เมื่อวันที่ 2 ต.ค.2569 สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร. หรือ NARIT) เปิดตัว นิทรรศการโซนใหม่ "โบราณดาราศาสตร์" (Archaeoastronomy) ภายในอุทยานดาราศาสตร์สิรินธร อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ โดยมี นายศิวะ ธมิกานนท์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ เป็นประธานในพิธี และมี นายศรัณย์ โปษยะจินดา ประธานกรรมการสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ และผู้สนใจเข้าร่วมงาน

นายศิวะ กล่าวถึงความเชื่อมโยงระหว่างดวงดาวและประวัติศาสตร์ มีความเกี่ยวข้องกัน โดยเฉพาะเมืองเชียงใหม่ที่มีอายุ 730 ปี ปัจจุบันกำลังอยู่ขั้นตอนสุดท้ายการขึ้นทะเบียนมรดกโลก คนโบราณใช้ศาสตร์ดวงดาวสร้างเมือง และเชื่อมโยงความเชื่อของเมือง เช่น ประตูช้างเผือก ประตูเมืองที่สำคัญที่สุดของเมือง หรือเจดีย์ วัด ศาสนสถาน คนรุ่นก่อนล้วนกำหนดจนมาเป็นเชียงใหม่ปัจจุบัน

ศิวะ ธมิกานนท์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่

นายศรัณย์ กล่าวว่า นิทรรศการโบราณดาราศาสตร์ ออกแบบเนื้อหาให้ผู้เข้าชม ชวนให้คิดวิเคราะห์ และนำมาสู่การตั้งคำถาม มองเห็นถึงความเชื่อมโยงด้านดาราศาสตร์ และประวัติศาสตร์ โดยมองด้านดาราศาสตร์ในมุมที่กว้างขึ้น เกี่ยวกับ วิถีชีวิต ประเพณี ความเชื่อ ฯลฯ

ศรัณย์ โปษยะจินดา ประธานกรรมการสถาบันวิจัยดาราศาสตร์

นิทรรศการจัดแสดงเป็น 3 ส่วนคือ

ส่วนแรก : ประวัติศาสตร์การศึกษาโบราณดาราศาสตร์

นิทรรศการ บอกเล่าถึงที่มาของการศึกษาโบราณดาราศาสตร์ จากงานศึกษาของ รศ.สมัย ยอดอินทร์ และต่อยอดโดย ดร.เชิดศักดิ์ แซ่ลี่ และ อ.อรพิน ริยาพร้าว พร้อมกับนำเสนอ พระราชประวัติ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระองค์ทรงได้รับการยกย่องว่าเป็น "พระบิดาแห่งดาราศาสตร์ไทย"

ห้องที่สอง : นิทรรศการการศึกษาดาราศาสตร์ของโลก

ห้องที่สาม : นิทรรศการวางทิศของโบราณสถานสำคัญในไทย เช่น วัดพระธาตุดอยสุเทพ ปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทหินพิมาย และ สโตนเฮนจ์ ประเทศอังกฤษ

รายละเอียดนิทรรศการ ได้จำลองโบราณสถาน โดยจัดแสดงร่วมกับสื่อ Interactive ให้ผู้เข้าชมทดลองสังเกตและเรียนรู้แนวทาง การวางแนวของโบราณว่า มีความสัมพันธ์กับตำแหน่งของดวงอาทิตย์ ดวงดาว หรือปรากฏการณ์บนท้องฟ้าอย่างไร

อ.อรพิน ริยาพร้าว หัวหน้ากลุ่มวิจัยประวัติศาสตร์และมรดกดาราศาสตร์

อ.อรพิน ริยาพร้าว หัวหน้ากลุ่มวิจัยประวัติศาสตร์และมรดกดาราศาสตร์ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ กล่าวว่า นิทรรศการที่เกิดขึ้น นำมาจากงานวิจัยที่ถูกตีพิมพ์ในต่างประเทศ ซึ่งการจัดนิทรรศการ ผู้วิจัยอยากนำเสนอให้กับคนไทยและผู้สนใจ รู้ถึงภูมิปัญญาชั้นสูงของบรรพชน โดยเฉพาะการสร้างศาสนสถาน

รูปแบบนิทรรศการจึงเกิดแนวคิดให้คนทั่วไปสามารถมองเห็น เข้าใจได้ง่ายในผังจำลอง ที่เชื่อมกับตำแหน่งดวงดาว พระอาทิตย์ และดวงจันทร์ ซึ่งอยู่กับปฏิทิน คนโบราณวางผังอย่างไร โดยศาสนสถานสำคัญในประเทศไทย ที่ถูกจำลองนำมาจัดแสดง มี 3 ที่คือ วัดพระธาตุดอยสุเทพ ปราสาทพนมรุ้ง ปราสาทหินพิมาย

วัดพระธาตุดอยสุเทพฯ ก่อสร้างใช้ฤกษ์ วิสาขะ หลังพระอาทิตย์ตก ดวงจันทร์จะขึ้นตามดวงวิสาขะของล้านนา อยากให้คนมาชมนิทรรศการ จะเห็นว่ากลุ่มคนแต่ละชาติพันธุ์ใช้ฤกษ์เดียวกัน อาจจะมองดาวคนละดวง ถ้าเป็นเชียงใหม่ใช้ ดาวขอบด้ง ถ้าเป็นมอญ หริภุญชัย จะใช้ส่วนหัวของดาวแมงป่อง แต่กลุ่มศรีเทพ-รัตนโกสินทร์ จะใช้ดาวคันชั่ง ซึ่งมีหลักฐานภาพฝาผนังและพับสา ใบลาน

อ.อรพิน กล่าวถึงรูปแบบการก่อสร้างเจดีย์ในประเทศไทย ที่ผ่านมาศึกษา 140 กว่าแห่ง ปัจจุบันสามารถจัดกลุ่มได้ เช่น กลุ่มที่มีความเชื่อเกี่ยวกับ เจดีย์พระบรมสารีริกธาตุ จะใช้ฤกษ์ วิสาขะ เพราะเป็นฤกษ์ของพระพุทธเจ้า แต่หากเจดีย์ก่อสร้างบรรจุพระบรมอัฐิของกษัตริย์ หรือพระอรหันต์องค์อื่นๆ จะใช้ดาวดวงแก้ว ซึ่งเชื่อว่าดาวดวงนี้ อยู่บนมหาจุฬามณีดวงสวรรค์ ชั้นดาวดึงส์ ซึ่งเป็นดาวอ้างอิงวันออกพรรษาด้วย ตัวอย่าง วัดป่าแดงหลวง จ.เชียงใหม่ สถานที่พระราชทานเพลิงศพ และบรรจุพระบรมอัฐิของกษัตริย์

งานโบราณดาราศาสตร์ เป็นสหวิชาการ หากมาดูนิทรรศการจะได้ไอเดีย ที่สามารถเข้าใจได้ง่าย หากไปวัดจะเข้าใจว่า คนโบราณทำไมจึงวางผังวัดกับดวงดาวลักษณะนี้ จะนำไปสู่คำถามและต่อยอดดาราศาสตร์ กับประวัติศาสตร์ต่อไป

สำหรับนิทรรศการโซนใหม่ "โบราณดาราศาสตร์" เป็นนิทรรศการถาวร เปิดให้เข้าชมฟรี ตั้งแต่วันที่ 3 ต.ค.2569 เป็นต้นไป ที่อุทยานดาราศาสตร์สิรินธร อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ และหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา

อ่านข่าว :

"ชุมชนเคหะร่มเกล้า" น้ำท่วมเริ่มลดลง แต่บางจุดยังสูง 1.30 ม.

สทนช.เตือนหลายพื้นที่ 5–7 ต.ค. เฝ้าระวังน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก ดินโคลนถล่ม

กรมอุตุ เตือนอากาศแปรปรวน บริเวณประเทศไทยตอนบน ตั้งแต่ 4-7 ต.ค.