บำบัดกายใจด้วยพลังธรรมชาติ จากศาสตร์อาบป่า สู่สปาเกลือและภูมิปัญญาชุมชนบ้านวังรี

ในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ความเครียดสะสมจากการทำงานและการใช้ชีวิตในเมืองใหญ่กลายเป็นปัญหาที่หลายคนต้องเผชิญ การแสวงหาทางออกเพื่อฟื้นฟูสุขภาพกายและใจจึงนำเราย้อนกลับไปสู่จุดเริ่มต้นนั่นคือ "ธรรมชาติ" หนึ่งในกิจกรรมที่ได้รับการยอมรับและกำลังได้รับความนิยมคือ "การอาบป่า" (Forest Bathing) หรือในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า "ชินริน-โยกุ" (Shinrin-yoku) ซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากประเทศญี่ปุ่นในช่วงปี พ.ศ. 2525 ยุคที่อุตสาหกรรมและเทคโนโลยีของญี่ปุ่นเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดจนผู้คนเกิดความเครียด รัฐบาลญี่ปุ่นจึงได้นำแนวคิดการพาคนกลับเข้าสู่ป่ามาเป็นนโยบายเพื่อแก้ปัญหาสุขภาพจิตและลดความตึงเครียดให้กับประชากร

หัวใจสำคัญของการอาบป่าไม่ใช่เพียงการเดินชมทิวทัศน์ แต่คือการเปิดประสาทสัมผัสทั้ง 5 เพื่อเชื่อมโยงกับธรรมชาติ ผ่านกระบวนการ "ปิดวาจา" เพื่อให้จิตใจสงบนิ่งและจดจ่ออยู่กับปัจจุบัน ขณะที่เดินเข้าไปในป่า ร่างกายจะได้รับสารระเหยตามธรรมชาติชนิดหนึ่งที่เรียกว่า "ไฟตอนไซด์" (Phytoncides) ซึ่งต้นไม้สร้างขึ้นเพื่อปกป้องตัวเองจากแมลง หนอน และเชื้อรา เมื่อมนุษย์สูดดมสารนี้เข้าไป มันจะซึมลึกเข้าสู่ระดับเซลล์และเข้าไปกระตุ้นการทำงานของ "ไมโทคอนเดรีย" (Mitochondria) ซึ่งเปรียบเสมือนแบตเตอรี่หรือแหล่งพลังงานของเซลล์ ส่งผลให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายแข็งแรงขึ้น ช่วยกระตุ้นความตื่นตัว และสร้างเกราะป้องกันเชื้อโรคต่าง ๆ การอาบป่าจึงเป็นการบำบัดลึกถึงระดับเซลล์ที่ช่วยให้ร่างกายได้รีชาร์จพลังงานจากธรรมชาติอย่างแท้จริง

ดีท็อกซ์สารพิษใน "ถ้ำเกลือบริสุทธิ์" แห่งแรกของไทย

หลังจากรับพลังบริสุทธิ์จากป่า การดูแลสุขภาพยังต่อเนื่องด้วยกิจกรรม "สปาเกลือ" ซึ่งเริ่มจากการปรับสมดุลร่างกายด้วยการแช่มือและเท้าในน้ำสมุนไพรต้มสด ที่ประกอบด้วยใบตอง ใบมะขาม และใบเปร้า สมุนไพรฤทธิ์เย็นเหล่านี้จะช่วยดึงพิษออกจากร่างกายผ่านทางผิวหนัง พร้อมกับการฟังเสียงดนตรีธรรมชาติบำบัดเพื่อสร้างความผ่อนคลายก่อนเข้าสู่ขั้นตอนหลัก สถานที่แห่งนี้ถือเป็นสปาเกลือแห่งแรกและใหญ่ที่สุดในประเทศไทย โดยโครงสร้างภายในห้องทั้งเพดาน ผนัง และพื้น ล้วนกรุด้วยเกลือบริสุทธิ์ที่ผ่านการเผาผลาญด้วยความร้อนสูงกว่า 1,000 องศาเซลเซียส จนตกผลึกเป็นรูปทรงแปดเหลี่ยมที่มีความบริสุทธิ์สูง

ภายในห้องสปาเกลือจะมีการควบคุมอุณหภูมิไว้ที่ประมาณ 45 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นความร้อนในระดับที่เหมาะสมต่อการกระตุ้นระบบเผาผลาญและการขับเหงื่อ ไอเกลือระเหยจะเข้าไปช่วยทำความสะอาดระบบทางเดินหายใจ ในขณะเดียวกันความร้อนจะช่วยขับของเสียและสารพิษออกมาทางรูขุมขนในรูปแบบของเหงื่อ ระยะเวลาที่แนะนำในการใช้บริการคือประมาณ 20 - 30 นาที หรือตามที่ร่างกายรับไหว โดยไม่จำเป็นต้องฝืนทน หากรู้สึกร้อนเกินไปสามารถออกมาพักดื่มน้ำแล้วกลับเข้าไปใหม่ได้ อย่างไรก็ตาม กิจกรรมนี้มีข้อควรระวังสำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง หรือผู้ที่เพิ่งผ่านการศัลยกรรม ฉีดฟิลเลอร์ หรือใส่ซิลิโคนมาไม่เกิน 6 เดือน ควรหลีกเลี่ยง หลังจากเสร็จสิ้นกิจกรรม แนะนำให้งดการอาบน้ำประมาณ 2 - 3 ชั่วโมง เพื่อให้เกลือที่เคลือบอยู่บนผิวหนังได้บำรุงผิวต่อไป ผลลัพธ์ที่ได้คือผิวพรรณที่นุ่มลื่น อมชมพู และความรู้สึกเบาสบายตัวอย่างชัดเจน

อัตลักษณ์ชุมชนบ้านวังรี มหัศจรรย์ "ดอกดาหลา" สู่อาหารเป็นยา

การเดินทางเพื่อสุขภาพยังพาเราไปสัมผัสวิถีชีวิตที่เรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยภูมิปัญญา ณ "ชุมชนบ้านวังรี" จังหวัดนครนายก ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรที่มีความโดดเด่นเรื่องการรวมกลุ่มของผู้สูงอายุในชุมชน ไฮไลท์สำคัญของที่นี่คือ "ดอกดาหลา" พืชท้องถิ่นที่มีสีแดงสดสวยงามและมีสรรพคุณทางยามากมาย เช่น ช่วยขับลมในกระเพาะอาหาร บรรเทาอาการกรดไหลย้อน และมีสารต้านอนุมูลอิสระสูง ชุมชนได้นำดอกดาหลามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลาย ทั้งน้ำสมุนไพรและเมนูอาหารว่างอย่าง "พายดอกดาหลา" ซึ่งเป็นกิจกรรมที่เปิดให้นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำด้วยตนเอง

กิจกรรมการทำพายดอกดาหลาเริ่มต้นจากการเตรียมแป้งพายสำเร็จรูป นำมาแผ่ให้แบนแล้วบรรจุไส้ที่ทำจากกลีบดอกดาหลาปรุงรส จากนั้นจึงพับและจับจีบให้สวยงาม ขั้นตอนนี้ช่วยฝึกสมาธิและการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กได้เป็นอย่างดี ก่อนนำเข้าเตาอบจะมีการทาด้วยไข่แดงและตกแต่งหน้าด้วยเม็ดมะม่วงหิมพานต์ ใช้เวลาอบที่อุณหภูมิ 180 องศาเซลเซียสเพียง 10 นาที ก็จะได้ขนมพายสีเหลืองทองส่งกลิ่นหอมกรุ่น รสชาติเป็นเอกลักษณ์ที่หาทานได้ยาก นอกจากความอร่อยแล้ว กิจกรรมนี้ยังสะท้อนถึงความร่วมมือร่วมใจของผู้สูงอายุในชุมชนที่ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์และสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว

นวัตกรรมจากเศษเหลือทิ้ง "หอยหอม" ของดีคู่ถิ่นบ้านวังรี

ปิดท้ายทริปสุขภาพด้วยของฝากที่เป็นสัญลักษณ์ของบ้านวังรี นั่นคือ "หอยหอม" สัตว์เศรษฐกิจประจำถิ่นที่มีคำกล่าวว่า หากมาถึงบ้านวังรีต้องได้ลิ้มรสยำดอกดาหลา แกงหอยหอม และขนมดอกดิน แต่สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่ารสชาติอาหาร คือแนวคิดการเพิ่มมูลค่าตามหลัก Zero Waste ของชุมชน ที่นำ "เปลือกหอยหอม" ซึ่งเป็นเศษวัสดุเหลือทิ้งจากการบริโภค มาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ของฝากยอดนิยมอย่าง "ยาดมเปลือกหอยหอม" โดยนำเปลือกหอยภูเขามาล้างทำความสะอาด ฆ่าเชื้อ อบแห้ง และตากแดดจนมั่นใจในสุขอนามัย ก่อนจะนำมาบรรจุไส้ยาดมสมุนไพรและตกแต่งให้สวยงาม

นวัตกรรมชิ้นเล็ก ๆ นี้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้อย่างมหาศาล จากเดิมที่ขายหอยสดได้ราคาเพียงตัวละไม่กี่บาท เมื่อแปรรูปเป็นยาดมงานฝีมือแล้ว สามารถจำหน่ายได้ในราคาชิ้นละ 40 บาท กลายเป็นสินค้า OTOP ที่สร้างชื่อเสียงและรายได้ให้กับกลุ่มแม่บ้าน เกษตรกร และผู้สูงอายุในพื้นที่ การดมยาดมจากเปลือกหอยหอมจึงไม่ได้ให้เพียงความสดชื่นจากสมุนไพร แต่ยังเป็นเครื่องเตือนใจถึงความคิดสร้างสรรค์และการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าของคนในชุมชน การเดินทางมาเยือนบ้านวังรีจึงครบครันทั้งการดูแลสุขภาพกายด้วยธรรมชาติ การบำบัดจิตใจด้วยวิถีชุมชน และการอุดหนุนเศรษฐกิจฐานรากให้เข้มแข็ง

หลังจากได้อ่านเรื่องราวการดูแลสุขภาพแบบครบวงจรนี้แล้ว คุณพร้อมหรือยังที่จะหาเวลาว่างไป "อาบป่า" และสัมผัสวิถีชีวิตอันอบอุ่นที่นครนายกสักครั้ง?

ติดตามชมในรายการคนสู้โรค วันศุกร์ที่ 30 มกราคม 2569 เวลา 15.05 – 15.30 น. ทางไทยพีบีเอส หรือ รับชมสดออนไลน์ทาง www.thaipbs.or.th/Live