นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

สิ่งแวดล้อม
16:50
จำนวนผู้ชม 333
Thai PBS
นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

วันนี้ (17 พ.ย.2569) นายสืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม สาขาวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงนายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รมว.เกษตรและสหกรณ์ และ น.ส.ปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รมช.เกษตรและสหกรณ์ ระบุว่า ปัญหาปนเปื้อนสารโลหะหนักในแม่น้ำกก สาย รวก โขง เนื่องมาจากเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา เกิดผลกระทบเป็นวงกว้างต่อภาคการเกษตรของประเทศไทย และปัญหานี้กำลังสั่นคลอนความมั่นคงทางอาหารของประเทศไทย

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสถานการณ์ผลกระทบแม่น้ำปนเปื้อนในภาคเกษตร

1.ผักและผลไม้ 24 ชนิด 2 ตำบล อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ปนเปื้อนสารโลหะหนัก ตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 จนถึงปัจจุบัน ข้อมูลจากสำนักงานเกษตรแม่อาย ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ พบพืชผักผลไม้ ในตำบลท่าตอน และตำบลแม่นาวาง อำเภอแม่อาย ที่เพาะปลูกในที่ดินริมแม่น้ำกก มีสารหนู ตะกั่ว และ แคดเมียม เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยในการบริโภค โดยผลผลิตทั้งหมดถูกจำหน่าย และบริโภคในท้องถิ่นในประเทศและต่างประเทศ

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

2.เกษตรกรใช้แม่น้ำปนเปื้อนทำนาข้าว 1 แสนไร่ ในลุ่มแม่น้ำกก สายและรวก เกษตรกรกำลังกังวลใจเป็นอย่างมากว่า ยังสามารถใช้น้ำกก สาย และรวก ในการทำนาปรังที่จะเริ่มต้นขึ้นในเดือนธันวาคมที่จะถึงนี้หรือไม่

3.กรมชลประทาน ตรวจดินเพาะปลูกและเมล็ดข้าวในนาปรัง เนื้อที่ 1 แสนไร่ ที่เก็บเกี่ยวเดือนพฤษภาคม 2569 พบว่าในดินและเมล็ดข้าว มีสารหนูและตะกั่ว เกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยในการบริโภค นาข้าวลุ่มแม่น้ำกกมีสารหนูในเมล็ดข้าว 7 จุดจาก 20 จุด มีสารตะกั่วในเมล็ดข้าว 1 จุด ส่วนในนาข้าวลุ่มแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก มีสารหนูในแปลงดินเกินค่ามาตรฐาน 11 จุด จาก 20 จุด มีสารหนูในเมล็ดข้าว 16 จุด จาก 20 จุด และมีสารตะกั่ว 1 จุด

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

4.ขาดมาตรการตรวจผลผลิตก่อนเก็บเกี่ยว ผลผลิตจากในพื้นที่แม่น้ำปนเปื้อนจึงหลุดเข้าไปในท้องตลาด ส่งผลให้ผู้บริโภคเสี่ยงรับสารโลหะหนักจากอาหารปนเปื้อน เนื่องจากผลการตรวจสอบการปนเปื้อนในผลผลิต ออกมาล่าช้าเกินกำหนดระยะเวลาการเก็บเกี่ยว และขาดข้อมูลแสดงแหล่งกำเนิดสินค้า ส่งผลให้ผู้บริโภคขาดข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการเลือกซื้อสินค้า และมีความเสี่ยงบริโภคสินค้าเกษตร ที่ปนเปื้อนสารโลหะหนักสะสมในร่างกาย

5.เกษตรกรถูกกดราคาและระงับการปลูก และขาดการตรวจสอบและเฝ้าระวังที่ดี ส่งผลกระทบด้านลบต่อการเกษตรมากขึ้น นอกจากนี้เกษตรกรในหลายพื้นที่ ยังถูกระงับการปลูกพืชเศรษฐกิจส่งออกอีกด้วย เช่น ข้าวโพดหวาน และกระเจี๊ยบเขียว

6.กรมอนามัย ออกคำเตือนการบริโภคปลา ในลุ่มแม่น้ำกกและแม่น้ำโขงงดการบริโภคเครื่องในปลา เนื่องจากตรวจพบสารโลหะหนักสะสมปริมาณมาก งดบริโภคสัตว์หน้าดินในแม่น้ำ เช่น กุ้ง และหอย เนื่องจากเสี่ยงสะสมสารโลหะหนักจากตะกอนดินที่ปนเปื้อน งดบริโภคปลาซ้ำชนิดเป็นระยะเวลาติดต่อกัน

7.จังหวัดเชียงราย ยกระดับเฝ้าระวังคุณภาพแม่น้ำสาย และออกประกาศให้ประชาชนงดใช้แม่น้ำสาย ในการอุปโภคและบริโภคโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นการปรุงอาหาร ผลิตน้ำแข็ง น้ำดื่ม ล้างผัก จับสัตว์น้ำ ตลอดจนเลี่ยงใช้แม่น้ำสาย อันอาจทำให้สารโลหะหนักเข้าสู่ร่างกาย ซึ่งย่อมรวมถึงการใช้น้ำในการเพาะปลูกด้วย

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรมต.เกษตร เรียกร้องเร่งแก้พืช 24 ชนิดปนเปื้อนสารหนู

จุดอ่อนของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ต้องปรับปรุงเป็นการด่วนที่สุด

1.กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ขาด 5 นโยบายและแผนทำงาน ดังนี้ 1) การตรวจสอบและเฝ้าระวังการปนเปื้อนในภาคเกษตร (ดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร ผลผลิต และสัตว์น้ำ) 2) การเยียวยาชดเชยเกษตรกรผู้ได้รับผลกระทบ 3) การฟื้นฟูดินปนเปื้อน 4) การจัดหาแหล่งน้ำทดแทนแม่น้ำปนเปื้อน 5) การจัดสรรงบประมาณดำเนินการ

2.สืบเนื่องจากการขาดนโยบายและแผนการทำงานจากกระทรวง ส่งผลให้หน่วยงานระดับกรม ยังขาดเป้าหมายที่ชัดเจนว่า ต้องการตรวจสอบการปนเปื้อนเพื่อให้เกิดการปรับปรุง เปลี่ยนแปลง และแก้ไขปัญหาผลกระทบในภาคเกษตรอย่างไร รวมถึงขาดการบูรณาการทำงานร่วมกัน ระหว่างหน่วยงานระดับกรมและเจ้าหน้าที่ในระดับปฏิบัติประจำพื้นที่

3.ขาดศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัด การตรวจตัวอย่างดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร ผลผลิตการเกษตร ต้องส่งไปยังห้องปฏิบัติการทางวิทยาศาสตร์ที่ผ่านการรับรองมาตรฐานในส่วนกลางทั้งหมด ใช้ระยะเวลายาวนาน 1-2 เดือน ส่งผลให้หน่วยงานตัดสินใจระดับจังหวัด ได้รับข้อมูลย้อนหลัง และเกษตรกรก็ทำการเก็บเกี่ยวผลผลิตและจำหน่ายสู่ท้องตลาดไปแล้ว

4.ขาดการบูรณาการข้อมูลผลการตรวจระหว่างหน่วยงาน ยังขาดการส่งต่อและเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างกัน จึงทำให้งานมีความซ้ำซ้อนและขาดเอกภาพ

5.ขาดการเปิดเผยข้อมูลต่อประชาชาชนอย่างโปร่งใส ผลการตรวจเฝ้าระวังของหน่วยงาน มักถูกจัดชั้นความลับเอาไว้เฉพาะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเท่านั้น

6.เจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติงาน ขาดงบประมาณดำเนินการ ทุกเดือนเจ้าหน้าที่ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ต้องเก็บตัวอย่างผลผลิตการเกษตรส่งตรวจ โดยในกรณีจังหวัดเชียงรายได้รับงบประมาณสนับสนุนการตรวจจากศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่1/1 กระทรวงสาธารณสุข แต่กระทรวงเกษตรฯ ขาดงบประมาณดำเนินการโดยตรง ส่งผลให้เจ้าหน้าที่ในพื้นที่ต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายในการเก็บตัวอย่างเอง มีรายงานจากเจ้าหน้าที่ว่า ค่าเดินทางไปเก็บตัวอย่าง และขอซื้อผลผลิตส่งตรวจก็ต้องใช้เงินส่วนตัวของเจ้าหน้าที่

ข้อเสนอแนะ เพื่อเป็นทางออก

1.จัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ต้องจัดตั้งกลไกระดับชาติขึ้นมา โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมจากภาครัฐ วิชาการ ประชาสังคมในพื้นที่ กลุ่มเกษตรกร และองค์กรผู้บริโภค เพื่อเป็นหน่วยงานกลางกำหนดนโยบาย และแผนงานแก้ไขปัญหาผลกระทบสารโลหะหนักปนเปื้อนในภาคเกษตร

2.จัดทำนโยบายและแผนการแก้ไขปัญหาที่ครอบคลุม 6 ด้าน 5 ปี และบูรณาการทุกหน่วยงาน ได้แก่ 1) การตรวจสอบและเฝ้าระวังการปนเปื้อนในภาคเกษตร (ดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร ผลผลิต และสัตว์น้ำ) 2) การตรวจผลผลิตก่อนการเก็บเกี่ยว 3) การเยียวยาชดเชยเกษตรกรผู้ได้รับผลกระทบ 4) การฟื้นฟูดินปนเปื้อน 5) การจัดหาแหล่งน้ำการเกษตรทดแทนแม่น้ำปนเปื้อน 6) การจัดสรรงบประมาณ โดยต้องบูรณาการทุกหน่วยงานของกระทรวงเกษตรเข้าด้วยกัน และต้องจัดทำนโยบายและแผนดำเนินการ เป็นเวลาอย่างน้อย 5 ปี เพื่อให้สอดคล้องกับระยะการตรวจสอบ และเฝ้าระวังสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุข

3.จำแนกเขตพื้นที่เสี่ยงภาคเกษตรออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 พื้นที่ในเขตชลประทาน ประกอบด้วยพื้นที่ปลูกข้าวกรมชลประทานจัดสรรน้ำกก สาย รวก สำหรับทำการเกษตร กลุ่มที่ 2 พื้นที่นอกเขตชลประทาน โดยเฉพาะพื้นที่น้ำกก สาย รวกท่วมถึงเป็นประจำ ซึ่งเกษตรกรใช้พื้นที่เพาะปลูกในช่วงฤดูแล้ง ใช้น้ำใต้ดินและน้ำจากแม่น้ำปลูกพืช กลุ่มที่ 3 กลุ่มเกษตรริมโขง พื้นที่การเกษตรริมฝั่งแม่น้ำโขงที่ใช้ดินตะกอนแม่น้ำทำการเกษตร

4.จัดทำแผนที่ความเสี่ยงพื้นที่เกษตรปนเปื้อนและปลอดภัย เป็นเครื่องมือเชิงพื้นที่ที่ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ร่วมกับข้อมูลการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ แบ่งออกเป็นโซนสีเขียว (ปลอดภัย) สีเหลือง (เฝ้าระวัง) และสีแดง พื้นที่เสี่ยง และออกมาตรการกำกับการใช้ประโยชน์ที่ดินในแต่ละโซนให้ชัดเจนและเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ

5.จัดทำแผนการตรวจสอบดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร และผลผลิต 3 รอบต่อชนิดพืช ตามรอบปฏิทินการผลิต แผนการตรวจสอบเฝ้าระวังต้องเป็นไปตามชนิดพืช และปฏิทินการผลิต โดยต้องเก็บตัวอย่างจำวน 3 รอบ ได้แก่รอบเตรียมการเพาะปลูก รอบพืชเจริญเติบโต และรอบก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิต

6.จัดหาแหล่งน้ำสำรองการเกษตร เกษตรกรมีความจำเป็นต้องใช้น้ำในการเกษตรทดแทนการใช้แม่น้ำปนเปื้อน

7.จัดทำมาตรการตรวจผลผลิตก่อนการเก็บเกี่ยว เพื่อสร้างหลักประกันด้านราคาสำหรับเกษตรกร และความปลอดภัยสำหรับผู้บริโภค

8.จัดตั้งกองทุนเยียวยาชดเชยเกษตรกรผู้ได้รับผลกระทบ ในกรณีที่ตรวจพบพื้นที่การเกษตรและผลผลิตมีสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน จนไม่สามารถเพาะปลูกหรือเก็บเกี่ยวได้ เกษตรกรต้องได้รับการเยียวยาชดเชยรายได้ที่สูญเสียไป

9.การเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารให้กับเกษตรกรและผู้บริโภค กระทรวงต้องมีระบบข้อมูลกลางที่ประชาชนทั้งที่เป็นเกษตรกร และผู้บริโภคสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารโดยง่ายและมีความโปร่งใส

10.จัดตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ เพื่อลดระยะเวลาการตรวจ ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีข้อมูลทันท่วงที ให้เกษตรกรและผู้บริโภคเข้าถึงข้อมูลประกอบการตัดสินใจ

ทั้งนี้จังหวัดเชียงราย เสนอให้จัดตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัดจำนวน 3 ศูนย์ ได้แก่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง และศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 1/1

นายสืบสกุล ระบุด้วยว่า ก่อนหน้านี้ตัวตนและกลุ่มเกษตรกร เคยยื่นหนังสือถึงรัฐมนตรีทั้ง 2 คนมาก่อนหน้านี้แล้ว จึงคาดหวังว่าจดหมายเปิดผนึกฉบับนี้ จะถึงมือรัฐมนตรีทั้ง 2 คน ได้พิจารณา เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการปกป้องห่วงโซ่สินค้าเกษตร ห่วงโซ่อาหาร อันเป็นหัวใจสำคัญของความมั่นคงทางอาหารของประเทศไทย

อ่านต่อ :

พบสารหนูในคนจริง! สธ.เร่งสอบสวนโรค ย้ำยังไม่พบผู้ป่วยพิษเฉียบพลัน

เปิดเส้นทางมลพิษ "สารหนู" ในน้ำกก-น้ำสาย แกะรอยจากชั้นหินสู่ห่วงโซ่อาหาร

เรียกร้องรัฐดูแลประชาชนริมน้ำโขง หลังพบคน 4 จังหวัด มีสารหนูในร่างกาย