"สถาบันคชบาล" เปิดสอน "ควาญช้าง" ก้าวหน้ารุ่นแรก เชื่อมภูมิปัญญาโบราณ-มาตรฐานสากล

การดูแล แม่ช้าง และ ลูกช้าง ที่ต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษทั้งสุขภาพ และ การจัดการสิ่งแวดล้อมให้เหมาะสมตามหลักการสุขาภิบาล เป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรควาญช้างขั้นก้าวหน้า ของสถาบันคชบาลแห่งชาติ ในพระอุปถัมภ์ฯ อ.ห้างฉัตร จ.ลำปาง

ขณะที่ การสร้างสายสัมพันธ์ระหว่างคนกับช้าง ก็เป็นอีกหนึ่งบทเรียนที่นักเรียนควาญช้างต้องให้ความสำคัญ เช่น การพาช้างเดิน ควาญช้างที่ดี ต้องรู้ว่าควรจะเลือกเดินฝั่งที่ช้างถนัด โดยจะต้องคอยเรียกชื่อช้าง เพื่อสื่อสาร และป้อนอาหารด้วยมือให้ถึงปากช้าง เพื่อให้ช้างจดจำกลิ่นควาญ ด้วยต่อมรับกลิ่นบริเวณเพดานปากของช้าง

ไม่เพียงการดูแลช้างเลี้ยง แต่ควาญช้างยังได้รับประสบการณ์ในฐานการเรียนรู้การเลี้ยงช้างแบบกึ่งปล่อย ซึ่งเป็นกลุ่มช้างที่สถาบันคชบาลแห่งชาติจัดพื้นที่เลี้ยงเพื่อคงลักษณะการเป็นโขลงช้างตามธรรมชาติ สำหรับศึกษาวิจัยช้าง และเตรียมความพร้อมในการปล่อยคืนสู่ผืนป่า เป็นการฝึกช้างให้สามารถหาอาหารกินเองได้ รู้จักสมุนไพร รู้จักแหล่งแร่ธาตุ แต่ควาญยังมีบทบาทในการดูแล และสามารถเป็นผู้ช่วยสัตวแพทย์ในกรณีช้างป่วยได้

ประสพ ทิพย์ประเสริฐ ผู้ก่อตั้ง และอดีตหัวหน้าฝ่ายวิทยาลัยฝึกควาญช้าง หนึ่งในวิทยากรหลักสูตรควาญช้างขั้นก้าวหน้าบอกว่า การจัดฐานการเรียนรู้ในหลักสูตรควาญช้างขั้นก้าวหน้า หัวใจสำคัญและเป้าหมายหลัก คือ องค์ความรู้ที่ครอบคลุมทุกมิติของชีวิตช้าง เรียนรู้การดูแลตั้งแต่ช้างเด็กจนถึงช้างโต รวมไปถึงชีวิตประจำวันและสุขอนามัย โภชนาการ สุขอนามัย และการทำงานร่วมกับโรงพยาบาลช้าง ที่สำคัญ คือ การฝึกปฏิบัติให้ถูกต้องตามหลักวิชาการและงานวิจัยทางการแพทย์ เพื่อให้ควาญช้างสามารถดูแลช้างได้ทุกเพศ ทุกวัย

เราต้องการให้นักเรียนมีความรู้ ในการใช้ชีวิตแต่ละวันของช้าง ว่าเป็นอย่างไร เริ่มจากช้างเล็ก ดูแลอย่างไร โตขึ้นมา ดูแลอย่างไร ในเรื่องของสุขอนามัย เรื่องโภชนาการ และการฝึกต่าง ๆ ต้องถูกต้องตามมาตรฐาน นักเรียนที่ผ่านหลักสูตรนี้แล้วสามารถที่จะฝึกกับช้างได้ทุกเพศ ทุกวัย และ นอกเหนือจากเรียนรู้แล้ว ยังเป็นการสร้างสายสัมพันธ์ เพราะหากเราสามารถมีความผูกพันกับช้างตั้งแต่เริ่มต้น การฝึกต่อในระยะต่อไป จะทำได้ง่าย และก็เหมาะสมขึ้น

รุ่งเกียรติ จิตสุข และ อลงกรณ์ ปู่แจ สองนักเรียนควาญช้าง ที่มีโอกาสได้เรียนรู้วิธีการดูแลช้างอย่างใกล้ชิด เล่าว่า สิ่งที่เขาได้เรียนรู้ คือ การดูแลช้างตามวัย วิธีสังเกตอาการช้างป่วย การดูแลช้างเล็ก โดยสังเกตจากการขับถ่าย การกิน การนอน และการดูแลช้างแก่ รวมไปถึงการจัดการและสุขอนามัย ปริมาณการให้อาหารอย่างเหมาะสมต่อวัน และขั้นตอนการฆ่าเชื้อ การทำความสะอาดคอกช้างป่วยอย่างถูกวิธีเพื่อป้องกันเชื้อโรคแพร่กระจายลงดิน

จากที่ไม่รู้ว่า การให้อาหารช้างต้องให้กี่มื้อต่อวัน ตอนนี้พอได้เรียนหลักสูตรก็รู้ว่าต้องทำอย่างไร ต้องให้กี่มื้อต่อวัน เวลาทำความสะอาดคอกช้างป่วย หลังจากที่ช้างหายป่วยแล้วกลับปาง เรารู้ว่าต้องทำอย่างไรก่อนในการทำความสะอาดเพื่อไม่ให้เชื้อโรคติดดิน

ผมประหลาดใจครับ เพราะไม่คิดว่าจะมีรายละเอียดมากมายขนาดนี้ เพิ่งรู้ตอนฝึกอบรมว่าช้างป่วยเป็นอย่างไร ช้างเล็กหรือช้างแก่ต้องดูแลอย่างไร และ สิ่งสำคัญที่ครูเน้นย้ำคือ เรื่องความปลอดภัยในการดูแลช้าง

ไพรัตน์ ครุฑวิสัย ผอ.สถาบันคชบาลแห่งชาติ ในพระอุปถัมภ์ฯ ระบุว่า ในอดีต ทางสถาบันฯ ดำเนินการฝึกควาญช้างขั้นพื้นฐาน สำหรับผู้สนใจที่อยากทำอาชีพควาญ ซึ่งดำเนินการมาเป็นระยะเวลาหลายสิบปีแล้ว และ ปัจจุบันก็ยังถือว่าเป็นวิชาชีพที่ยังมีความขาดแคลน ประกอบกับสถาบันคชบาลแห่งชาติ สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นสถานที่ที่มีความพร้อม จึงเริ่มต้นสร้าง "หลักสูตรควาญช้างขั้นก้าวหน้า" เพื่อยกระดับมาตรฐานของควาญช้าง

เรามีความคาดหวังว่าในทุกๆ ปาง ต้องมีควาญที่มีความรู้ขั้นพื้นฐาน และ ความรู้ในขั้นก้าวหน้า เพื่อจะส่งผลดีต่อ ช้าง โดยเฉพาะช้างเลี้ยงในประเทศไทย ให้มีมาตรฐานสูงขึ้น แล้วก็มีสวัสดิภาพ และ สุขภาพดีขึ้น

น.สพ.ทวีโภค อังควานิช หัวหน้าฝ่ายอนุรักษ์ช้าง สถาบันคชบาลแห่งชาติ ในพระอุปถัมภ์ฯ ชี้แจงว่า โครงการฝึกอบรมควาญช้างรุ่นใหม่นี้ จัดขึ้นเป็น รุ่นแรกแบบเปิด มีผู้เข้าร่วม 13 คน ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงจากระบบเดิม ซึ่งเป็นการเรียนรู้แบบฝากตัวเป็นศิษย์กับครูควาญช้าง ซึ่งรับได้เพียง 1-2 คนต่อครั้ง มาเป็น หลักสูตรมาตรฐานสากล ที่เปิดรับบุคลากรได้หลากหลายและครอบคลุมมากขึ้น

หลักสูตรนี้มาระยะเวลารวมประมาณ 6 เดือน แบ่งออกเป็น 3 ช่วงหลักๆ คือ การเรียนภาคทฤษฎี จากผู้เชี่ยวชาญ อาจารย์ และสัตวแพทย์ ในเรื่องธรรมชาติวิทยา พฤติกรรม กฎหมาย วัฒนธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพ

จากนั้นเป็นการภาคฝึกทักษะ หรือ ปฏิบัติจริงโดยมีควาญอาวุโสและสัตวแพทย์ดูแลใกล้ชิด และ การฝึกภาคปฏิบัติในพื้นที่จริง ก่อนรับการประเมินผล

ในภาคทฤษฎีจะเชิญอาจารย์ที่มีความรู้และมีประสบการณ์โดยตรงกับเรื่องของการดูแลช้าง การเลี้ยงช้าง เรื่องของศิลปวัฒนธรรมการเลี้ยงช้าง หรือ แม้แต่บุคคลที่อยู่ในแวดวงการท่องเที่ยว บอกเล่าวิธีการดูแลช้างที่ดี ควรจะเป็นยังไง ส่วนการฝึกทักษะ ก็จะเน้นให้นักเรียนสามารถลงมือทำภายใต้การดูแลของผู้ที่มีประสบการณ์ ไม่ว่าจะเป็นควาญช้างอาวุโสก็ดี สัตวแพทย์ก็ดี จะคอยดูแลควบคุมอย่างใกล้ชิด ส่วนในช่วงสุดท้าย นักเรียนควาญช้างจะต้องกลับไปที่พื้นที่ของเขาเอง เพื่อทำงานภายใต้การบ้านที่เราให้ไป ซึ่งจะมีอยู่ประมาณ 20-30 หัวข้อ เสร็จแล้วก็จะทำการประเมินอีกรอบหนึ่ง

ซึ่งเขาก็จะได้เรียนรู้ครบทุกมิติของการดูแลช้าง ตั้งแต่เล็กจนโต จนกระทั่งเกษียณอายุเลย ซึ่งช้างในแต่ละช่วงวัยก็จะมีบริบทมีความหลากหลายไม่เหมือนกัน การดูแลก็เฉพาะทาง ส่วนมิติของการใช้งานช้าง ภายใต้หลักสวัสดิภาพช้าง ก็จะต้องเรียนรู้ด้วยว่าสิ่งไหนเขาควรจะทำ สิ่งไหนทำไม่ได้ ต้องเรียนรู้เกี่ยวกับข้อกฎหมาย รวมถึงวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับการดูแลช้าง เรื่องของจรรยาบรรณควาญช้าง ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญของผู้ที่ดำรงชีพโดยการเลี้ยงช้าง

สำหรับงบประมาณในการอบรมหลักสูตรควาญช้างขั้นก้าวหน้า ทางสถาบันคชบาลแห่งชาติได้รับงบสนับสนุนจากภายนอกประมาณ ในการอบรมควาญช้าง ประมาณ 30,000–40,000 บาท ต่อคน โดยเมื่อครบหลักสูตรจะได้รับใบประกาศนียบัตรจากสถาบันคชบาลแห่งชาติ ในพระอุปถัมภ์ฯ และ เข้ารับการประเมินคุณวุฒิวิชาชีพควาญช้าง ระดับ4-5 จากสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) ต่อไป

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่ออาวุโสข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

อ่านข่าว :

"นายกเฮง-จนท.อบต." ได้ประกันตัว ปมเรียกรับเงินโกงสอบท้องถิ่น

เตือนผู้ไม่ผ่านเกณฑ์บัตรสวัสดิการฯ เพราะข้อมูลรถ รีบยื่นทบทวนสิทธิภายใน 31 ส.ค.

มีผลแล้ว ระเบียบฯ เนรเทศฉบับใหม่ ส่งกลับต่างชาติทำผิดกฎหมาย

กรมอุตุฯ ออกประกาศฉบับที่ 4 เตือนฝนหนักถึงหนักมาก 29 ส.ค.-2 ก.ย.