คลิปอ้างพายุปกคลุมประเทศไทย แท้จริงสร้างจาก AI

Thai PBS Verify พบแหล่งที่มาจาก: Facebook
ภาพบัญชีผู้ใช้รายหนึ่งเผยแพร่คลิปวิดีโออ้างว่าเป็นเหตุการณ์พายุในประเทศไทย
Thai PBS Verify พบคลิปวิดีโอของบัญชีผู้ใช้ Facebook รายหนึ่ง อ้างเป็นภาษากัมพูชาในคำอธิบายคลิป ว่าพายุเริ่มเข้าปกคลุมประเทศไทย จนทำให้มีจำนวนผู้เข้าชมกว่า 200,000 ครั้ง ปรากฏยอดถูกใจกว่า 6,000 ครั้ง และแชร์ต่ออีก 1,000 ครั้ง ถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 27 พ.ย. 68
ระบุคำอธิบายว่า
ព្យុះតាមយកប្រទេសសៀមហើយ
ซึ่งเมื่อแปลเป็นภาษาไทยด้วย Google Translate มีความหมายว่า
พายุเริ่มเข้าปกคลุมสยามแล้ว
คลิปดังกล่าวเป็นเหตุการณ์จริงหรือไม่ ?
เมื่อนำภาพส่วนหนึ่งในวิดีโอดังกล่าวไปตรวจสอบโดยใช้ Google Lens ไม่พบผลการค้นหาร่องรอยทางดิจิทัลแต่อย่างใด แต่เมื่อนำคลิปวิดีโอดังกล่าวไปตรวจสอบด้วยเครื่องมือตรวจสอบ AI จากเว็บไซต์ Hive moderation ผลผลลัพธ์ระบุว่าคลิปดังกล่าวมีแนวโน้มสร้างจาก AI 99%
ผลลัพธ์การตรวจสอบด้วยเครื่องมือตรวจสอบเนื้อหา AI จากเว็บไซต์ Hive moderation ระบุว่าคลิปดังกล่าวมีแนวโน้มสร้างจาก AI 99% และมีแนวโน้มเพียง 22% ที่ดูเหมือนไม่ได้สร้างจาก AI เท่านั้น
เช่นเดียวกับผลการตรวจสอบจากเครื่องมือตรวจสอบภาพ AI จากเว็บไซต์ AI Or Not ระบุว่า ภาพส่วนหนึ่งในคลิปดังกล่าวสร้างจาก AI
(ผลการตรวจสอบระบุเป็นข้อความด้านขวาล่าวของภาพ) ภาพผลการตรวจสอบจากเครื่องมือตรวจสอบภาพ AI จากเว็บไซต์ AI Or Not ระบุว่าภาพส่วนหนึ่งในคลิปดังกล่าวมีแนวโน้มสร้างจาก AI
สังเกตอย่างไรว่าวิดีโอถูกสร้างด้วย AI ?
เมื่อเปรียบเทียบคีย์เฟรมหลายช่วงของคลิป จะพบความผิดปกติอย่างชัดเจน แม้ช่วงเวลาห่างกันเพียงประมาณ 8 วินาที และไม่มีการแพนกล้องมากนัก แต่สภาพแวดล้อมในเฟรมกลับเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างเห็นได้ชัด
ภาพบันทึกหน้าจอของคลิปที่อ้างว่าเกิดพายุในไทย เมื่อคีย์เฟรมหลายช่วงของคลิป จะพบความผิดปกติอย่างชัดเจน แม้ช่วงเวลาห่างกันเพียงประมาณ 8 วินาที แต่สภาพแวดล้อมในเฟรมกลับเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างเห็นได้ชัด
เรื่องจริงเป็นอย่างไร ?
จากการตรวจสอบข้อเท็จจริงพบว่า คลิปวิดีโอที่อ้างว่าพายุขนาดใหญ่กำลังปกคลุมประเทศไทยนั้น ไม่มีหลักฐานยืนยันว่าเป็นเหตุการณ์จริง ไม่ปรากฏข้อมูลระบุตำแหน่ง เวลา หรือพื้นที่เกิดเหตุ อีกทั้งการค้นหาร่องรอยภาพผ่าน Google Lens ก็ไม่พบการเผยแพร่จากแหล่งอื่นมาก่อน จึงมีความเป็นไปได้สูงว่า ไม่ใช่ภาพจากสถานการณ์จริง ขณะเดียวกันเมื่อส่งคลิปเข้าสู่ระบบวิเคราะห์เนื้อหา AI ผลประเมินชี้ชัดว่า มีความเป็นไปได้ถึง 99% ว่าเป็นวิดีโอที่สร้างด้วย AI
กระบวนการตรวจสอบ
- ตรวจสอบร่องรอยดิจิทัล (Reverse Image Search): นำภาพจากวิดีโอเข้า Google Lens ไม่พบร่องรอยหรือการเผยแพร่ก่อนหน้าในแพลตฟอร์มอื่น
- ตรวจสอบด้วยเครื่องมือตรวจจับ AI อย่าง Hive Moderation ผลประเมินระบุมีความเป็นไปได้ 99% ว่าเป็นภาพวิดีโอที่สร้างจาก AI
- วิเคราะห์องค์ประกอบภาพ: เมื่อจับภาพเฟรมต่างช่วงเวลาห่างเพียง 8 วินาที พบวัตถุ สิ่งปลูกสร้าง และฉากหลังเปลี่ยนรูปทรงผิดธรรมชาติ
ผลกระทบจากข้อมูลเท็จเหล่านี้
- ทำให้ประชาชนเกิดความตื่นตระหนกโดยไม่มีข้อมูลจริง: เมื่อเห็นภาพพายุรุนแรงที่ดูสมจริง ผู้ชมอาจเข้าใจว่าเป็นเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นจริง ส่งผลให้เกิดความวิตกกังวลต่อความปลอดภัย แม้จะไม่มีประกาศเตือนภัยหรือข้อมูลจากหน่วยงานทางการก็ตาม
- ส่งต่อข้อมูลผิดพลาดในช่วงภัยพิบัติ: กระทบการรับมือของสังคม
หากข้อมูลปลอมถูกแชร์จำนวนมากในเวลาเดียวกัน อาจทำให้ประชาชนสับสน ไม่รู้ว่าข้อมูลไหนจริงหรือต้องเชื่อจากที่ใด
- เสี่ยงต่อการถูกใช้สร้างกระแสความกลัว เกลียดชัง: เนื่องจากบัญชีเผยแพร่ใช้ภาษากัมพูชาในการส่งต่อข้อมูล และมีชาวกัมพูชามาคอมเมนต์ลักษณะ Hate Speech อาจนำไปสู่ชนวนให้เกิดความขัดแย้งเชิงสังคมได้ง่ายขึ้น
ข้อแนะนำเมื่อได้ข้อมูลเท็จนี้ ?
1) ตรวจสอบย้อนกลับด้วย Google Lens หรือ Reverse Image Search
ก่อนแชร์ควรนำเฟรมจากคลิปหรือภาพหน้าจอไปค้นหาที่มาบนแพลตฟอร์มค้นหาภาพ เพื่อดูว่ามีการเผยแพร่ในบริบทอื่นหรือไม่ หากภาพไม่พบในอดีต หรือพบใช้ประกอบเหตุการณ์ในต่างประเทศช่วงอื่น แสดงว่ามีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นสื่อปลอมที่ดัดแปลงหรือผลิตขึ้นใหม่
2) เช็กความผิดปกติของภาพ เช่น เส้นโครงสร้างเบี้ยว วัตถุละลาย รายละเอียดเปลี่ยนเอง
ภาพจาก AI มักมีลักษณะผิดธรรมชาติ เช่น อาคารบิดเบี้ยว รายละเอียดพื้นหลังวนซ้ำ วัตถุบางจุดหายไประหว่างเฟรม หรือสิ่งก่อสร้างอยู่ผิดสัดส่วน หากพบความแปลกตาแบบนี้ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ
3) ดูแหล่งที่มาไม่แชร์หากมาจากบัญชีไม่ระบุตัวตนหรือแหล่งไม่มีความน่าเชื่อถือ ตรวจสอบก่อนว่าโพสต์มาจากผู้ใช้ทั่วไปที่ไม่ได้ระบุสถานที่ถ่าย ไม่มีข้อมูลประกอบ หรือไม่มีการอ้างอิงหน่วยงานที่ตรวจสอบได้ หากเป็นบัญชีที่เพิ่งสร้างหรือเน้นโพสต์คอนเทนต์เร้าอารมณ์ ควรเลี่ยงการแชร์จนกว่าจะได้รับการตรวจสอบจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้
4) ใช้เครื่องมือตรวจจับ AI เพิ่มเติมประกอบก่อนเชื่อ ในกรณีที่ภาพดูสมจริงควรนำไปตรวจด้วยแพลตฟอร์มจำแนกภาพ/วิดีโอ AI เช่น Hive moderation หรือ AI-detect tools อื่น ๆ เพื่อวิเคราะห์ความน่าจะเป็นในการถูกสร้างด้วย AI การอ้างอิงหลายแหล่งจะช่วยยืนยันได้ว่าเนื้อหานั้นเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใด
5) รอการยืนยันจากกรมอุตุฯ หรือหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องก่อนเผยแพร่ ข้อมูลข่าวสารด้านภัยพิบัติจำเป็นต้องเที่ยงตรง หากไม่มีประกาศเตือนจากกรมอุตุนิยมวิทยา หรือศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ ควรงดแชร์ไว้ก่อนจนกว่าจะมีการยืนยันจากหน่วยงานที่รับผิดชอบอย่างเป็นทางการ เพื่อป้องกันความตื่นตระหนกในวงกว้าง







