จาก "กากอุตสาหกรรม" ถึง "สารหนู" เสี่ยงปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหารหรือไม่

ปี 2569 ประเทศไทยยังเผชิญปัญหาสารพิษปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมหลายพื้นที่ ทั้งจากกิจกรรมภาคอุตสาหกรรมและกิจกรรมเหมืองแร่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพดิน แหล่งน้ำ ระบบนิเวศ และอาจสร้างความเสี่ยงต่อสุขภาพของประชาชน

หลายกรณีเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นต่อเนื่องมานาน ขณะที่บางพื้นที่ยังไม่สามารถจัดการต้นตอของมลพิษได้ และยังพบความเสี่ยงการปนเปื้อนในพื้นที่อื่นเพิ่มเติม คำถามสำคัญคือ สารปนเปื้อนเหล่านี้เดินทางจากแหล่งกำเนิดเข้าสู่สิ่งแวดล้อมได้อย่างไร และมีโอกาสเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารจนถึงจานอาหารของผู้บริโภคหรือไม่

ชวนทำความเข้าใจตั้งแต่ต้นตอผ่าน 2 กรณี ได้แก่ กากอุตสาหกรรมใน จ.ปราจีนบุรี และสารหนูในแม่น้ำสาย จ.เชียงราย ไปจนถึงเส้นทางการปนเปื้อนและความเสี่ยงต่อสุขภาพ

1. แหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน "กากอุตสาหกรรม" มาจากไหน

กากอุตสาหกรรม หรือสิ่งปฏิกูลและวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว หมายถึงของเสียที่เกิดจากกิจกรรมภายในโรงงานอุตสาหกรรม ตั้งแต่การรับวัตถุดิบ การผลิต การตรวจสอบคุณภาพ ไปจนถึงการบำบัดมลพิษและซ่อมบำรุงเครื่องจักร โดยอาจอยู่ในรูปของแข็ง ของเหลว กึ่งแข็ง หรือกึ่งเหลว โดยกากอุตสาหกรรมแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่

• กากอุตสาหกรรมที่ไม่เป็นอันตราย เช่น เศษกระดาษ ขี้เลื่อย และเศษทองแดง ซึ่งอาจนำไปรีไซเคิลหรือใช้ประโยชน์ต่อได้

• กากอุตสาหกรรมที่เป็นอันตราย เป็นของเสียที่มีหรือปนเปื้อนสารอันตราย หรือมีคุณสมบัติเป็นอันตราย เช่น สารไวไฟ สารกัดกร่อน และสารพิษ รวมถึงของเสียที่มีโลหะอันตราย เช่น นิกเกิล แคดเมียม และปรอท

หากจัดเก็บ บำบัด หรือกำจัดกากอุตสาหกรรมไม่ถูกต้อง สารปนเปื้อนอาจรั่วไหลออกสู่พื้นที่โดยรอบ โดยเฉพาะในช่วงฝนตกหนักหรือน้ำท่วม น้ำอาจชะล้างสารเคมีจากพื้นที่โรงงานหรือบ่อเก็บกากของเสียให้ไหลลงสู่คลองและแหล่งน้ำสาธารณะ ขณะที่สารบางชนิดอาจตกค้างในตะกอนดิน หรือซึมลงสู่ดินและน้ำใต้ดิน ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อมต่อเนื่องแม้ระดับน้ำลดลงแล้ว

ข้อมูล ณ วันที่ 10 พ.ย.2569 กระทรวงอุตสาหกรรมรายงานผลตรวจโรงงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้วทั่วประเทศ 752 แห่ง จาก 3,049 แห่ง พบโรงงานไม่ปฏิบัติตาม พ.ร.บ.โรงงาน 375 แห่ง และออกคำสั่งทางปกครอง 470 คำสั่ง ส่วนการตรวจโรงงาน E-waste ดำเนินการแล้ว 42 แห่ง จากเป้าหมาย 350 แห่ง โดยจะติดตามให้โรงงานแก้ไขและจัดการกากของเสียอย่างถูกต้อง

2. แหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน "สารหนู" มาจากไหน

นอกจากกากอุตสาหกรรมแล้ว อีกหนึ่งสารปนเปื้อนที่ต้องเฝ้าระวังคือ สารหนู (Arsenic) ธาตุกึ่งโลหะที่พบได้ตามธรรมชาติในดิน หิน และแหล่งน้ำใต้ดิน แต่กิจกรรมของมนุษย์ เช่น การทำเหมืองแร่ การถลุงแร่ และกระบวนการอุตสาหกรรมบางประเภท อาจทำให้สารหนูถูกปลดปล่อยและแพร่กระจายสู่สิ่งแวดล้อมมากขึ้น

สารหนูพบได้หลายรูปแบบ แบ่งเป็นสารหนูอนินทรีย์และสารหนูอินทรีย์ ซึ่งมีระดับความเป็นพิษแตกต่างกัน โดยทั่วไปสารหนูอนินทรีย์มีความเป็นพิษสูงกว่า และอาจพบปนเปื้อนในน้ำ ดิน และอาหารบางชนิด ส่วนสารหนูอินทรีย์พบได้ในอาหารทะเลบางประเภท และโดยทั่วไปมีความเป็นพิษต่ำกว่า

หากได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณมาก หรือได้รับต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหาร ผิวหนัง และระบบประสาท รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งบางชนิด

กรณีแม่น้ำสาย จ.เชียงราย กรมควบคุมมลพิษรายงานผลตรวจพบสารหนูบริเวณชุมชนหัวฝาย เมื่อวันที่ 6 พ.ย. 2569 อยู่ที่ 0.25 มก./ลิตร สูงกว่าค่ามาตรฐาน 0.01 มก./ลิตร จำนวน 25 เท่า ก่อนมีรายงานผลตรวจวันที่ 7 พ.ย. อยู่ที่ 0.05 มก./ลิตร หรือสูงกว่าค่ามาตรฐาน 5 เท่า

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเฝ้าระวังคุณภาพน้ำและจัดหาแหล่งน้ำสำรองสำหรับประชาชน โดยการประเมินสถานการณ์ต้องพิจารณาผลตรวจจากแต่ละจุดและแต่ละช่วงเวลา ไม่สามารถใช้ผลตรวจเพียงจุดเดียวสรุปคุณภาพน้ำตลอดทั้งลำน้ำได้

แม้กากอุตสาหกรรมและสารหนูจะเป็นประเด็นมลพิษที่มีลักษณะแตกต่างกัน แต่ทั้งสองกรณีสะท้อนให้เห็นความเสี่ยงจากสารอันตรายที่อาจแพร่กระจายเข้าสู่สิ่งแวดล้อม หากไม่มีการควบคุมแหล่งกำเนิดอย่างเหมาะสม

อ่านข่าว : "สารหนู" คืออะไร เข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร สะสมเรื้อรังเสี่ยงอะไรบ้าง

3. จ.ปราจีนบุรี การปนเปื้อนจาก "กากอุตสาหกรรม"

กรณีปัญหามลพิษใน จ.ปราจีนบุรี มีประเด็นที่ต้องตรวจสอบเกี่ยวกับพื้นที่จัดเก็บและบ่อฝังกลบกากอุตสาหกรรม โดยเฉพาะความเสี่ยงที่สารปนเปื้อนอาจรั่วไหลออกสู่สิ่งแวดล้อมโดยรอบ กลไกที่อาจทำให้เกิดการปนเปื้อนมีหลายเส้นทาง ได้แก่

• การรั่วซึมจากพื้นที่จัดเก็บกากอุตสาหกรรม เช่น คันดินหรือระบบป้องกันการรั่วซึมเสียหาย ทำให้สารปนเปื้อนออกสู่ดินโดยรอบ

• น้ำชะกากอุตสาหกรรม เมื่อน้ำฝนหรือน้ำท่วมสัมผัสกากอุตสาหกรรม อาจชะสารเคมีและโลหะหนักออกมา

• การไหลบ่าบนผิวดิน น้ำที่ปนเปื้อนอาจไหลลงร่องระบายน้ำ คูคลอง หรือแหล่งน้ำธรรมชาติ

• การซึมลงใต้ดิน สารปนเปื้อนบางชนิดอาจเคลื่อนผ่านชั้นดินลงสู่แหล่งน้ำใต้ดิน

กรณีนี้จึงต้องตรวจสอบทั้งน้ำที่ไหลออกจากบ่อ ดินบริเวณโดยรอบ น้ำผิวดิน และตะกอนดิน เพื่อประเมินขอบเขตการปนเปื้อน

อย่างไรก็ตาม ผลตรวจพบสารกลุ่มปิโตรเลียมไฮโดรคาร์บอนบริเวณใกล้บ่อกากอุตสาหกรรม ไม่ได้หมายความว่ากากอุตสาหกรรมทุกชนิดมีองค์ประกอบเหมือนกัน การระบุแหล่งกำเนิดและเส้นทางการแพร่กระจายจึงต้องอาศัยผลตรวจวิเคราะห์เพิ่มเติมจากดิน น้ำ และตะกอนในพื้นที่ที่เกี่ยวข้อง

อ่านข่าว : คพ.เปิดผลตรวจ “คราบสีรุ้ง”รง.กำจัดกากอุตสาหกรรม ปราจีนฯ

4. แม่น้ำสาย จ.เชียงราย การปนเปื้อน "สารหนู" จากพื้นที่ต้นน้ำ

กรณีแม่น้ำสายมีข้อสงสัยเกี่ยวกับกิจกรรมเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำฝั่งเมียนมา โดยเฉพาะการเปิดหน้าดิน ขุดแร่ และการจัดการกองดินหรือกากแร่ ซึ่งอาจทำให้สารหนูที่อยู่ในชั้นหินและแร่ถูกปลดปล่อยออกสู่สิ่งแวดล้อม กลไกที่อาจทำให้สารหนูเข้าสู่แม่น้ำ ได้แก่

• การเปิดหน้าดินและขุดแร่ ทำให้ชั้นหินและแร่ที่มีสารหนูซึ่งเดิมอยู่ใต้ดินสัมผัสกับอากาศและน้ำ

• การชะล้างจากฝน น้ำฝนอาจชะสารหนูจากดิน หิน และกองกากแร่ลงสู่ลำห้วย

• ปฏิกิริยาออกซิเดชันของแร่ซัลไฟด์ เมื่อแร่บางชนิดสัมผัสอากาศและน้ำ อาจเกิดปฏิกิริยาทางเคมีที่ทำให้สารหนูเคลื่อนที่ได้มากขึ้น

• การพัดพาตามลำน้ำ สารหนูอาจอยู่ในรูปที่ละลายในน้ำ หรือเกาะติดกับอนุภาคดินและตะกอน ก่อนถูกพัดพาเข้าสู่แม่น้ำกกและแม่น้ำสาย

การตรวจสอบกรณีนี้จึงต้องพิจารณาทั้งสารหนูที่ละลายในน้ำและสารหนูที่สะสมอยู่ในตะกอน เนื่องจากมีพฤติกรรมการเคลื่อนที่และผลกระทบต่อระบบนิเวศแตกต่างกัน

ทั้งนี้ กลไกข้างต้นเป็นกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่สามารถเกิดขึ้นได้ในพื้นที่ที่มีแร่หรือดินปนเปื้อนสารหนู แต่ยังไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่ามีการปล่อยสารหนูจากเหมืองแห่งใดแห่งหนึ่งแล้ว การระบุแหล่งกำเนิดที่แน่ชัดจำเป็นต้องมีผลตรวจสอบและหลักฐานประกอบ

5. สารปนเปื้อนเดินทางในสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร

สารปนเปื้อนจากกากอุตสาหกรรมและสารหนูสามารถเข้าสู่สิ่งแวดล้อมได้หลายเส้นทาง ขึ้นอยู่กับแหล่งกำเนิด คุณสมบัติทางเคมีของสาร สภาพพื้นที่ และสภาพอากาศ โดยเส้นทางสำคัญ ได้แก่

• ปนเปื้อนในดิน สารอันตรายอาจตกค้างหรือเกาะติดกับอนุภาคดินในบริเวณที่มีการรั่วไหลหรือทิ้งกากอุตสาหกรรม

• ไหลลงสู่แหล่งน้ำผิวดิน น้ำฝนชะล้างสารปนเปื้อนจากพื้นดิน ก่อนพัดพาไหลลงคลอง หนอง บึง และแม่น้ำ

• สะสมในตะกอนท้องน้ำ สารบางชนิดสามารถเกาะติดกับอนุภาคแขวนลอยและตกสะสมอยู่บริเวณพื้นท้องน้ำ

• ซึมลงสู่แหล่งน้ำใต้ดิน สารบางชนิดสามารถเคลื่อนผ่านชั้นดินลงไปปนเปื้อนน้ำใต้ดิน และอาจแพร่ไปยังบริเวณใกล้เคียงตามทิศทางการไหลของน้ำใต้ดิน

กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม อธิบายว่า สารอันตรายที่หกรดหรือถูกทิ้งลงบนดินบางส่วนอาจเกาะติดกับอนุภาคดิน ขณะที่บางส่วนซึมลึกลงไปจนถึงชั้นน้ำใต้ดิน และสามารถเคลื่อนย้ายไปกับน้ำใต้ดินได้

สารปนเปื้อนแต่ละชนิดมีคุณสมบัติแตกต่างกัน บางชนิดละลายน้ำและเคลื่อนที่ได้ดี ขณะที่บางชนิดเกาะติดกับดินหรือตะกอนมากกว่า จึงไม่สามารถใช้เส้นทางการแพร่กระจายแบบเดียวกันอธิบายสารเคมีทุกประเภทได้

6. สารปนเปื้อนเข้าสู่สิ่งแวดล้อมได้อย่างไร

เมื่อสารหนูปนเปื้อนอยู่ในน้ำและดิน สารหนูอาจเข้าสู่สิ่งมีชีวิตและห่วงโซ่อาหารได้ โดยเฉพาะพืชที่ใช้น้ำจากแหล่งปนเปื้อนในการเพาะปลูก และสิ่งมีชีวิตในน้ำที่สัมผัสกับน้ำหรือตะกอนที่มีสารหนูปนเปื้อน เส้นทางการปนเปื้อนที่เป็นไปได้ ได้แก่

1. น้ำปนเปื้อนสู่พื้นที่เกษตรกรรม เมื่อนำน้ำจากแม่น้ำหรือแหล่งน้ำที่มีสารหนูไปใช้รดพืช สารหนูบางส่วนอาจสะสมในดินและถูกพืชดูดซึมผ่านราก โดยเฉพาะข้าวซึ่งมีแนวโน้มสะสมสารหนูได้มากกว่าธัญพืชหลายชนิด

2. ตะกอนดินสู่สิ่งมีชีวิตในน้ำ สารหนูที่อยู่ในน้ำหรือตะกอนอาจเข้าสู่สาหร่ายและสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก รวมถึงสัตว์หน้าดินที่สัมผัสหรือกินตะกอน สิ่งมีชีวิตเหล่านี้อาจเป็นอาหารของสัตว์น้ำชนิดอื่น ทำให้สารหนูเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารได้ อย่างไรก็ตาม การสะสมสารหนูไม่ได้เพิ่มขึ้นตามลำดับการกินเสมอไป เพราะขึ้นอยู่กับรูปแบบทางเคมีของสาร ชนิดของสิ่งมีชีวิต และสภาพแวดล้อม

3. จากพืชและสัตว์น้ำสู่ผู้บริโภค หากผลผลิตทางการเกษตรหรือสัตว์น้ำมีสารหนูในรูปแบบและปริมาณที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง การบริโภคอาหารเหล่านั้นอาจทำให้ประชาชนได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกาย ดังนั้น การประเมินความเสี่ยงจึงต้องตรวจวิเคราะห์ทั้งพืชผลทางการเกษตรและสัตว์น้ำที่นำมาบริโภค ไม่สามารถใช้ผลตรวจน้ำเพียงอย่างเดียวสรุปความปลอดภัยของอาหารได้

7. สารหนูเข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร และส่งผลต่อสุขภาพอย่างไร

คนสามารถได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายได้หลายช่องทาง โดยเฉพาะการดื่มน้ำหรือบริโภคอาหารที่ปนเปื้อน รวมถึงการสัมผัสสารปนเปื้อนผ่านสิ่งแวดล้อม การได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณสูงในระยะเวลาสั้น อาจทำให้เกิดอาการทางระบบทางเดินอาหาร เช่น ปวดท้อง อาเจียน และท้องเสีย รวมถึงส่งผลกระทบต่อระบบอื่น ๆ ของร่างกาย

ขณะที่การได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณไม่สูงมากแต่ต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดความผิดปกติของผิวหนัง เช่น ผิวหนังเปลี่ยนสีหรือหนาตัวผิดปกติ รวมถึงส่งผลกระทบต่อระบบประสาท และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งบางชนิด ความเสี่ยงต่อสุขภาพขึ้นอยู่กับรูปแบบทางเคมีของสาร ปริมาณที่ได้รับ ระยะเวลาการสัมผัส และสุขภาพของแต่ละบุคคล

8. ชนิดของสารเคมีและรูปแบบที่พบในสิ่งแวดล้อม

สารเคมีที่ใช้ในภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม และกิจกรรมต่าง ๆ อาจอยู่ในหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติทางกายภาพและสภาพแวดล้อม โดยรูปแบบที่พบได้ ได้แก่

- ของแข็ง (Solid) ได้แก่ สารเคมีประเภทโลหะหนัก เช่น เหล็ก ตะกั่ว แมงกานีส แคดเมียม เป็นต้น

- ฝุ่นละออง (Dust) ได้แก่ ฝุ่นผงทราย เช่น ฝุ่นหิน ฝุ่นซิลิก้า เป็นต้น

- ของเหลว (Liquid) เช่น กรด ด่าง สารทำละลายอินทรีย์ (Organic Solvents) เป็นต้น

- ไอระเหย (Vapour) ได้แก่ ไอของกรด ไอของด่าง ไอของสารทำละลายอินทรีย์

- ไอควัน ( Fume) ได้แก่ ไอควันของโลหะหนัก เช่น ไอควันของตะกั่ว ไอควันของเหล็กไอควันของแมงกานีส ไอควันของแคดเมียม เป็นต้น และไอควันของสารกึ่งโลหะหนัก เช่น ไอควันของปรอท

- ก๊าซ เช่น ก๊าซออกซิเจน ก๊าซไนโตรเจน ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์ (ก๊าซไข่เน่า) เป็นต้น

- เส้นใย เช่น เส้นใยฝ้าย ปอ ป่าน ลินิน เส้นใยแร่ใยหิน (Asbestos)

สารเคมีเดินทางและเปลี่ยนแปลงอย่างไรภายในร่างกาย

เมื่อสารเคมีเข้าสู่ร่างกาย จะเข้าสู่กระแสเลือดผ่านไปยังตับ ตับเป็นอวัยวะสำคัญในการกำจัดสารพิษออกจากร่างกายโดยระบบเมตาบอลิซึม (Metabolism) โดยมีการแปรรูปสารเคมีเป็นสารเมตาโบไลท์ (Metabolites) ชนิดที่ละลายน้ำได้แล้วขับออกทางปัสสาวะ ส่วนในกระแสเลือดนั้นจะมีสารเคมีที่ปะปนกันทั้งสารเคมีตั้งต้นที่สัมผัสเข้าไปและสารเคมีที่เป็นสารเมตาโบไลท์ของสารเคมีที่ถูกร่างกายแปรรูปไปบ้างแล้ว

เมื่อสารเคมีเข้าสู่ร่างกาย สารบางส่วนอาจถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดและกระจายไปยังอวัยวะต่าง ๆ โดยตับเป็นอวัยวะสำคัญในการกำจัดสารพิษออกจากร่างกายโดยระบบเมตาบอลิซึม (Metabolism) โดยมีการแปรรูปสารเคมีเป็นสารเมตาโบไลท์ (Metabolites) ชนิดที่ละลายน้ำได้แล้วขับออกทางปัสสาวะ ส่วนในกระแสเลือดนั้นจะมีสารเคมีที่ปะปนกันทั้งสารเคมีตั้งต้นที่สัมผัสเข้าไปและสารเคมีที่เป็นสารเมตาโบไลท์ของสารเคมีที่ถูกร่างกายแปรรูปไปบ้างแล้ว

ผลกระทบต่อสุขภาพจากสารเคมี

การได้รับสารเคมีอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับชนิดของสาร ปริมาณที่ได้รับ ระยะเวลาการสัมผัส และช่องทางที่สารเข้าสู่ร่างกาย โดยผลกระทบที่พบได้มีตั้งแต่

1.ทำให้เกิดปัญหาเหตุรำคาญ เช่น มีเขม่าควัน มีกลิ่นไม่พึงประสงค์ เป็นต้น ข้อดีของกลิ่นของสารเคมีคือทำให้ทราบว่าในขณะนั้นมีสารเคมีในสิ่งแวดล้อมรอบตัวมากเพียงใด

2.ทำให้เกิดปัญหาสุขภาพ ทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง โดยทั่วไปแล้วสารเคมีที่มีพิษและมีผลกระทบต่อสุขภาพเฉียบพลัน

การเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคจากสารเคมี

การป้องกันอันตรายจากสารเคมีควรให้ความสำคัญกับการลดการสัมผัสและตรวจติดตามความเสี่ยงอย่างเหมาะสม โดยมีแนวทางสำคัญ ได้แก่

1. ลดการสัมผัสสารเคมี ควรควบคุมหรือกำจัดแหล่งกำเนิดสารเคมี ลดการฟุ้งกระจายและการปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม รวมถึงใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลให้เหมาะสมกับชนิดของสารและลักษณะงาน

2. ตรวจสุขภาพและเฝ้าระวังการได้รับสารเคมี ผู้ที่มีความเสี่ยงจากการสัมผัสสารเคมีควรได้รับการตรวจสุขภาพตามลักษณะงานและชนิดของสารที่สัมผัส โดยอาจตรวจสารเคมีตั้งต้นหรือสารเมแทบอไลต์ในเลือดและปัสสาวะ ซึ่งเรียกว่าการตรวจทางชีวภาพ (Biological Monitoring) เพื่อประเมินการได้รับสารเข้าสู่ร่างกาย

นอกจากนี้ ควรตรวจสมรรถภาพของอวัยวะที่อาจได้รับผลกระทบตามความเสี่ยง เช่น การทำงานของตับและไต รวมถึงการตรวจสมรรถภาพการได้ยินในผู้ที่ทำงานสัมผัสเสียงดังหรือสารเคมีบางชนิดที่อาจมีพิษต่อระบบการได้ยิน

กรณีของสมรรถภาพการได้ยินที่เสียไปหรือหูตึงนั้น นอกจากมีสาเหตุจากเสียงดังแล้ว ยังอาจเนื่องจากสารเคมีบางชนิดที่ทำลายระบบประสาทการได้ยิน หรืออาจเนื่องจากกรณีของการเสื่อมสมรรถภาพการได้ยินของผู้ที่สูงอายุหรืออยู่ในวัยชรา

ต้มให้เดือด ล้างให้สะอาด กำจัดสารหนูได้หรือไม่?

หนึ่งในความเข้าใจที่ต้องระวังคือ การต้มน้ำให้เดือดไม่ได้ทำให้สารหนูหายไป เนื่องจากสารหนูเป็นสารปนเปื้อนทางเคมี ไม่ใช่เชื้อโรคที่สามารถกำจัดได้ด้วยความร้อนจากการต้มทั่วไป

กรมควบคุมโรคเตือนประชาชนในพื้นที่เสี่ยงแม่น้ำสาย จ.เชียงราย ให้หลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแม่น้ำสายโดยตรงมาดื่ม ประกอบอาหาร ทำน้ำแข็ง หรือเครื่องดื่ม รวมถึงหลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำมาบริโภค

ส่วนกรมอนามัยย้ำว่า การต้มหรือเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้ ต้องใช้เทคโนโลยีปรับปรุงคุณภาพน้ำที่เหมาะสม และตรวจยืนยันความปลอดภัยก่อนนำไปบริโภค ประชาชนควรเลือกใช้น้ำจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพแล้ว และไม่ควรนำผักหรือผลผลิตจากพื้นที่เสี่ยงมาบริโภคโดยไม่ทำความสะอาดอย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม การล้างผักด้วยน้ำสะอาดช่วยลดสิ่งสกปรกและสารปนเปื้อนที่ติดอยู่บนผิวได้บางส่วน แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจะกำจัดสารหนูที่พืชดูดซึมเข้าไปสะสมภายในแล้วได้ทั้งหมด

พบสารปนเปื้อนในน้ำ ไม่ได้แปลว่าอาหารปนเปื้อนแล้ว

แม้จะพบสารอันตรายในดินหรือแหล่งน้ำ แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ทันทีว่าพืชผัก ปลา หรืออาหารที่ผลิตในพื้นที่นั้นมีสารปนเปื้อนเกินมาตรฐาน เพราะสารแต่ละชนิดมีคุณสมบัติในการเคลื่อนย้ายและสะสมแตกต่างกัน การประเมินความเสี่ยงต่อผู้บริโภคจึงต้องตรวจสอบข้อมูลหลายด้าน ได้แก่

1. ตรวจดินและน้ำ เพื่อระบุชนิดและปริมาณสารปนเปื้อน รวมถึงขอบเขตพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ

2. ตรวจพืชผลทางการเกษตร เช่น ข้าว ผัก และผลไม้ เพื่อดูว่ามีการดูดซึมสารปนเปื้อนหรือไม่

3. ตรวจสัตว์น้ำและสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร เพื่อประเมินการปนเปื้อนในเนื้อเยื่อหรือส่วนที่นำมาบริโภค

4. ตรวจวิเคราะห์รูปแบบทางเคมีของสาร โดยเฉพาะสารหนู ซึ่งต้องแยกสารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์ เนื่องจากมีระดับความเป็นพิษแตกต่างกัน

การตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างอาหารโดยตรงจึงเป็นขั้นตอนสำคัญในการประเมินว่าประชาชนมีโอกาสได้รับสารปนเปื้อนผ่านการบริโภคมากน้อยเพียงใด

จากแม่น้ำถึงจานข้าว ต้องระวังโดยไม่เหมารวม

ความเสี่ยงจากสารหนูไม่ได้จำกัดอยู่เพียงน้ำดื่ม แต่ยังเกี่ยวข้องกับการใช้น้ำประกอบอาหาร การเพาะปลูก และแหล่งที่มาของสัตว์น้ำ ซึ่งอาจเป็นช่องทางที่สารปนเปื้อนเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารได้

คำแนะนำให้หลีกเลี่ยงการบริโภคสัตว์น้ำจากพื้นที่ได้รับผลกระทบ จึงเป็นมาตรการลดความเสี่ยงระหว่างรอผลตรวจยืนยัน โดยต้องแยกให้ชัดระหว่างคำเตือนในพื้นที่เสี่ยง ซึ่งมีไว้เพื่อป้องกันการสัมผัสสารปนเปื้อน ผลตรวจอาหารแต่ละตัวอย่าง ซึ่งใช้ประเมินเฉพาะตัวอย่างและแหล่งที่มาตรวจสอบ และภาพรวมความปลอดภัยของอาหารทั้งจังหวัด ซึ่งไม่สามารถสรุปได้จากผลตรวจเพียงบางจุด

สำหรับเกษตรกรและผู้ประกอบการอาหาร การเปลี่ยนแหล่งน้ำอาจไม่สามารถทำได้ทันที ดังนั้น นอกจากคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงน้ำที่เสี่ยงปนเปื้อนแล้ว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรมีแนวทางรองรับที่ชัดเจน ทั้งการจัดหาแหล่งน้ำทดแทน การตรวจสอบผลผลิต และการช่วยเหลือค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น เพื่อให้สามารถป้องกันความเสี่ยงได้โดยไม่เพิ่มภาระให้ผู้ได้รับผลกระทบ

การพบสารปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องเร่งตรวจสอบ แต่การประเมินว่าอาหารปลอดภัยหรือไม่ จำเป็นต้องมีผลตรวจดิน น้ำ พืชผล และสัตว์น้ำประกอบกัน ควบคู่กับการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษอย่างจริงจัง เพื่อป้องกันไม่ให้ปัญหาสิ่งแวดล้อมลุกลามไปสู่ความเสี่ยงด้านอาหารและสุขภาพของประชาชน

อ้างอิงข้อมูล : กรมควบคุมโรค, กรมโรงงานอุตสาหกรรม, สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย, คู่มือการดำเนินการพัฒนายกระดับมาตรฐานการให้บริการบำบัด/กำจัดกากของเสีย. กรุงเทพฯ, กรมอนามัย

อ่านข่าว

"สีหศักดิ์" เผยภาษีทรัมป์ได้ข้อยุติในหลักการ เตรียมนำรายละเอียดเข้าสภา

ปอศ. ยึดรถปนัดดา 5 คัน-เชิญตัวแทนแบรนด์เช็กกระเป๋า 32 ใบ

ป่วนสงขลา! ลอบวางระเบิดเสาไฟฟ้า 3 จุด จนท.เร่งคุมเข้มพื้นที่เสี่ยง