้เหงื่อระบายออกได้ยาก
สรุป: อย่ามองข้ามสัญญาณเตือนของฮีทสโตรก
ฮีตสโตรก ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย ภาวะนี้เกิดขึ้นได้เร็ว และหากไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างถูกวิธี อาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ภายในเวลาอันสั้น
สิ่งที่ทุกคนควรจำไว้คือ ดื่มน้ำสม่ำเสมอ สวมเสื้อผ้าสีอ่อนระบายอากาศ หลีกเลี่ยงแดดช่วงเที่ยง ติดตามดัชนีความร้อนผ่านแอป "ไลฟ์ดี" และที่สำคัญที่สุด อย่าฝืนเมื่อร่างกายส่งสัญญาณเตือน
หากพบผู้มีอาการ จำขั้นตอนง่าย ๆ ไว้ว่า: เข้าร่ม → ลดความร้อน → โทร 1669 การกระทำทั้งสามขั้นนี้สามารถช่วยชีวิตคนได้จริง
ชมย้อนหลังรายการ "วันใหม่วาไรตี้" ในช่วง "รู้ทันกันได้" ได้ที่ www.thaipbs.or.th/RuTanKanDai
“ฮีทสโตรก” ป้องกันไว้ก่อนสายเกินแก้
วันใหม่วาไรตี้
- 30:20
สีสันวาไรตี้ (16 เม.ย. 69)
16 เม.ย. 69 รู้ทันกันได้ : ฮีทสโตรกป้องกันอย่างไร ?
16 เม.ย. 69- 12:52
ย้อนวันวานผ่านของเก่า เสน่ห์เมืองอุทัยธานี
16 เม.ย. 69 - 31:08
สีสันวาไรตี้ (17 เม.ย. 69)
17 เม.ย. 69 - 04:09
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : ระบบตรวจวัดดินถล่มและหลุมยุบ (IoT monitoring system)
17 เม.ย. 69 - 10:58
รู้ทันกันได้ : อาการตาแดงหลังเล่นน้ำสงกรานต์ ถือว่าอันตรายหรือไม่ ?
17 เม.ย. 69 - 23:22
ตรอกโรงยา ย้อนรอยชุมชนเก่าริมสายน้ำเมืองอุทัยธานี
17 เม.ย. 69 - 05:20
ปลาแรดสะแกกรัง เอกลักษณ์ GI ของลุ่มน้ำอุทัยธานี
17 เม.ย. 69 - 13:58
วัดท่าซุง ศูนย์รวมศรัทธาแห่งลุ่มน้ำสะแกกรัง
17 เม.ย. 69 - 27:20
สีสันวาไรตี้ (20 เม.ย. 69)
20 เม.ย. 69 - 11:56
รู้ทันกันได้ : ร้อนจนแมวคลั่ง ทาสแมวต้องรับมืออย่างไร ?
20 เม.ย. 69 - 11:59
รู้ทันกันได้ : โรงเรียนเปิดระดมทรัพยากรจากชาวเน็ต ทำได้แน่หรือ ?
21 เม.ย. 69 - 28:22
สีสันวาไรตี้ (21 เม.ย. 69)
21 เม.ย. 69 - 11:26
เปิดเวทีประกวดสารคดีสั้นเชิงภาพยนตร์ 2026 ชวนคนไทยโชว์ไอเดียสร้างสรรค์
21 เม.ย. 69 - 27:58
สีสันวาไรตี้ (22 เม.ย. 69)
22 เม.ย. 69 - 11:43
รู้ทันกันได้ : พฤติกรรมเสี่ยง โรคติดเชื้อแพร่กระจายในร้านอาหารสาธารณะ
22 เม.ย. 69 - 31:27
สีสันวาไรตี้ (23 เม.ย. 69)
23 เม.ย. 69 - 11:40
รู้ทันกันได้ : โรคไข้ดิน ภัยเงียบจากดินที่คุณต้องระวัง
23 เม.ย. 69 - 30:51
สีสันวาไรตี้ (24 เม.ย. 69)
24 เม.ย. 69 - 13:47
รู้ทันกันได้ : "ดื่มน้ำเปล่า" ผิดวิธีเสี่ยงไตวาย ?
24 เม.ย. 69 - 28:42
สีสันวาไรตี้ (27 เม.ย. 69)
27 เม.ย. 69 - 10:09
รู้ทันกันได้ : ไขปมงดน้ำก่อนเจาะเลือด ความเชื่อนี้กระทบกับผลเลือดอย่างไร ?
27 เม.ย. 69 - 28:41
สีสันวาไรตี้ (28 เม.ย. 69)
28 เม.ย. 69 - 12:55
รู้ทันกันได้ : เช็กด่วน! ใครเป็นคนโดนหลอกง่าย
28 เม.ย. 69 - 23:49
สีสันวาไรตี้ (29 เม.ย. 69)
29 เม.ย. 69 - 16:08
รู้ทันกันได้ : 9 วิธีทำสิ่งนี้ที่บ้านช่วยลดความร้อนได้จริง
29 เม.ย. 69 - 29:29
สีสันวาไรตี้ (30 เม.ย. 69)
30 เม.ย. 69 - 12:05
รู้ทันกันได้ : "ยาแนว" ป้ายคน อันตรายกว่าที่คิด
30 เม.ย. 69 - 33:23
สีสันวาไรตี้ (1 พ.ค. 69)
1 พ.ค. 69 - 07:55
รู้ทันกันได้ : เช็กอาการ ความเสี่ยง ไวรัสตับอักเสบเอ
1 พ.ค. 69
วันใหม่วาไรตี้
- 30:20
สีสันวาไรตี้ (16 เม.ย. 69)
16 เม.ย. 69 รู้ทันกันได้ : ฮีทสโตรกป้องกันอย่างไร ?
16 เม.ย. 69- 12:52
ย้อนวันวานผ่านของเก่า เสน่ห์เมืองอุทัยธานี
16 เม.ย. 69 - 31:08
สีสันวาไรตี้ (17 เม.ย. 69)
17 เม.ย. 69 - 04:09
ไทยประดิษฐ์คิดเก่ง : ระบบตรวจวัดดินถล่มและหลุมยุบ (IoT monitoring system)
17 เม.ย. 69 - 10:58
รู้ทันกันได้ : อาการตาแดงหลังเล่นน้ำสงกรานต์ ถือว่าอันตรายหรือไม่ ?
17 เม.ย. 69 - 23:22
ตรอกโรงยา ย้อนรอยชุมชนเก่าริมสายน้ำเมืองอุทัยธานี
17 เม.ย. 69 - 05:20
ปลาแรดสะแกกรัง เอกลักษณ์ GI ของลุ่มน้ำอุทัยธานี
17 เม.ย. 69 - 13:58
วัดท่าซุง ศูนย์รวมศรัทธาแห่งลุ่มน้ำสะแกกรัง
17 เม.ย. 69 - 27:20
สีสันวาไรตี้ (20 เม.ย. 69)
20 เม.ย. 69 - 11:56
รู้ทันกันได้ : ร้อนจนแมวคลั่ง ทาสแมวต้องรับมืออย่างไร ?
20 เม.ย. 69 - 11:59
รู้ทันกันได้ : โรงเรียนเปิดระดมทรัพยากรจากชาวเน็ต ทำได้แน่หรือ ?
21 เม.ย. 69 - 28:22
สีสันวาไรตี้ (21 เม.ย. 69)
21 เม.ย. 69 - 11:26
เปิดเวทีประกวดสารคดีสั้นเชิงภาพยนตร์ 2026 ชวนคนไทยโชว์ไอเดียสร้างสรรค์
21 เม.ย. 69 - 27:58
สีสันวาไรตี้ (22 เม.ย. 69)
22 เม.ย. 69 - 11:43
รู้ทันกันได้ : พฤติกรรมเสี่ยง โรคติดเชื้อแพร่กระจายในร้านอาหารสาธารณะ
22 เม.ย. 69 - 31:27
สีสันวาไรตี้ (23 เม.ย. 69)
23 เม.ย. 69 - 11:40
รู้ทันกันได้ : โรคไข้ดิน ภัยเงียบจากดินที่คุณต้องระวัง
23 เม.ย. 69 - 30:51
สีสันวาไรตี้ (24 เม.ย. 69)
24 เม.ย. 69 - 13:47
รู้ทันกันได้ : "ดื่มน้ำเปล่า" ผิดวิธีเสี่ยงไตวาย ?
24 เม.ย. 69 - 28:42
สีสันวาไรตี้ (27 เม.ย. 69)
27 เม.ย. 69 - 10:09
รู้ทันกันได้ : ไขปมงดน้ำก่อนเจาะเลือด ความเชื่อนี้กระทบกับผลเลือดอย่างไร ?
27 เม.ย. 69 - 28:41
สีสันวาไรตี้ (28 เม.ย. 69)
28 เม.ย. 69 - 12:55
รู้ทันกันได้ : เช็กด่วน! ใครเป็นคนโดนหลอกง่าย
28 เม.ย. 69 - 23:49
สีสันวาไรตี้ (29 เม.ย. 69)
29 เม.ย. 69 - 16:08
รู้ทันกันได้ : 9 วิธีทำสิ่งนี้ที่บ้านช่วยลดความร้อนได้จริง
29 เม.ย. 69 - 29:29
สีสันวาไรตี้ (30 เม.ย. 69)
30 เม.ย. 69 - 12:05
รู้ทันกันได้ : "ยาแนว" ป้ายคน อันตรายกว่าที่คิด
30 เม.ย. 69 - 33:23
สีสันวาไรตี้ (1 พ.ค. 69)
1 พ.ค. 69 - 07:55
รู้ทันกันได้ : เช็กอาการ ความเสี่ยง ไวรัสตับอักเสบเอ
1 พ.ค. 69









