รองโฆษก รบ. คลายข้อข้องใจ "กะเพรา" ทุกคนยังปลูก-ค้าขายสายพันธุ์ทั่วไปได้

15:34

195

ผู้ช่วย AI

วันนี้ (22 ต.ค.2569) จากกระแสวิพากษ์วิจารณ์และความกังวลของกลุ่มเกษตรกร ตลอดจนผู้ค้าขายอาหารในสังคม กรณีที่เอกชนรายใหญ่ ยื่นขึ้นทะเบียนขอรับความคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่สำหรับกะเพราจำนวน 4 สายพันธุ์

โดยผู้ค้าและประชาชนหลายฝ่าย ตั้งคำถามถึงความเสียเปรียบต่อกลุ่มทุนใหญ่ ที่อาจใช้การจดสิทธิบัตรดังกล่าว เป็นช่องทางในการผูกขาดห่วงโซ่อาหาร ขายเมล็ดพันธุ์ระยะยาว และเกรงว่าจะถูกนายทุนฟ้องร้องดำเนินคดีย้อนหลัง เนื่องจากคนกินและผู้ค้าไม่สามารถแยกแยะความแตกต่างของสายพันธุ์กะเพราได้นั้น

ล่าสุด ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ชี้แจงผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องแก่ประชาชน โดยระบุว่า ต้องพิจารณาแยกแยะระหว่าง "ข้อเท็จจริงทางกฎหมาย" ออกจาก "ข้อสันนิษฐานความกังวล" เพื่อไม่ให้เกิดความตระหนกตกใจในสังคม

กะเพราในไทยมีหลากหลาย การจดสิทธิคุ้มครองไม่ได้ครอบคลุมทั้งหมด

รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ชี้แจงว่า กะเพราไม่ได้มีเพียงแค่ 4 สายพันธุ์ที่ปรากฏในข่าว แต่ในธรรมชาติตลาดเกษตรกรรมไทย กะเพราที่ใช้บริโภคกันทั่วไปประกอบด้วยหลากหลายสายพันธุ์ ทั้งกะเพราขาว กะเพราแดง กะเพราป่า รวมไปถึงสายพันธุ์พื้นเมืองท้องถิ่น ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งแตกต่างกันอย่างชัดเจนในเชิงพันธุกรรม ลักษณะใบ สีลำต้น และกลิ่นน้ำมันหอมระเหย

การจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่จำนวน 4 สายพันธุ์ของภาคเอกชน จึงเป็นเพียงการได้รับสิทธิเฉพาะสายพันธุ์ ที่ผ่านการศึกษาวิจัยและปรับปรุงขึ้นมาใหม่เท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าผู้ยื่นจดจะมีกรรมสิทธิ์เหนือกะเพราทุกต้น หรือทุกสายพันธุ์ในประเทศไทย และไม่สามารถนำสิทธิในสายพันธุ์เฉพาะดังกล่าว ไปกล่าวอ้างเพื่อครอบคลุมกะเพราสายพันธุ์อื่นในท้องตลาดได้โดยอัตโนมัติ

กระบวนการฟ้องร้องมีขั้นตอนชัดเจน นายทุนไม่สามารถอ้างฟ้องมั่วได้

ต่อข้อกังวลของผู้ค้าที่เกรงว่า จะถูกกลุ่มทุนใหญ่ยื่นฟ้องร้องในอนาคต เนื่องจากแยกสายพันธุ์ไม่ออกนั้น ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์ อธิบายว่า การดำเนินคดีทางกฎหมายเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิพันธุ์พืช ไม่ใช่เรื่องที่ภาคเอกชนจะสามารถกล่าวอ้างลอย ๆ ว่ากะเพราของเกษตรกรหรือพ่อค้าแม่ค้ามีความคล้ายคลึงกับของตนแล้วจะถือว่าทำผิดกฎหมายทันที

ในทางปฏิบัติ การจะฟ้องร้องละเมิดสิทธิได้นั้น ผู้ทรงสิทธิหรือภาคเอกชนจะต้องมีภาระพิสูจน์ และพิจารณาให้ได้ข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์และกฎหมายอย่างชัดเจนว่า พืชที่นำมาพิพาทนั้นอยู่ในขอบเขตสายพันธุ์ ที่ได้รับการคุ้มครองจริงหรือไม่ และพฤติกรรมดังกล่าวเข้าข่ายการละเมิดสิทธิตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดไว้หรือไม่ ดังนั้น พ่อค้าแม่ค้าและเกษตรกรที่ใช้กะเพราสายพันธุ์ทั่วไปจึงไม่มีเหตุให้ต้องกังวลเรื่องการถูกฟ้องร้องโดยมิชอบ

กฎหมายเปิดช่อง คุ้มครองวิถีเกษตรกรรายย่อย

นอกจากนี้ รองโฆษกประจำสำนักนายกฯ ยังเน้นย้ำถึงบทบัญญัติใน พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 มาตรา 33 ซึ่งถือเป็นหลักประกันสำคัญทางกฎหมาย

โดยระบุข้อยกเว้นการละเมิดสิทธิไว้ชัดเจน ได้แก่ การใช้ประโยชน์ที่ไม่ใช่เพื่อการขยายพันธุ์ การใช้เพื่อการศึกษาวิจัย และที่สำคัญที่สุดคือ การคุ้มครองสิทธิของเกษตรกรรายย่อยในการนำส่วนขยายพันธุ์พืชที่ตนเองเป็นผู้ผลิตขึ้นในแปลง ปลูกกลับไปเพาะปลูกต่อในพื้นที่ของตนเอง ภายใต้เงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด