วันนี้ (19 พ.ย.2569) การประชุม 3 ฝ่ายครั้งประวัติศาสตร์ระหว่าง โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา สี จิ้นผิง ผู้นำจีน และ วลาดิเมียร์ ปูติน ประธานาธิบดีรัสเซีย ที่เมืองเซินเจิ้น อาจไม่ได้จบลงด้วยข้อตกลงครั้งใหญ่ตามที่หลายฝ่ายจับตา
แต่การที่ผู้นำทั้ง 3 มานั่งหารือร่วมกัน ก็ถือเป็นผลลัพธ์สำคัญในตัวเอง เพราะต่างฝ่ายต่างใช้เวทีนี้แสดงบทบาท และสร้างความได้เปรียบทางการเมืองระหว่างประเทศ
การประชุมใช้เวลาประมาณ 81 นาที จัดขึ้นที่บ้านพักรับรองของรัฐบาลจีน โดยผู้นำทั้ง 3 นั่งล้อมโต๊ะกลม และกล่าวถึงความรับผิดชอบร่วมกันในการรับมือกับสถานการณ์โลกที่ซับซ้อน
สี จิ้นผิง กล่าวว่า ประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่า เมื่อมหาอำนาจอยู่ร่วมกันอย่างสันติ โลกก็มีความมั่นคง แต่เมื่อมหาอำนาจขัดแย้งกัน โลกจะเผชิญความวุ่นวาย ขณะที่ทรัมป์ ระบุว่า การสร้างสันติภาพไม่อาจเกิดขึ้นได้ จากการปฏิเสธโอกาสที่จะพบปะและพูดคุยกัน
ส่องหมากการเมืองโลก "3 มหาอำนาจ" เจรจา 81 นาที ใครได้-ใครเสีย ?
ปูตินได้กลับมายืนบนเวทีโลก
หนึ่งในผู้ที่ได้ประโยชน์จากการประชุมครั้งนี้อย่างชัดเจนคือ "ปูติน" เพราะเป็นโอกาสให้ผู้นำรัสเซีย กลับมาปรากฏตัวบนเวทีการเมืองโลก เคียงข้างผู้นำมหาอำนาจ หลังถูกหลายประเทศโดดเดี่ยวจากกรณีรุกรานยูเครนเมื่อเกือบ 5 ปีก่อน การประชุมยังเปิดพื้นที่ให้ปูติน แสดงบทบาทในฐานะผู้นำที่มีส่วนกำหนดทิศทางความมั่นคงโลก แม้รัสเซียกำลังเผชิญสงครามที่ยืดเยื้อในยูเครน
อีกประเด็นที่ถูกจับตาคือ แถลงการณ์ร่วมหลังการประชุม ซึ่งระบุว่าเอกสิทธิ์คุ้มกันเจ้าหน้าที่รัฐ เป็นเรื่องพื้นฐานที่มีความสำคัญ ถ้อยคำดังกล่าวมีนัยต่อปูติน เนื่องจากเขาเป็นบุคคลที่ศาลอาญาระหว่างประเทศออกหมายจับ ในข้อกล่าวหาอาชญากรรมสงคราม อย่างไรก็ตาม การระบุหลักการดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าการประชุมครั้งนี้ ทำให้สถานะทางกฎหมายของปูตินเปลี่ยนแปลงไป
สี ใช้เวทีนี้ยกระดับภาพลักษณ์จีน
สำหรับ สี จิ้นผิง การประชุมช่วยตอกย้ำภาพจีนในฐานะมหาอำนาจ ที่มีบทบาททางการทูตระดับโลก สามารถจัดเวทีให้ผู้นำสหรัฐฯ และรัสเซียมาร่วมหารือได้ แม้จีนกำลังเผชิญปัญหาเศรษฐกิจภายในประเทศก็ตาม
การพบกันครั้งนี้ ยังเป็นประโยชน์ต่อ สี ในแง่ภาพลักษณ์ เพราะสามารถแสดงให้เห็นว่า จีนมีสถานะทัดเทียมสหรัฐฯ ในเวทีระหว่างประเทศ โดยไม่จำเป็นต้องรับปากข้อตกลง ที่อาจสร้างข้อผูกพันหรือความยุ่งยากทางการเมือง โดยเฉพาะประเด็นสงครามยูเครน ซึ่งจีนไม่ต้องการให้ภาพการประชุมถูกมองว่า เป็นการแบ่งเขตอิทธิพล ระหว่างมหาอำนาจเหมือนการประชุมยัลตาในปี 1945
จีนยังได้ใช้โอกาสนี้ แสดงท่าทีสนับสนุนความร่วมมือและระบบพหุภาคี แทนการตัดสินอนาคตของประเทศ ที่กำลังทำสงครามโดยมหาอำนาจเพียงไม่กี่ประเทศ จังหวะดังกล่าวยังมีความสำคัญต่อ สี ก่อนการประชุมใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปีหน้า ซึ่งคาดว่าผู้นำจีนจะเดินหน้ารักษาตำแหน่งผู้นำต่อเป็นสมัยที่ 4
ส่องหมากการเมืองโลก "3 มหาอำนาจ" เจรจา 81 นาที ใครได้-ใครเสีย ?
ทรัมป์ ต้องการแสดงว่ายังมีอิทธิพล
ส่วนทรัมป์ การพบกับผู้นำจีนและรัสเซีย เป็นโอกาสแสดงให้เห็นว่าเขายังคงมีบทบาทบนเวทีโลก แม้เพิ่งเผชิญความพ่ายแพ้ของพรรครีพับลิกัน ในการเลือกตั้งกลางเทอม จนทำให้สถานะทางการเมืองภายในประเทศอ่อนแรงลง และเริ่มเข้าสู่ช่วงท้ายของวาระประธานาธิบดี
ทรัมป์พยายามสร้างความสัมพันธ์ส่วนตัวกับทั้งสีและปูติน มาตลอด 2 ปีที่ผ่านมา โดยใช้คำชื่นชมและเรียกผู้นำทั้ง 2 ว่าเพื่อน หวังว่าความสัมพันธ์ส่วนตัวจะช่วยลดความขัดแย้งระหว่างประเทศได้ ก่อนการประชุมครั้งนี้ ทรัมป์ กล่าวกับ สี ว่า ตราบใดที่ทั้ง 2 ยังเป็นผู้นำ ก็ไม่น่าจะมีปัญหาระหว่างกัน พร้อมระบุว่าผู้นำทั้ง 2 ต่างชื่นชอบเขา
อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ส่วนตัว ไม่ได้ทำให้ปัญหาสำคัญคลี่คลายลงอย่างชัดเจน ทรัมป์ยังไม่สามารถผลักดันให้ปูตินยุติสงครามยูเครนได้ ขณะที่ข้อพิพาททางการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีน รวมถึงการส่งออกแร่หายาก ยังคงเป็นประเด็นขัดแย้ง นอกจากนี้ ทั้งจีนและรัสเซีย ยังให้ความช่วยเหลือและส่งมอบเทคโนโลยีแก่อิหร่าน ซึ่งเป็นอีกปัจจัยที่สร้างความไม่พอใจให้รัฐบาลสหรัฐฯ
สงครามยูเครนและอิหร่าน ยังเป็นโจทย์ใหญ่
สงครามในยูเครนและอิหร่านเป็นอีก 2 ประเด็น ที่ทรัมป์ต้องการหารือกับผู้นำทั้ง 2 เพราะทั้งรัสเซียและจีนต่างมีความสัมพันธ์กับอิหร่าน ขณะที่สงครามทั้ง 2 แห่งยืดเยื้อนานกว่าที่คาดการณ์ไว้ ส่งผลให้ทรัพยากรทางทหารถูกใช้ไปจำนวนมาก และสร้างแรงกดดันต่อราคาสินค้าและพลังงานทั่วโลก
สงครามอิหร่าน กลายเป็นปัญหาทางการเมืองภายในสหรัฐฯ ด้วย หลังทรัมป์เคยประเมินว่า สงครามจะใช้เวลาประมาณ 6 สัปดาห์ แต่กลับยืดเยื้อและไม่เป็นที่นิยมในหมู่ประชาชน โดยทรัมป์ยอมรับเองว่าสถานการณ์ดังกล่าว มีส่วนทำให้พรรครีพับลิกันพ่ายแพ้ ในการเลือกตั้งกลางเทอม ขณะนี้ยังมีการพิจารณาทางเลือกทางทหาร เพื่อกลับมาโจมตีอิหร่านอย่างเข้มข้นอีกครั้ง
ส่วนสงครามยูเครน ก็ยังห่างไกลจากคำมั่นของทรัมป์ ที่เคยหาเสียงว่าจะยุติสงครามภายใน 24 ชั่วโมงหลังเข้ารับตำแหน่ง ซึ่งขณะนี้ล่าช้าจากกำหนดดังกล่าวไปแล้ว 667 วัน
แม้ทรัมป์หวังให้จีนและรัสเซีย ช่วยผลักดันการยุติสงคราม แต่ยังไม่มีความชัดเจนว่าทั้ง 2 ประเทศ จะให้ความร่วมมือมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะเมื่อการประชุมครั้งนี้ ไม่มีตัวแทนจากยูเครนและอิหร่านเข้าร่วม จึงมีข้อจำกัดในการกำหนดแนวทางสันติภาพ ที่เกี่ยวข้องกับคู่ขัดแย้งโดยตรง
นอกจากนี้ นโยบายของทรัมป์ ยังมีความย้อนแย้งในบางประเด็น หลังรัฐบาลสหรัฐฯ ผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันดีเซลของรัสเซีย ที่เคยใช้ลงโทษกรณีรุกรานยูเครน เพื่อช่วยลดราคาพลังงานที่พุ่งสูงจากสงครามอิหร่าน ส่งผลให้รัสเซียมีโอกาสได้รับประโยชน์ ทางเศรษฐกิจจากสถานการณ์ดังกล่าว
การแข่งขัน AI และชิปขั้นสูง
อีกประเด็นที่สะท้อนความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯกับจีน คือการแข่งขันด้านปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ซึ่งถูกจับตามองมากขึ้นก่อนทรัมป์เดินทางถึงเซินเจิ้น เมืองศูนย์กลางเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมชิปของจีน
ก่อนการเดินทาง ประเด็นอื้อฉาวที่เกี่ยวข้องกับ เจนเซน หวง อดีต CEO Nvidia และบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นสายลับของจีน กลายเป็นเรื่องที่บดบังการเยือนครั้งนี้ ขณะเดียวกันสหรัฐฯ ยังเผชิญปัญหาระบบบริการออนไลน์ขัดข้องหลายครั้ง โดยบางกรณีมีสาเหตุมาจากการอัปเดตระบบ AI ทำให้เกิดความกังวลต่อความปลอดภัยและความเสถียรของเทคโนโลยี
ประเด็นดังกล่าว ยังสะท้อนความเห็นที่แตกต่างกันภายในรัฐบาลทรัมป์ เกี่ยวกับการควบคุมการส่งออกชิป AI ประสิทธิภาพสูงไปยังจีน เจ้าหน้าที่ฝ่ายที่มีท่าทีแข็งกร้าว ต้องการจำกัดการเข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงของจีน แต่ทรัมป์ไม่ต้องการใช้มาตรการที่อาจขัดขวางการพัฒนา AI
ทรัมป์ กล่าวว่า สหรัฐฯ ไม่ต้องการทำลายศักยภาพมหาศาลของเทคโนโลยีนี้ และไม่สนับสนุนการกำกับดูแลในระดับโลก ที่อาจจำกัดความก้าวหน้า อย่างไรก็ตาม เขายอมรับว่า AI มีทั้งด้านที่เป็นประโยชน์และความเสี่ยง จึงจำเป็นต้องบริหารจัดการอย่างระมัดระวัง
ประชุมครั้งประวัติศาสตร์ ที่ไม่มีคำตอบ
แม้การประชุมที่เซินเจิ้น จะถูกนำไปเปรียบเทียบกับการประชุมยัลตาในปี 1945 ซึ่งผู้นำสหรัฐฯ อังกฤษ และสหภาพโซเวียต ร่วมกำหนดทิศทางยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่สถานการณ์ครั้งนี้แตกต่างออกไป เพราะไม่มีความคาดหวังสูงว่า จะเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ หรือมีการตกลงแบ่งเขตอิทธิพลระหว่างมหาอำนาจ
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงอาจมีความสำคัญ ในเชิงสัญลักษณ์และภาพลักษณ์ทางการเมือง มากกว่าข้อตกลงที่จับต้องได้ โดยปูตินได้กลับมาปรากฏตัวในเวทีระดับโลก สีได้แสดงบทบาทผู้จัดเวทีและผู้เล่นทางการทูต ส่วนทรัมป์ได้ยืนยันว่า ตนยังสามารถเจรจากับผู้นำมหาอำนาจได้ แม้เผชิญแรงกดดันทางการเมืองในประเทศ
คำถามสำคัญหลังจากนี้จึงอยู่ที่ว่า ภาพความสัมพันธ์อันใกล้ชิดของผู้นำทั้ง 3 จะเปลี่ยนเป็นความร่วมมือจริงได้หรือไม่ โดยเฉพาะการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ การยุติสงครามยูเครน และอิหร่าน ตลอดจนการแข่งขันด้าน AI ซึ่งล้วนเป็นประเด็นที่มีผลต่อความมั่นคง และดุลอำนาจของโลกในระยะยาว
อ่านข่าว :
ศาลโลกพิพากษา เมียนมาเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา
รัฐเร่งเจาะบ่อบาดาล 10 แห่ง เชียงใหม่-เชียงราย รับมือมลพิษแม่น้ำกก-สาย-รวก
