"ดอกไม้กินได้" จากสวนเล็ก ๆ เชื่อมงานคราฟต์-ท่องเที่ยว สู่โอกาสสร้างอาชีพชุมชน

จากความฝันของบัณฑิตจบใหม่ที่ตั้งใจอยากปลูกผักปลอดสารเคมี สู่การสร้าง "Rganic Farm" สวนเกษตร ใน อ.รามัน จ.ยะลา ที่ไม่ได้มุ่งเพียงสร้างรายได้จากผักและดอกไม้กินได้ แต่ยังเปิดพื้นที่ให้คนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม

จากสวนเกษตรเล็ก ๆ ที่เริ่มต้นด้วยความชอบ วันนี้อาร์แกนิคฟาร์มกำลังพัฒนาเป็นพื้นที่เชื่อมโยงงานคราฟต์ อาหาร และการท่องเที่ยว โดยมีคนในชุมชนเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างคุณค่าและรายได้ เพื่อให้การเติบโตของสวนแห่งนี้นำไปสู่โอกาสทางเศรษฐกิจที่กระจายไปถึงครัวเรือนรอบข้าง

"อาร์" น.ส.นาซูฮา เล๊ะนุ เจ้าของ Rganic Farm (อาร์แกนิคฟาร์ม) กล่าวว่า อาร์แกนิคฟาร์มมาจากความตั้งใจที่จะปลูกผักด้วยวิถีที่ปลอดสารเคมีให้มากที่สุด โดยเริ่มต้นทำสวนตั้งแต่ปี 2563 ในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 แม้ในช่วงแรกยังไม่ได้ลาออกจากงานประจำที่ จ.ภูเก็ต โดยใช้ช่วงเวลาวันหยุดพักเริ่มต้นทำตามความฝัน ด้วยการปลูกผักสลัดและดอกไม้กินได้ควบคู่กัน

แรงบันดาลใจ มาจากการไปร่วมโครงการเรือ เยาวชนอาคเนย์ และได้เห็นคาเฟ่แห่งหนึ่งที่เปิดโอกาสให้คนพิการมาขายของ จัดดอกไม้ และเสิร์ฟ แกงเขียวหวานพร้อมดอกไม้ เมื่อกลับมาทำสวนอาร์จึงเก็บข้อมูล หาเมล็ดพันธุ์ ทางเลือกไม่ง่ายเลย เพราะเมล็ดพันธุ์ดอกไม้ต้องสั่งจากต่างประเทศ รอเรือขนส่งนานถึงสองเดือน และซื้อทีละล็อตเป็นหลักหมื่นบาท แต่อาร์บอกว่า "วันที่เหนื่อยจนไม่ได้กินข้าว คือวันที่สนุกมาก"

แม้ไม่ได้จบการศึกษาด้านการเกษตร แต่ด้วยความชอบและความสนใจ จึงค่อย ๆ พัฒนาสวนตามกำลังของตนเอง โดยตั้งชื่อว่า "อาร์แกนิคฟาร์ม" ซึ่งมาจากชื่อของตนเอง

เป้าหมายอยากพัฒนาให้เป็นทั้งคาเฟ่และแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตร แต่ต้องเผชิญข้อจำกัดหลายด้าน โดยเฉพาะเงินทุนและตลาดรองรับผลผลิต เนื่องจากตลาดดอกไม้กินได้ในพื้นที่ จ.ยะลา ยังมีขนาดเล็ก เมื่อผลิตดอกไม้กินได้ ได้วันละประมาณ 20 กล่อง กลับจำหน่ายได้เพียง 5-6 กล่องเท่านั้น ส่งผลให้เกษตรกรหลายรายขาดความมั่นใจในการปลูก เพราะไม่รู้ว่าจะนำผลผลิตไปจำหน่ายที่ใด

ในช่วงแรกสมาชิกกลุ่มเกษตรแปลงใหญ่มีประมาณ 33 คน แต่เมื่อไม่มีตลาดรองรับอย่างชัดเจน ทำให้ปัจจุบันเหลือผู้ที่ปลูกจริงประมาณ 6 คน

อาร์ ยังมุ่งมั่นพัฒนาสวนต่อเนื่อง และเริ่มเป็นที่รู้จักมากขึ้นจากการมีผู้สนใจเข้ามาเรียนรู้ รวมถึงอาสาสมัครจากต่างประเทศ ทั้งสหรัฐอเมริกา ไต้หวัน ฮ่องกง บรูไน ญี่ปุ่น และฝรั่งเศส ที่เดินทางมาพักและเรียนรู้วิถีการทำสวน บางส่วนยังกลับมาเยี่ยมเยือนอีกครั้ง

"อาร์แกนิคฟาร์ม" พื้นที่เรียนรู้เชื่อมคนกับธรรมชาติ

สโลแกนของฟาร์มคือ "จะปลูกผักให้อร่อย ต้องทำดินให้อร่อย" ทั้งหมักดิน ทำปุ๋ย และน้ำหมักเอง ไม่ใช้สารเคมี สารเร่ง ยาฆ่าหญ้า หรือยาฆ่าแมลง ตั้งแต่เริ่มปลูกจนเก็บเกี่ยว นอกจากนี้ที่นี่ยังมีผักสลัดหลายสายพันธุ์ เช่น กรีนโอ๊ค เรดโอ๊ค คอส มินิคอส ฟิลเลย์ และบัตเตอร์เฮด รวมทั้งดอกไม้กินได้มากกว่า 40 ชนิด

อาร์ย้ำว่า "ไม่ได้บ้าคลั่งปลูกผักเพื่อขาย" ฟาร์มแห่งนี้คือพื้นที่ให้เพื่อน ๆ มาพบกัน พักผ่อน พาลูกมาวิ่งเล่น ในสวนปลอดสารพิษ และเป็นที่รวมของลูกค้าที่รักผักปลอดสารกับลูกค้าประจำดอกไม้ เพื่อสร้าง "ชุมชนอาร์แกนิค" ขึ้นมา ฟาร์มมีกล่องผักออร์แกนิคส่งทุกสัปดาห์ กล่องละ 400 บาท ภายในมีผักสลัด ดอกไม้กินได้ และผักจากรอบบ้านของชาวบ้านฟาร์มยังเป็นพื้นที่ ทำงานศิลปะและงานคราฟต์จากดอกไม้และใบไม้ให้คนมานั่งทำเพลิน ๆ

สิ่งที่ต้องการเห็นมากที่สุดคือการทำให้อาร์แกนิคฟาร์มเป็นศูนย์เรียนรู้ที่ทุกคนสามารถเข้ามาได้ รวมถึงเป็นพื้นที่ให้คนในชุมชนได้เปิดโลกและเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ

ผศ.มีนา ระเด่นอาหมัด อาจารย์คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา หัวหน้าโครงการวิจัย Yala Craft City ได้เข้ามาสนับสนุน Rganic Farm โดยคาดหวังให้เป็นพื้นที่กลาง ระหว่างผู้คนกับพืชผักธรรมชาติ เพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน โดยมีทีมวิจัยคอยหนุนเสริม

ในปี 2568 ปีแรกมุ่งเน้นการพัฒนาเรื่องราว (Story) ของสวน เพื่อนำไปต่อยอดเป็นงานคราฟต์ เนื่องจากดอกไม้ภายในสวนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว จึงนำมาพัฒนาเป็นลวดลายอัตลักษณ์บนผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น หมวกและผลิตภัณฑ์ผ้า โดยมีกลุ่มแม่บ้านใน 4 ตำบลของ อ.รามัน เข้ามามีส่วนร่วมในการผลิต

ในปี 2569 ได้ขยายการขับเคลื่อนอย่างเต็มรูปแบบ โดยมองเห็นศักยภาพของอาร์แกนิคฟาร์มที่มีการปลูกผักอินทรีย์และดอกไม้กินได้ เดิมจำหน่ายผลผลิตเป็นกล่องให้ลูกค้าในเมืองและส่งตามร้านคาเฟ่ จึงนำความรู้จากผู้เชี่ยวชาญและเชฟเข้ามาพัฒนาเป็นเมนูอาหารจากวัตถุดิบภายในสวน พร้อมออกแบบให้เป็นกิจกรรมเวิร์กช็อป ที่นักท่องเที่ยวสามารถเข้ามาเรียนรู้และลงมือทำอาหารได้ด้วยตนเอง เช่น สลัดโรลดอกไม้กินได้ และไก่สะเต๊ะพร้อมน้ำจิ้มสะเต๊ะ

การพัฒนาอาร์แกนิคฟาร์มไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการยกระดับสวนเกษตรให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว แต่ต้องการเชื่อมโยงครัวเรือนในชุมชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางและครัวเรือนที่ยังตกหล่นจากระบบเศรษฐกิจ จำนวนประมาณ 40 ครัวเรือน ให้เข้ามามีส่วนร่วมในห่วงโซ่การสร้างรายได้ ตั้งแต่การพัฒนาวัตถุดิบ การแปรรูป การประกอบอาหาร ไปจนถึงการให้บริการนักท่องเที่ยว

ที่ผ่านมาได้ส่งตัวแทนชุมชนไปเรียนรู้ร่วมกับเชฟ เพื่อพัฒนาเมนูอาหารจากวัตถุดิบในพื้นที่ ก่อนนำความรู้กลับไปถ่ายทอดให้คนในชุมชน เมื่อมีนักท่องเที่ยวหรือคณะผู้มาเยือน ชาวบ้านสามารถเข้ามาช่วยจัดเตรียมอาหารว่าง อาหารกลางวัน และให้บริการในรูปแบบ Catering รวมถึงนำผลิตภัณฑ์ของชุมชน เช่น เห็ดและสินค้าเกษตรอื่น ๆ มาจำหน่าย สร้างรายได้หมุนเวียนภายในพื้นที่

ผศ.มีนา กล่าวอีกว่า แนวทางการแก้ไขปัญหาความยากจนไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการเพิ่มรายได้ แต่ต้องพัฒนาทุนมนุษย์ ทุนทางสังคม การศึกษา และระบบการออมควบคู่กันไป โดยเฉพาะ อ.รามัน ซึ่งมี 16 ตำบล และเป็นอำเภอที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของ จ.ยะลา อีกทั้งยังมีครัวเรือนยากจนจำนวนมาก การสร้างอาชีพทางเลือกในพื้นที่จะช่วยให้คนในชุมชนมีโอกาสทางเศรษฐกิจมากขึ้น รวมถึงเปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชนสามารถเติบโตและทำงานในบ้านเกิด ไม่จำเป็นต้องเดินทางออกไปทำงานในเมืองใหญ่

สำหรับเป้าหมายต่อไป โครงการต้องการพัฒนาอาร์แกนิคฟาร์มให้เป็นทั้งศูนย์เรียนรู้ ตลาดชุมชนขนาดเล็ก และแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร โดยจัดกิจกรรมเวิร์กช็อป ประมาณสัปดาห์ละ 2 วัน รองรับกลุ่มครอบครัวที่ต้องการพาเด็กออกจากหน้าจอมาเรียนรู้ผ่านกิจกรรมร่วมกัน กลุ่มโรงเรียนที่ต้องการพานักเรียนมาทัศนศึกษา รวมถึงนักท่องเที่ยวจากมาเลเซียและอินโดนีเซีย

นอกจากนี้ โครงการยังต้องการเชื่อมโยงอาร์แกนิคฟาร์มเข้ากับเส้นทางท่องเที่ยว อ.รามัน ในรูปแบบ One Day Trip ประมาณ 3 เส้นทาง เพื่อให้เป็นจุดแวะพักและจุดหมายของนักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามาในพื้นที่ รวมถึงเชื่อมโยงกับกิจกรรมของชุมชนและผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นในพื้นที่ใกล้เคียง

ทุกวันนี้ ชุมชนเริ่มขับเคลื่อนงานได้ด้วยตัวเอง โดยมีทีมวิจัยหนุนเสริมอย่างต่อเนื่อง เรื่องของอาร์แกนิคฟาร์ม ชวนให้เห็นว่า การลดความยากจนไม่ได้เริ่มจากเงินก้อนใหญ่เสมอไป แต่เริ่มได้จากความตั้งใจของคนคนหนึ่ง ทรัพยากรที่มีอยู่ในบ้าน ความรู้ที่ถ่ายทอดถึงมือชาวบ้าน และตลาดที่ได้ลองจริง จนทุกคนในห่วงโซ่ มีส่วนแบ่งและมีที่ยืนของตัวเอง

ชู "งานคราฟต์" สร้างรายได้

รศ.ดร.เกสรี ลัดเลีย รองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา เปิดเผยว่า การทำงานแก้ไขปัญหาความยากจนในพื้นที่เริ่มตั้งแต่ปี 2564 โดยในช่วงปี 2564-2565 มุ่งเน้นการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลทุนดำรงชีพของประชาชนครอบคลุมทั้ง 8 อำเภอของ จ.ยะลา พร้อมประสานกลไกจังหวัดเพื่อเชื่อมโยงข้อมูลกับยุทธศาสตร์การพัฒนาพื้นที่ ก่อนเริ่มดำเนินงานภายใต้โครงการ การพัฒนาพื้นที่วิจัยเชิงยุทธศาสตร์เพื่อขจัดความยากจนและสร้างโอกาสทางสังคมจังหวัดยะลา (SRA YALA) อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2566 จนถึงปัจจุบัน

จากการศึกษาข้อมูลในพื้นที่ อ.รามัน พบว่ามีกลุ่มสตรีจำนวนมาก โดยเฉพาะหญิงหม้ายและผู้หญิงที่ต้องรับบทบาทเป็นหัวหน้าครอบครัว ดูแลสมาชิกและหารายได้เพียงลำพัง ขณะเดียวกันผู้หญิงกลุ่มนี้มีทักษะและศักยภาพด้านงานฝีมือ ทั้งการเย็บผ้า ผ้าพื้นถิ่น ผ้าบาติก และงานคราฟต์ จากการวิเคราะห์การแก้จน จ.ยะลา ได้ค้นพบโมเดลในเรื่องอาชีพ รายได้ ประมาณ 6 โมเดล ซึ่งงานคราฟต์ เป็นหนึ่งในโมเดลเกื้อกูล ซึ่งเป็นรูปแบบการสร้างอาชีพที่กระจายงานได้รวดเร็ว เข้าถึงคนได้หลายกลุ่ม รวมถึงผู้สูงอายุและผู้พิการ โดยใช้ทักษะที่มีอยู่เป็นจุดเริ่มต้น ก่อนพัฒนาความรู้และฝีมือเพิ่มเติม

รวมถึงกลุ่มสตรีในพื้นที่ ต.วังพญา อ.รามัน ซึ่งเป็นกลุ่มแกนนำและมีเครือข่ายกระจายงานไปยังอีก 4 ตำบลใน อ.รามัน ได้แก่ วังพญา โกตาบารู กอตอตือร๊ะ และอาซ่อง โดยนำรูปแบบการจ้างผลิตสินค้า เช่น งานตัดเย็บและผลิตภัณฑ์ผ้าลวดลายอัตลักษณ์เชิงท้องถิ่น มาแบ่งงานให้สมาชิกในชุมชนดำเนินการ ตั้งแต่การเย็บผ้าไปจนถึงการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ ปัจจุบันสามารถรับงานในรูปแบบ การรับจ้างผลิต และพัฒนาสินค้าได้หลากหลายมากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีการออกแบบงานให้เหมาะสมกับกลุ่มเปราะบางแต่ละประเภท เช่น กลุ่มผู้พิการสามารถทำงานร้อยลูกปัดและผลิตเครื่องประดับชิ้นเล็ก ๆ ทั้งพวงกุญแจและสินค้าอื่น ๆ ซึ่งเป็นงานที่ไม่จำเป็นต้องใช้ทักษะซับซ้อนหรือกำลังมาก

รศ.ดร.เกสรี ยังกล่าวว่า จุดเริ่มต้นของการพัฒนากลุ่มสตรีไม่ได้มุ่งหวังให้มีรายได้จำนวนมากในทันที แต่ต้องการให้ผู้หญิงมีเงินของตนเองอย่างน้อยวันละ 50 บาท เพื่อให้สามารถนำไปใช้จ่ายในครอบครัว โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายของบุตรหลาน เช่น เงินไปโรงเรียน โดยไม่ต้องพึ่งพารายได้จากผู้อื่นเพียงอย่างเดียว ก่อนที่การทำงานจะค่อย ๆ ขยายตัวจนเกิดรายได้ที่เป็นรูปธรรม

ทั้งนี้ การแก้ไขปัญหาความยากจนของ จ.ยะลา ไม่ได้มีเพียงโมเดลเกื้อกูล แต่ยังมีรูปแบบการสร้างอาชีพและรายได้อื่น ๆ รวมประมาณ 6 โมเดล ซึ่งออกแบบให้เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายและบริบทของแต่ละพื้นที่ เช่น โมเดลเสบียงเมือง ที่มุ่งสร้างความมั่นคงด้านอาหารและช่วยให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ในสถานการณ์วิกฤตหรือช่วงล็อกดาวน์

ขณะเดียวกัน ยังพัฒนาแนวทาง Social Safety Net หรือระบบความปลอดภัยทางสังคม เพื่อเป็นตาข่ายรองรับครัวเรือนเมื่อเผชิญแรงกระแทก เช่น ภัยพิบัติหรือปัญหาเศรษฐกิจ โดยครอบคลุมทั้งระบบกองทุน การออม การจัดการหนี้สิน และการศึกษา เพื่อช่วยให้ครัวเรือนฟื้นตัวได้เร็ว ลดความสูญเสีย

สำหรับการส่งเสริมการออม โดยจัดตั้งกองทุนขนาดเล็กในชุมชน ส่วนในปี 2569 มีแผนขับเคลื่อนเรื่องการจัดการหนี้สิน ด้วยการเชื่อมโยงเจ้าหนี้และกองทุนย่อยต่าง ๆ ในพื้นที่เข้าสู่แพลตฟอร์มเดียวกัน เพื่อให้เห็นภาพรวมภาระหนี้และสามารถร่วมกันหาแนวทางบริหารจัดการได้อย่างเป็นระบบ

นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังมองเห็นความสำคัญของการสร้างต้นแบบความสำเร็จให้เด็กและเยาวชนในพื้นที่ โดยเฉพาะกรณีของ น.ส.อาร์ เจ้าของอาร์แกนิคฟาร์ม ซึ่งเป็นตัวอย่างของคนรุ่นใหม่ที่ใช้ความมุ่งมั่นพัฒนาสวนเกษตรจนเกิดเป็นแหล่งเรียนรู้และสร้างโอกาสให้ชุมชน การมีต้นแบบที่ประสบความสำเร็จจริงจะช่วยให้เด็กและเยาวชนเห็นว่าอาชีพในท้องถิ่นไม่ใช่เรื่องไกลตัว และสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้ เช่น การเพาะต้นกล้า การปลูกต้นไม้ และการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากทรัพยากรในชุมชน

ในส่วนของมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา จะทำหน้าที่เป็นสถาบันวิชาการในการเติมองค์ความรู้ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรมให้กับกลุ่มอาชีพตามความต้องการจริง ทั้งการออกแบบผลิตภัณฑ์ การจัดการโรคพืชและเชื้อรา การแปรรูปสมุนไพร ตลอดจนการพัฒนาช่องทางตลาดออนไลน์

อีกแนวทางหนึ่งคือ การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนให้ได้มาตรฐาน พร้อมจัดทำหลักสูตรระยะสั้นในรูปแบบสะสมหน่วยกิตผ่านระบบ Credit Bank ของมหาวิทยาลัย เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามาเรียนรู้ทักษะอาชีพและนำไปสร้างรายได้ ขณะเดียวกันผู้ที่ต้องการศึกษาต่อก็สามารถสะสมหน่วยกิตเพื่อใช้ต่อยอดสู่การศึกษาในระดับปริญญาได้ โดยขณะนี้มีหลักสูตรนำร่องรองรับ 2 ด้าน ได้แก่ การออกแบบและการท่องเที่ยว

รศ.ดร.เกสรี กล่าวด้วยว่า การแก้ไขปัญหาความยากจนมีความเชื่อมโยงกับการสร้างสันติสุขในพื้นที่ เพราะความมั่นคงของชุมชนต้องเริ่มจากการที่ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี มีรายได้เพียงพอ ได้รับการศึกษา และเข้าถึงบริการด้านสุขภาพ หากสามารถพัฒนาฐานทุนการดำรงชีพให้เข้มแข็ง ลดปัญหาปากท้อง และสร้างโอกาสให้คนในพื้นที่พึ่งพาตนเองได้ ก็จะช่วยลดเงื่อนไขที่นำไปสู่ความขัดแย้งและความรุนแรงในระยะยาว

บพท. เดินหน้าแก้จนเชิงรุก เชื่อมข้อมูล-งานวิจัย

ดร.อโศก พลบำรุง ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยและนวัตกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) เปิดเผยว่า การดำเนินงานแก้ไขปัญหาความยากจนผ่าน 6 โมเดลที่วางไว้ มีความสอดคล้องกับทิศทางแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 14 โดยมุ่งเน้นการพัฒนาที่ให้ความสำคัญกับประสิทธิผล (Productive) การทำงานเชิงรุก และสวัสดิการ (Welfare) ที่ไม่ใช่เพียงการรอรับความช่วยเหลือ แต่ต้องสร้างโอกาสให้ประชาชนสามารถพัฒนาศักยภาพและพึ่งพาตนเองได้

ทั้งนี้ หัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนงานแก้ไขปัญหาความยากจน คือการไม่ปล่อยให้มหาวิทยาลัยดำเนินโครงการเพียงลำพัง แต่ต้องเชื่อมโยงการทำงานกับกลไกในพื้นที่ ทั้งระดับจังหวัด อำเภอ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากความยากจนเป็นปัญหาที่มีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับหลายมิติ ขณะที่ข้อมูลกลุ่มเปราะบางของแต่ละหน่วยงานยังมีฐานข้อมูลแตกต่างกัน ทำให้การค้นหาและให้ความช่วยเหลือประชาชนยังมีข้อจำกัด

บพท.จึงพัฒนาระบบข้อมูลและระบบคัดกรองชี้เป้าครัวเรือนยากจนระดับจังหวัด หรือ PPP Connext เพื่อค้นหาครัวเรือนยากจนที่อาจตกหล่นจากระบบฐานข้อมูลของหน่วยงานต่าง ๆ พร้อมจัดเก็บข้อมูลทุนดำรงชีพของแต่ละครัวเรือน ทั้งด้านการศึกษา สุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม และวิถีชีวิต เพื่อนำมาวิเคราะห์และออกแบบกิจกรรมช่วยเหลือให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการของแต่ละครัวเรือนอย่างเหมาะสม

ดร.อโศก กล่าวว่า มหาวิทยาลัยไม่ได้มีบทบาทเพียงการจัดการเรียนการสอน แต่ต้องนำความรู้และความเชี่ยวชาญที่มีออกมารับใช้สังคม โดยนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้แก้ไขปัญหาในพื้นที่จริง ขับเคลื่อนองค์ความรู้จากงานวิจัย วิทยาศาสตร์ และนวัตกรรม มายกระดับทรัพยากรท้องถิ่นให้เกิดมูลค่าเพิ่ม และโอกาสทางเศรษฐกิจ ให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างมั่นคง เพื่อสร้างรายได้ ขยายโอกาสทางเศรษฐกิจ และหนุนเสริมให้คนในพื้นที่สามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

อ่านข่าว :

น้ำผึ้งชันโรงเสม็ดขาว "สีมรกต" แห่งแรกของโลก วิจัยฤทธิ์ต้านมะเร็ง 5 ชนิด-อัลไซเมอร์

พลิกวิกฤต ปั้น "ขิง" บ้านซรายอ จ.นราฯ สร้างอาชีพ-เพิ่มรายได้ เสริมสันติสุขชายแดนใต้