นักวิทย์ใช้ AI แก้ปริศนาบอร์ดเกมโบราณ ช่วยกู้คืนกติกาการเล่นเกมที่หายสาบสูญไปกว่า 1,700 ปี เป็นการใช้เทคโนโลยีเพื่อเชื่อมต่อช่องว่างระหว่างอดีตและปัจจุบันได้อย่างลงตัว
นักวิทยาศาสตร์ประสบความสำเร็จในการใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) กู้คืนกติกาการเล่นเกมกระดานโรมันโบราณที่สาบสูญไปนานกว่า 1,700 ปี หลังจากการขุดค้นในประเทศเนเธอร์แลนด์เผยให้เห็นแผ่นหินปริศนาที่ไม่มีคำอธิบายใด ๆ การค้นพบนี้ถือเป็นก้าวสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีสมัยใหม่สามารถเชื่อมต่อช่องว่างทางประวัติศาสตร์ที่มนุษย์ไม่สามารถไขกระจ่างได้มานานนับศตวรรษ
การพบกันของเทคโนโลยีและอดีต
งานวิจัยชิ้นสำคัญนี้เป็นความร่วมมือของทีมนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยมาสทริชต์ (Maastricht University) ประเทศเนเธอร์แลนด์ ร่วมกับมหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส (Flinders University) ประเทศออสเตรเลีย และสถาบันทางโบราณคดีอื่น ๆ โดยผลงานวิจัยนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการด้านโบราณคดีระดับโลกอย่าง Antiquity จากสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ (Cambridge University Press)
จุดเริ่มต้นเกิดจากการค้นพบแผ่นหินปูนแกะสลักในเมืองเฮียร์เลน (Heerlen) ซึ่งในอดีตคือชุมชนโรมันที่ชื่อว่า Coriovallum แต่กลับไม่มีบันทึกใด ๆ หลงเหลืออยู่เลยว่าคนในยุคนั้นใช้แผ่นหินนี้เล่นเกมกันอย่างไร
AI Ludii กับการจำลองความเป็นไปได้
หัวใจสำคัญของภารกิจนี้คือระบบปัญญาประดิษฐ์ที่ชื่อว่า Ludii ซึ่งเป็นเฟรมเวิร์กเกมคอมพิวเตอร์ที่พัฒนาขึ้นเพื่อวิเคราะห์และจำลองระบบการเล่นเกมโดยเฉพาะ ทีมนักวิจัยไม่ได้ป้อนเพียงแค่ภาพถ่ายกระดานเข้าไป แต่พวกเขาใช้การวิเคราะห์ทางดิจิทัลควบคู่ไปกับการป้อนข้อมูลชุดกติกาจากเกมโบราณอื่น ๆ ทั่วโลกเป็นฐานข้อมูล AI ทำการจำลองการเล่นเกมซ้ำ ๆ อย่างต่อเนื่องเพื่อประเมินว่ากติกาแบบใดที่ทำให้เกมมีความสมดุล (Balance) ไม่น่าเบื่อ และมีความเป็นไปได้ทางตรรกะมากที่สุดภายใต้ข้อจำกัดของช่องบนกระดานหิน ซึ่งเป็นกระบวนการที่เกินขีดความสามารถของมนุษย์ที่จะคำนวณได้ในระยะเวลาอันสั้น
ถอดรหัสร่องรอยบนหิน
สิ่งที่น่าทึ่งกว่าการจำลองกติกา คือการใช้เทคนิคการวิเคราะห์รอยสึกหรอ (Use-wear Analysis) มาผสานเข้ากับข้อมูลจาก AI โดยใช้สมมติฐานว่าหากใช้กติกา A หมากจะถูกเคลื่อนที่ไปที่จุดใดบ่อยที่สุด และจะทำให้เกิดรอยสึกหรอตรงกับที่พบบนแผ่นหินจริงหรือไม่ ผลจากการประมวลผลพบว่าเกมนี้ไม่ใช่เกมการพนันที่ใช้ลูกเต๋า
แต่เป็นเกมกลยุทธ์ที่ใช้ทักษะการวางแผนล้วน ๆ AI ระบุว่ามันคือ เกมประเภทการปิดล้อม (Blocking Game) ที่ผู้เล่นต้องพยายามขัดขวางการเคลื่อนที่ของฝ่ายตรงข้าม คล้ายกับรากฐานของเกมหมากรุกหรือเกมล้อมหมากในปัจจุบัน แต่วิธีการเล่นมีความเฉพาะตัวสูงมาก
Ludus Coriovalli การกำเนิดใหม่ของบอร์ดเกม
นักวิจัยได้ตัดสินใจตั้งชื่อเกมนี้อย่างเป็นทางการว่า Ludus Coriovalli เพื่อเป็นเกียรติแก่สถานที่ค้นพบ การวิเคราะห์ของ AI ยังเผยให้เห็นข้อมูลสำคัญทางประวัติศาสตร์ว่า เกมประเภทนี้ได้รับความนิยมแพร่หลายในหมู่ทหารและพลเรือนโรมันในภูมิภาคนี้มากกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้ การค้นพบนี้เปลี่ยนความเข้าใจเดิมที่ว่าเกมกลยุทธ์ซับซ้อนบางประเภทเริ่มมีขึ้นในยุคกลาง แต่แท้จริงแล้วชาวโรมันได้พัฒนาทักษะทางตรรกะเหล่านี้ผ่านเกมกระดานมานานก่อนหน้านั้นแล้ว ความล้ำสมัยของ AI ช่วยให้เรามองเห็นภาพความบันเทิงในเต็นท์ทหารโรมันได้ชัดเจนขึ้นอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน
ก้าวใหม่ของโบราณคดีแบบดิจิทัล
ทีมวิจัยยังได้เปลี่ยนข้อมูลจาก AI ให้กลายเป็นซอฟต์แวร์ที่คนทั่วไปสามารถเข้าไปทดลองเล่นได้ผ่านทางสมาร์ตโฟนและคอมพิวเตอร์ เพื่อให้ผู้คนได้สัมผัสความท้าทายแบบเดียวกับที่ชาวโรมันเคยได้รับเมื่อเกือบสองพันปีก่อน
นอกจากนี้ โครงการดังกล่าวยังเป็นต้นแบบของการใช้ Digital Archaeology ในการไขปริศนาวัตถุโบราณอื่น ๆ ที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้อีกมากมายทั่วโลก ทำให้เทคโนโลยี AI ไม่ได้มีหน้าที่เพียงแค่คาดการณ์อนาคต แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการ "ค้นหา" อดีตที่ขาดหายไปให้กลับมาสมบูรณ์อีกครั้ง
การใช้ AI ถอดรหัสเกม Ludus Coriovalli ไม่เพียงการไขปริศนาทางประวัติศาสตร์ที่ค้างคามานานนับพันปี แต่ยังเป็นการพิสูจน์ถึงประสิทธิภาพของระบบปัญญาประดิษฐ์ในการทำงานร่วมกับโบราณคดีได้อย่างลงตัว การจำลองสถานการณ์นับล้านครั้งช่วยให้เราได้กติกาการเล่นที่หายไปกลับคืนมา ซึ่งเป็นเครื่องสะท้อนถึงสติปัญญาของมนุษย์ในอดีตผ่านเลนส์ของเทคโนโลยีแห่งอนาคต ที่ใช้การคำนวณเชิงตรรกะเพื่อกู้คืนสิ่งที่สาบสูญให้กลับมาโลดแล่นในยุคดิจิทัลได้อีกครั้ง
เรียบเรียงโดย ขนิษฐา จันทร์ทร
ที่มาข้อมูล: flinders, newatlas, scientificamerican, cambridge
ที่มาภาพ: flinders, cambridge
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
