เหตุผลสำคัญที่นายเอกนิติ นิติภัณฑ์ประภาส รองนายกฯ และ รมว.คลัง "เดอะแบก" ตัวจริงของรัฐบาล ในการผลักดัน พ.ร.ก.กู้เงิน 4 แสนล้านบาท ที่ต้องเอาเครดิตของตัวเองเป็นเดิมพันด้วย
เพื่อยับยั้งประเทศไม่ให้ไปสู่วิกฤตเศรษฐกิจกว่าที่เป็นอยู่ หลังเจอสถานการณ์รุมเร้าโหมกระหน่ำ 3 ระลอก 3 ปัจจัย จากทั้งภายในและนอกประเทศ
รัฐบาลจึงต้องออก พ.ร.ก.กู้เงิน เพื่อช่วยประชาชนและเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤตพลังงาน อย่างโครงการ ไทยช่วยไทยพลัส และเพื่อส่งเสริมการใช้พลังงานให้เกิดประสิทธิภาพ สำหรับเปลี่ยนผ่านโครงสร้างด้านพลังงานในประเทศ
ก้อนแรก 2 แสนล้านบาท ที่นำเงินไปใช้ในโครงการไทยช่วยไทยพลัส อาจไม่มีใครคัดค้านมากนัก เพราะช่วยให้เศรษฐกิจฐานรากคึกคักขึ้น คนไทยมีกำลังจับจ่ายขึ้น แม้จะเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ โดยเฉพาะต้นเดือน รวม 4 เดือน จนได้รับเสียงชื่นชมจากผู้คน กระทั่งรัฐบาลดำริจะทำต่อ แม้จะมีคำถาม จะเอาเงินจากไหน
แต่เงินกู้ 2 แสนล้านบาท ก้อนที่ 2 สำหรับใช้เปลี่ยนผ่านพลังงาน เป็นเสียงวิพากษ์ที่ดังมาตั้งแต่ต้น ถึงความจำเป็นและมรรคผลที่จะตามมา จะถึงรากหญ้าที่ควรต้องได้อานิสงส์ หรือไม่
หรือจะเป็นเพียงการละเลงงบที่ได้มาจากการกู้ เพื่อแจกเงินเข้าโครงการของส่วนงานราชการและท้องถิ่น
เสียงวิพากษ์ของฝ่ายค้านในการประชุมสภาพิจารณา พ.ร.ก.กู้เงิน เมื่อ 26 ส.ค. จึงตลบอบอวลไปด้วยคำถาม ทั้งความเหมาะสม รูปแบบ วิธีการ ความคุ้มค่า โปร่งใส ที่แทบจะยังไม่มีการอธิบายตอบคำถามที่เป็นรูปธรรมจากทางรัฐบาล นอกจากอ้างเรื่องปัญหาเศรษฐกิจ ความทุกข์ยากเดือดร้อนของผู้คน
เป้าที่ถูกฝ่ายค้านขย่ม ตั้งแต่ขาดแผนแม่บท โรดแมป เป้าหมาย ผลลัพธ์ และเคพีไอ สำหรับชี้วัดประเมินผล
ตั้งแต่รายละเอียดและประเภทพลังงานที่จะเป็นทางเลือก เพื่อเป็นพลังงานสะอาด หรือเพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายของประชาชน ก็ยังไม่ชัด ขณะที่พลังงานทางเลือกมีอยู่มาก อาทิ พลังงานหมุนเวียนจากแสงอาทิตย์ ลม น้ำ และพลังงานชีวมวล
นพ.วรงค์ เดชกิจวิกรม หัวหน้าพรรคไทยภักดี เคยโพสต์ข้อความถามเรื่องนี้ ตั้งแต่แรกเริ่ม เป็นการติดตั้งโซลาร์รูฟ รถ EV และสถานีชาร์จ ให้หน่วยราชการ แต่ถูกตั้งคำถามว่า ประชาชนได้อะไร
ก่อนจะมีแนวคิด ช่วยติดโซลาร์รูฟให้ประชาชน 400,000 ครัวเรือน ครัวเรือนละ 10,000 บาท แต่ถัดมาไม่นาน กลับจะช่วยถึง 50,000 บาท จำนวน 1 ล้านครัวเรือน แผนเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว จนถูกตั้งคำถามว่า มีแผนเปลี่ยนผ่านที่ชัดเจนแล้วจริงหรือ? หรือแค่กำลัง "หาของมาทำ" ให้ครบวงเงินกู้
ที่น่าแปลกใจ โครงการที่หน่วยงานราชการเสนอมา จะต้องได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการกลั่นกรอง ภายในวันที่ 30 ก.ย. ท่ามกลางคำถามเรื่องกรอบเวลาที่เร่งด่วนและจำกัด
นายศุภโชติ ไชยสัจ สส.พรรคประชาชน เป็นคนหนึ่งที่อภิปรายตอกย้ำเรื่องนี้ และซัดไปถึงวิธีคิดและวิธีการได้มาของโครงการ คือให้หน่วยงานราชการไปเฟ้นหาและทำโครงการที่สามารถปะหน้าเรื่องเปลี่ยนผ่านพลังงานเสนอเข้ามา หากคิดไม่ออก จะส่งแคตตาล็อกไปให้จิ้มเลือกได้
ทำให้คอการเมืองรุ่นเก๋าบางส่วน หวนนึกไปถึงสมัยรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่ออก พ.ร.ก.กู้เงิน เพื่อแก้ไขปัญหา เยียวยา และฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคม ที่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 ที่แพร่ระบาดในขณะนั้น แล้วปรากฏปฏิกิริยาในเวลาต่อมาว่า ชาวบ้านในพื้นที่ไม่พอใจ เนื่องจากไม่มีส่วนร่วมในการเสนอโครงการ เพราะเป็นแบบถูก "ยัดเยียด"
ที่แตกต่างกัน คือสถานการณ์และความจำเป็นในขณะนั้น จากสถานการณ์โควิด-19 ที่แพร่ระบาดและส่งผลกระทบทั่วโลกอย่างรุนแรง ยอดคนตายมากกว่า 7-8 ล้านคน
ขณะที่รัฐบาลปัจจุบัน ได้อ้างถึงผลกระทบจากสถานการณ์น้ำมันและราคาน้ำมัน ผลจากปะทะกันรุนแรงในตะวันออกกลาง และการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ที่เป็นเส้นทางหลักสำหรับขนส่งน้ำมัน
แต่ พ.ร.ก.กู้เงิน ก้อนหลัง 2 แสนล้านบาทครั้งนี้ ไม่ได้มีรายละเอียดแยกเป็นรายกลุ่มรายประเภทตามความจำเป็นเหมือนสมัยรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ กรณีฟื้นฟูเยียวยาหลังโควิด-19 ระบาด ซึ่งแบ่งเป็นงบหลัก ๆ 3 ก้อน เพื่อบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข เพื่อช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบ และเพื่อฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจของประเทศ อันเป็นการวางกรอบป้องกันการโยกย้ายงบในระดับหนึ่ง
โดยมีคำชี้แจงจากนายลวรณ แสงสนิท ปลัดกระทรวงการคลัง และประธานกรรมการกลั่นกรองการใช้งบ ระบุชัดว่า ยังไม่มีรายละเอียดหรือไส้ในโครงการ จนกว่าจะมีการเสนอมา
อย่างไรก็ตาม การยื่นเสนอโครงการตาม พ.ร.ก.กู้เงิน เยียวยาโควิด-19 ผลที่ตามมาในครั้งนั้น คือประชาชนในพื้นที่แทบไม่มีส่วนร่วมในการคิดเสนอโครงการ แต่ได้โครงการที่ไม่ต้องการ หรือขาดความเหมาะสมกับพื้นที่ กลับไปแทน ทำนองมีคนอื่นคิดให้ หนำซ้ำคุณภาพย่ำแย่
เป้าหมายการเปลี่ยนผ่านโครงสร้างพลังงานตามที่ระบุไว้ใน พ.ร.ก.จึงมีความน่าเป็นห่วงจากหลายภาคส่วน ไม่ต่างจากในอดีต
การเมืองเข้าสู่โหมด "บันเทิง" แล้ว ตอนนี้
วิเคราะห์ : ประจักษ์ มะวงศ์สา บรรณาธิการอาวุโส
อ่านข่าว :
สภาฯ มติ 285:141 เสียง อนุมัติ พ.ร.ก.กู้เงิน 4 แสนล้าน
"พริษฐ์" ค้านกู้ 4 แสนล้าน ซัดรัฐบาลมัดมือชกสภาฯ-ไร้แผนพลังงานชัดเจน
"อภิสิทธิ์" กาง 4 เหตุผลคว่ำ พ.ร.ก.กู้เงิน 4 แสนล้าน แก้ไม่ตรงจุด-เสี่ยงทุจริต