หาก “หลาดใต้โหนด” บ้านนักเขียน จ.พัทลุง จะมาจากแนวคิดตลาดสีเขียว เศรษฐกิจสร้างสรรค์เพื่อประชาชน ตามโครง การศิลปินเพื่อการปฏิรูปประเทศไทย คงไม่แปลกถ้า “หลาดแบกะดิน” ภายใต้แนวคิด “อ่อนหวาน อาหารปลอดภัย” ที่มีบ่อน้ำร้อน-น้ำแร่ “เขาชัยสน” บรรยากาศสะท้อนวิถีชีวิตเรียบง่ายของชาวบ้านในพื้นที่ จะมีทั้งของกินพื้นบ้าน ขนมโบราณ ของใช้ทำมือ ไปจนถึงผักผลไม้สดๆ จากสวน จะเกิดขึ้นเพื่อตอบสนองวิถีชุมชนด้วยเช่นกัน
ความพยายามของโรงพยาบาลจังหวัดพัทลุง ภาคีเครือข่าย โรงพยาบาลชุมชน และบุคลากรที่พยายามรณรงค์ให้ ชาว บ้าน ประชาชน และครอบครัวผู้ป่วย ลดรสชาติอาหารประจำวัน ซึ่งมี ความหวาน-มัน-เค็ม ในระดับจัดจ้าน หันไปบริโภคอาหารและผลิตผลในท้องถิ่นที่มีรสชาติระดับ “พอดี” เพื่อไม่ก่อให้เกิดโรคร้ายในอนาคตที่จะตามมา หากมีวัยสูงอายุขึ้น
ในโรงพยาบาลพัทลุงและสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพัทลุง นอกจากจากจะมีโครงการชูเมนูสุขภาพอาหารปลอดภัยให้กับผู้ป่วยแล้ว ยังจัดโซนปลอดเครื่องดื่มประเภท น้ำอัดลม 100 % และยังมีมาตรการจูงใจ ลดราคาเครื่องดื่มเมนูแก้วละ 2 บาท หากลดความหวาน หรือสั่งเครื่องดื่มประเภทไม่หวานเลย
ส่วนพื้นที่ด้านนอก“หลาดแบกะดิน” เริ่มติดเทรนด์ท้องถิ่นในพื้นที่ แม้ที่ผ่านมาจะใช้เวลาในการรณรงค์นานนับปี แต่ก็ไม่ได้เสียเปล่า ทุกๆ เดือน ชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่และอำเภอต่างๆ ต่างตั้งตารอว่า สัปดาห์ไหน “หลาดนัด”แห่งนี้จึงจะเปิดขายของ แม้จะมีร้านค้าที่ผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการฯ ให้เข้าร่วมจำหน่ายสินค้าประเภทต่างๆ ในโครงการเพียง 20 ร้านค้า แต่ส่วนใหญ่เป็นของท้องถิ่น ทั้ง ผักปลอดสารพิษขนมท้องถิ่น พืช ผัก ผลไม้ อาหารพื้นบ้าน และสินค้าทำมือ ซึ่งซื้อ-ขาย ในราคาที่จับต้องได้
“ยำปลาหัวโมง หรือปลาหัวโม่ง และไข่ปลาตะเพียนทอด เป็นเมนูที่ขายดีที่สุด ไข่ปลาตะเพียนเอามาจากทะเลน้อย ขายวันละ 80 กิโลกรัม หมดทุกครั้งที่ทอดขาย ไข่ปลาตะเพียนทอดเป็นเมนูพื้นบ้าน 4 ชิ้น ราคา 20 บาท จะทานเล่นหรือนำไปยำกับมะม่วงเบา ก็ได้ ไม่มีกลิ่นคาว ใส่สมุนไพร ตะไคร้ กะเทียม ไข่ไก่ พยายามทำให้ไม่เค็ม ไม่อมน้ำมัน ...กว่าเราจะผ่านเข้ามาขายที่หลาดนี้ได้ เขาพิจารณาหลายรอบอยู่” พิกุล ไชยชนะ ชาวบ้านต.จองถนน อ.เขาชัยสน เจ้าของร้านแม่พิกุลเล่า
ตลอดสองข้างทาง “หลาดแบกะดิน” นอกจากร้านดังกล่าว ยังมีร้านขนมจาก ป้าคอง ซึ่งขายขนมจาก ขนมจ้าง และขนมใส่ใส้ ร้านขนมโค ร้ายขายหัวหมูต้ม ข้าวเหนียว มะยงชิด เต้าคั่ว ราคาอยู่ที่กล่องละ 30-40 บาท ขนมจีน ผัดสดจากบ้านสวน และร้านทักถอที่ทำสายรัดข้อมือ เครื่องประดับ
สาคร เพชรเกื้อ ชาวอำเภอตะโหมด และปราณี พวงน้อย ชาวอำเภอป่าบอน จ.พัทลุง ซึ่งเดินทางมาเที่ยวตลาดดังกล่าว เล่าว่า เพื่อน คือ สาคร ขับมารับที่บ้านชวนมาหา “ของกิน” และทุกครั้งที่มาจะได้ผักสดและอาหารกลับไปจำนวนมาก โดยเฉพาะ ไข่ปลาตะเพียนทอด ซึ่งสามารถประยุกต์ทำเมนูต่าง ๆ ได้ ทั้ง ผัด ยำ ต้ม แกง มีรสชาติดี เป็นของสดใหม่จากทะเลน้อย
“เมนูสุขภาพ ที่ทานประจำและหาที่ไหนไม่ได้ คือ น้ำผักปั่น ไม่หวาน และปลาย่างคลุกสมุนไพร...เมื่อก่อนติดรสเค็ม เพราะอาหารคาวส่วนใหญ่จะกินกับข้าวสวย แต่ตลาดนี้เขาลด ความเค็ม ความหวานลง หวานก็เป็นรสหวานจากธรรมชาติ น้ำมะพร้าว แตงโม ไม่ใส่น้ำเชื่อม น้ำตาล เป็นอีกทางเลือกหนึ่งของคนรักสุขภาพ” ปรานีบอก พลางชี้ให้ดูกระเป๋าสานที่เตรียมมาซื้อของ
นอกจากอาหารแม่ค้าท้องถิ่นนำมาขายแล้ว ยังมีร้านเบอร์เกอร์ข้าวไรซ์เบอร์รี่ เมนูสุขภาพของ “น้องเมย์” จตุพิศ ธัญญพาณิชย์ นักโภชนาการ รพ.เขาชัยสน ที่นำมาจำหน่ายเป็นอาชีพเสริมช่วงวันหยุด
นักโภชนาการตัวตึง เล่าว่า ก่อนหน้านี้ตลาดดังกล่าว เป็น “หลาดแบกะดินของแท้ เพราะชาวบ้านที่นำสินค้ามาขาย ไม่ว่าจะเป็นอาหารสดหรืออาหารคาว จะเทกองกับพื้น โดยมีผ้าปู จึงพยายามรณรงค์ให้มีการใช้โต๊ะเก้าอี้ เพื่อความสะอาดและเป็นระเบียบ ดูสวยงาม และง่ายต่อการจับจ่ายของลูกค้า
ที่ยากกว่า คือ การขอให้ผู้ประกอบการลดความเค็ม และความหวานของอาหาร ซึ่งไม่ง่าย จริง ๆ อาหารทุกประเภท จะมีน้ำตาลแฝงอยู่แล้ว เคยถามชาวบ้านเหมือนกันว่า ทำไมถึงชอบกินหวาน เขาบอกว่ามันชื่นใจ กินแล้วมีแรง เวลากลับจากทำงานมาเหนื่อย ๆ ส่วนคนสูงอายุ ไม่มีฟันบดเคี้ยว จึงดื่มน้ำหวานให้มีแรง ก็พยายามให้เขากินผัก มาที่พัทลุงจะเห็นได้ว่าทุกร้านที่ขนมจีบ จะมีผักจิ้มให้ ทั้งแตงกวาและผักกาดหอม หรือการทำบ็อกเซต อาหารว่าง จะนำผลไม้เฉพาะฤดูกาลแทนขนมหวาน
ขณะที่ ทพญ.ชนิฎาภรณ์ สอนสังข์ ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพัทลุง กล่าวว่า หลาดแบะกะดินได้รับความนิยมจากชาวบ้านรองจากหลาดใต้โหนด ที่นี่จัดเป็นเทรนด์ใหม่ในการดูแลสุขภาพ ซึ่งพ่อค้าแม่ค้า ส่วนใหญ่เข้าใจ เรื่องการลดความหวาน มัน และเค็ม แต่ยังคงความเป็นสไตล์อาหารพื้นที่ถิ่น ยืดหยุ่น เน้นที่รสชาติดีและยังไม่เคยมีขายที่ไหน เช่น ยำปลาแมว ไข่ปลาตะเพียนทอด ถือเป็นการปรับพฤติกรรมรสชาติและการรับประทานอาหารเพื่อสุขภาพ
"เขาชัยสน" พื้นที่นี้ ไม่ได้มีแค่ "หลาดแบกะดิน" แต่ยังมีวิถีชุมชน และยังเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญในจังหวัดพัทลุง มีน้ำพุร้อนให้ลงแช่ และยังเป็นแหล่งผลิตน้ำแร่ที่สำคัญแห่งหนึ่งด้วย
หมายเหตุ : เก็บตกจากกิจกรรมเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ คณะทำงานเครือข่ายอ่อนหวานอาหารปลอดภัย จ.พัทลุง เครือข่ายเด็กไทยไม่กินหวาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ระหว่างวันที่ 20-21 มี.ค.2569
อ่านข่าว
"น้ำตาล-รสหวานฉ่ำ" ฟันผุ "เพชฌฆาตเงียบ" กร่อนชีวิตเด็ก-ผู้สูงวัย