สะท้อนความรู้ ความคิดเรื่องความหลากหลายทางเพศ ความเท่าเทียม ผ่าน ละคร “หม่อมเป็นสวรรค์” ที่นำเสนอเรื่องราวของอัตลักษณ์ทางเพศในประวัติศาสตร์ เพื่อให้รู้ว่าสังคมไทยอยู่กับความหลากหลายมาตลอดทุกยุคทุกสมัย พร้อมให้เห็นอุดมการณ์ความเป็นหญิงและความเป็นชายที่เป็นบรรทัดฐานทางสังคม และเห็นการยืนยันตัวตนของทุกเพศที่มีมาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน
คุณสุดกับคุณขำตัดสินใจเข้ารับโทษตามกฎมนเทียรบาลกับท้าววรจันทร์ แต่ด้วยความเป็นห่วงทั้งคู่ พระเจนอภิบาลพยายามหาทางช่วยเหลือ ด้านท้าววรจันทร์เมื่อได้สอบสวน คุณสุด กับ คุณขำ ยิ่งไม่สบายใจ เพราะถ้าไม่ลงโทษทั้งคู่ก็จะเป็นเยี่ยงอย่าง และทำให้กฎมนเทียรบาลไม่มีความหมายอีกต่อไป
ครูทองคำ เป็นห่วงความรักของ ขวัญ กับ ประจง กลัวจะไม่เป็นที่ยอมรับ ส่วน คุณขำก็พยายามปรับความเข้าใจกับคุณสุด จนเข้าใจกันเป็นอย่างดี ในระหว่างที่ทั้งคู่ใช้ชีวิตด้วยกันอยู่ที่บ้านสวนนอกอัมพวาอย่างมีความสุข จู่ ๆ อาการประชวรของ พระองค์เจ้าวิลาส ก็ทรุดหนักลงเรื่อย ๆ
พระอาการประชวรของพระองค์เจ้าวิลาสกลับมาทรุดหนักอีกครั้ง ทำให้คุณขำเป็นห่วงมากไม่มีกระจิตกระใจไปประชันสอบเป็นแม่ครัวหลวง ในขณะที่คุณสุดเมื่อรู้ว่าคุณขำไม่ไปสอบก็น้อยใจ เพราะคิดว่าคุณขำได้ตกลงปลงใจกับพระเจนอภิบาลตามคำสั่งของพระองค์เจ้าดาราวดี
ยิ่งใกล้ถึงวันที่คุณขำต้องไปสอบแข่งขันประชันฝีมือตำแหน่งแม่ครัวหลวง ก็ยิ่งเป็นห่วงอาการประชวรของพระองค์เจ้าวิลาสเลยทำให้คุณขำเป็นกังวลไม่อยากไปสอบ คุณสุดจึงพยายามให้กำลังใจอย่างใกล้ชิด
หลังจากพระเจนอภิบาลได้เบาะแสเรื่องพ่อค้าฝิ่นรายใหญ่ก็ได้นำกำลังตำรวจหลวงบุกไปจับเจ้าสัวเหลียงทันที แต่เจ้าสัวเหลียงไม่ยอมให้จับง่าย ๆ ทำให้เกิดการปะทะขึ้น ส่วนแม่แก้วหลบหนีไปกับชุ่ม ซึ่งสร้างความกังวลใจให้พระองค์เจ้าวิลาสอย่างมากเพราะเกรงแม่แก้วจะก่อเรื่องเดือดร้อนขึ้นอีก
แม้ว่าคุณสุดจะสอบผ่าน แต่กรมหมื่นไกรสรวิชิตก็ยังเป็นกังวลอยู่กลัวจะมีปัญหาเพราะคุณสุดเป็นผู้หญิง จึงไปปรึกษากับพระองค์ชายนวมเพื่อจัดสอบอาลักษณ์หลวงด้วยการสอบคัดลายมืออีกครั้ง จะได้ไม่เป็นที่ครหาของเหล่าบุตรหลานขุนนางที่ร่วมแข่งขัน เมื่อพระองค์เจ้าวิลาสรู้จึงสั่งให้คุณสุวรรณสอนคุณสุดอย่างสุดฝีมือ
เมื่อพระเจนอภิบาลได้รับพระบรมราชโองการแต่งตั้งให้เป็นแม่กองปราบฝิ่นที่หัวเมืองปักษ์ใต้ ก่อนออกเดินทางจึงไปขอคำอวยพรปลอบขวัญจากคุณขำ และยังฝากผ้ายกเมืองนครมาให้อีกด้วย ซึ่งสร้างความไม่สบายใจให้ คุณสุดจนพระองค์เจ้าวิลาส ต้องเก็บผ้าผืนนี้ไว้ก่อนเพื่อให้คุณสุดได้ตั้งใจสอบอาลักษณ์หลวงให้ผ่านตามความมุ่งหวัง
การจากไปอย่างกะทันหันของอึ่งทำให้แม่เนียมไม่สบายใจถึงขั้นกินไม่ได้และนอนฝันร้ายทุกคืน ทุกคนในเรือนบ่าวเห็นอาการของแม่เนียมจึงเป็นห่วง จนยวงต้องตัดสินใจไปปรึกษาพระองค์เจ้าวิลาสเพื่อหาทางปลอบใจ
คุณสุด ตัดสินใจไปกราบทูลขอประทานอนุญาตพระองค์เจ้าวิลาส เพื่ออยู่กินกับคุณขำดังเช่นคู่เล่นเพื่อนคู่อื่น ๆ ซึ่งทำให้พระองค์เจ้าวิลาสรวมถึงคุณสุวรรณพยายามดึงสติคุณสุดด้วยความเป็นห่วง
ครูทองคำหลังจากแสดงในงานพระศพพระองค์เจ้าสังข์เสร็จก็ออกไปเป็นละครเร่ดังเดิม ยวงชวนปานไปเปิดหูเปิดตาที่ตลาด พอปริกรู้จึงขอตามไปด้วยเผื่อจะได้เจอกับมั่นพร้อมทั้งอาสาพาปานไปเที่ยววัดโพธิ์ด้วย ระหว่างที่ปริกแอบเลี่ยงไปหามั่น อึ่งสะกดรอยตามไปด้วยความหึงหวงและโกรธแค้นใจ
เรื่องราวเริ่มบานปลายเมื่อ คุณสุด กับ คุณขำ มีเรื่องกับ แม่แก้ว และ ชุ่ม ที่ตลาด แม่แก้วเอาไปร้องเรียนกรมวังเพื่อเอาผิดคุณสุดกับคุณขำ เพราะทั้งคู่ทำผิดกฎมณเฑียรบาล ที่ว่าเป็นพวกเล่นเพื่อนกัน วุ่นวายถึงศาลหลวงต้องสั่งให้ตระลาการไต่สวนข้อเท็จจริงในคดีความนี้เป็นการด่วน
หลังจากคณะละครของครูทองคำได้รับมอบหมายให้แสดงในงานพระศพพระองค์เจ้าสังข์ ครูทองคำตั้งใจจะไปขออนุญาตนำนิทานคำกลอนของท่านสุนทรภู่มาใช้ในการแสดง แต่มีเหตุการณ์บางอย่างทำให้ครูทองคำได้ตัดสินใจจะออกจากพระนครอีกครั้ง
สถานการณ์โรคฝีดาษระบาดในสยามยังคงดำเนินต่อไปโดยไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้น ส่งผลกระทบถึงคณะละครนอกของครูทองคำที่ต้องพาลูกน้องทั้งหมดเดินทางกลับเข้าพระนครเพื่อความปลอดภัย ในขณะเดียวกัน คุณขำที่ถูกจำสนมได้ล้มป่วยด้วยไข้หนัก พระองค์เจ้าวิลาสจึงมีรับสั่งให้ปล่อยตัวทั้งคุณขำและคุณสุดออกมา
ในช่วงที่โรคฝีดาษกำลังระบาดอย่างหนัก คุณสุดได้แอบพาคุณขำออกจากตำหนักใหญ่ เพื่อเดินทางไปยังสวนนอกอัมพวา เนื่องจากคุณขำเป็นห่วงบิดาของตนคือนายครามที่ปรากฏในความฝันว่าจะเสียชีวิตด้วยโรคระบาด ทั้งที่มีคำสั่งห้ามจากองค์หญิงไม่ให้ผู้ใดออกนอกตำหนัก
หลังจาก "พระองค์เจ้าวิลาส" ได้ชิมและตัดสินการแข่งขันการทำแกงเนื้อของ "คุณขำ" กับ "แม่อึ่ง" ทั้งคู่ก็เริ่มเปิดใจให้กันมากขึ้น รวมถึงความสัมพันธ์ของคุณขำ กับคุณสุด ก็กำลังไปได้ด้วยดี
ในขณะที่บ่อนฝิ่นตามหัวเมืองต่าง ๆ ถูกปิดไปหลายที่เพราะการปราบปรามอย่างเข้มงวดของกรมพระตำรวจ งานนี้จึงทำให้ "นายกลิ่น" ชักเริ่มกังวลใจกลัวเรื่องจะสาวมาถึงตัว พยายามวางแผนกับ "แม่เภา" ยื่นขอเสนอบางอย่างให้ "แม่แก้ว" ที่กำลังตกอับขัดสนเรื่องเงินเข้ามาช่วยเหลือ
"คุณขำ" มีโอกาสกลับมาที่พระตำหนักใหญ่ของ "พระองค์เจ้าวิลาส" ทำให้ "คุณสุด" ดีใจมาก ในขณะที่ "หม่อมแก้ว" ก็วางแผนกลับเข้ามาในตำหนักพระองค์เจ้าสังข์ เพื่อจุดประสงค์บางอย่าง
พระองค์เจ้าสังข์ ทรงมีพระอาการประชวรทรุดหนัก ทำให้ทุกคนเป็นห่วงมาก พระเจนอภิบาล จึงอาสาไปหาตัวหมอมิชชันนารีมาทำการรักษา ในขณะที่ หม่อมงิ้ว กราบขอ เจ้าจางวางหมอ จัดพิธีบวงสรวงเทพเทวาให้ช่วยคุ้มครองพระองค์เจ้าสังข์
คุณสุด อดใจคิดถึง คุณขำ ไม่ไหว จนต้องเขียนกลอนเพลงยาวส่งไปให้คุณขำที่บ้านสวนนอกอัมพวา ด้าน พระองค์เจ้าดาราวดี มางานบุญที่ตำหนักของ พระองค์เจ้าวิลาส ได้เจอ พระองค์เจ้าสังข์ กับ เจ้าจางวางหมอ จึงตรัสถามอาการป่วยของพระองค์เจ้าสังข์ ที่อาการทำท่าว่าจะไม่ดีขึ้น ทำให้ทรงกังวลพระทัยเป็นอย่างมาก
เมื่อ "หม่อมแก้ว" รู้ว่า "พระองค์เจ้าสังข์" ป่วยอาการไม่ค่อยสู้ดีนัก จึงแอบให้ "ชุ่ม" ไปพบหมอฝาหรั่งเพื่อหายามารักษา ทำให้ พระองค์เจ้าสังข์ไม่พอใจ จึงตัดสินใจไปปรึกษาเรื่องนี้กับ พระองค์เจ้าวิลาสพร้อมทั้งฝากดูแล หม่อมงิ้ว และลูกในครรภ์หม่อมงิ้วด้วยความเป็นห่วง
"คุณขำ " กังวลใจมากที่จู่ ๆ "พระเจนอภิบาล" ส่งผู้ใหญ่มาสู่ขอ ในขณะที่ "นายคร้าม" ก็พยายามหาทางออกให้กับลูกสาวด้วยความสงสารจับใจเช่นกัน
"คุณขำ" ดี ใจมากที่ได้เจอ "คุณสุด" คอยดูแลอาการบาดเจ็บหลังจากโดนโจรบ่อนฝิ่นทำร้ายมาอย่างใกล้ชิด พระเจนอภิบาล พอเห็นทั้งคู่สนิทกันก็ไม่คอยพอใจ รวมถึง นายคร้าม ก็เริ่มสงสัยในความสัมพันธ์ของทั้งคู่เช่นกัน
"คุณขำ" เป็นไข้ด้วยพิษบาดแผลจากการปะทะกับนักเลงบ่อนฝิ่น และละเมอถึง "คุณสุด" ตลอด พระเจนอภิบาล พอรู้ว่าคุณขำถูกโจรทำร้ายจึงส่งหมอหลวง และตำรวจไปดูแลรักษาความปลอดภัย ส่วนคุณสุดก็เป็นห่วงคุณขำสุดหัวใจ พยายามขอร้อง คุณสุวรรณ ให้ช่วยเหลือ สร้างความลำบากใจให้กับคุณสุวรรณเป็นอย่างมาก
หม่อมแก้ว แอบมากรมพระตำรวจหลวงพบ พระสุริยภักดี กับ พระเจนอภิบาล เพื่อร้องเรียน เพราะต้องการหวังให้ตำหนักใหญ่ของ พระองค์เจ้าวิลาส เสียชื่อเสียง โดยใช้เหตุการณ์ของ อึ่ง ที่ทะเลาะกับ ชุ่ม ในตลาด แต่นั่นกลับทำให้ พระสุริยภักดี สงสัยในตัว หม่อมแก้ว จึงสั่งให้ พระเจนอภิบาล ตามสืบประวัติ หม่อมแก้ว เป็นการด่วน
เมื่อ คุณขำ ตัดสินใจกลับไปอยู่กับ นายคร้าม ผู้เป็นพ่อที่สวนนอกอัมพวา คุณสุด ก็เอาแต่คิดถึงคุณขำ จนแต่งกลอนไม่ได้ ส่วน พระเจนอภิบาล ก็สั่งให้ ประจง คอยสืบดูความเคลื่อนไหวของคุณขำด้วยความเป็นห่วง แต่กลับเจอเรื่องโจรบ่อนฝิ่นอาละวาดทำชาวบ้านเดือดร้อนจนต้องหาทางจัดการโดยด่วน
พระองค์เจ้าวิลาส ทรงเมตตา หม่อมขำ กับ หม่อมสุด จึงรับทั้งคู่เข้ามาเป็นคนครัวของตำหนักใหญ่ จนทำให้ อึ่ง ตัวตึงของห้องเครื่องไม่พอใจร้องขอความเมตตากับ พระองค์เจ้าวิลาส เป็นการใหญ่
หลังจาก "หม่อมขำ" กับ "หม่อมสุด" ได้เข้าเฝ้า "พระองค์เจ้าวิลาส" ก็ยิ่งทำให้หม่อมขำถึงกับนอนไม่หลับ เพราะคิดถึงตอนที่พระองค์เจ้าวิลาสได้ฟังเสียง หม่อมสุดท่องกลอนด้วยความเมตตา จนกลัวพระองค์เจ้าวิลาสจะทรงรับหม่อมสุดไปอยู่ที่ตำหนักใหญ่เพียงคนเดียว หม่อมสุดจึงคอยปลอบใจอย่างใกล้ชิด
"พระองค์เจ้าวิลาส" เสด็จไปร่วมงานพระศพฯ "หม่อมขำ" ซึ่งทำหน้าที่ดูแลเครื่องเสวยก็ได้จัดเตรียมพระกระยาหารด้วยความกังวลเพราะกลัวจะไม่ถูกพระโอษฐ์พระองค์เจ้าวิลาส พอ "หม่อมสุด" เห็นก็เป็นห่วง จึงพยายามปลอบและให้กำลังใจ
ระหว่างที่ "หม่อมขำ" กับ "หม่อมสุด" กำลังเตรียมอาหารอยู่ในครัวตามที่ได้รับมอบหมายหน้าที่จาก พระองค์เจ้าดาราวดี ให้ดูแลเครื่องเสวยถวายเจ้านายในงานพระศพ หม่อมขำ ได้ทำการลองชิมให้ได้รสที่ถูกใจก่อนถวาย พอ "หม่อมแก้ว" เห็นก็ไม่พอใจที่ หม่อมขำ ตักอาหารกินก่อนเจ้านาย พยายามเอาเรื่องให้ถึงที่สุด