“บ้านขอ” อ.เมืองปาน จ.ลำปาง เป็นหมู่บ้านแห่งหนึ่งที่เคยประสบปัญหาไฟป่าเป็นประจำทุกปี เนื่องจากสภาพพื้นที่เป็นที่ราบเชิงเขา และอยู่ในเขตติดต่ออุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน
ชาวบ้านบ้านขอได้ร่วมกันจัดตั้งป่าชุมชนพื้นที่ 1,500 ไร่ และยังขอพื้นที่เฝ้าระวังไฟป่าเพิ่มเข้าไปในอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อนอีก 4,000 ไร่ พื้นที่ส่วนของเขตอุทยานฯ ชาวบ้านทราบดีว่า ไม่สามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้ แต่ยินดีช่วยอุทยานฯ ดูแลเพราะเป็นป่าต้นน้ำของชุมชน
“บ้านขอ” เมืองปาน ชุมชนจับมือจนท.รัฐ แก้ไฟป่า อช.แจ้ซ้อน จ.ลำปาง
“ตอนนั้นสถานการณ์หมอกควันไฟป่าในพื้นที่ค่อนข้างรุนแรงมากกว่าทุกปี ชาวบ้านจึงเริ่มคุยกันว่า ต้องเริ่มทำกันทั้ง 13 หมู่บ้าน ทั้งกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และองค์บริหารส่วนตำบล มาร่วมหารือแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันว่าจะต้องร่วมมือกันจริงจัง” นายอภัย สอนดี อดีตผู้ใหญ่บ้าน เล่าให้ฟัง
ขณะที่ทางการก็ยินดีและพร้อมให้การสนับสนุนทุกด้าน ทั้งด้านงบประมาณ เครื่องมืออุปกรณ์ดับไฟ
มีเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน และหน่วยควบคุมไฟป่าแจ้ซ้อนคอยช่วยเหลือ และให้การสนับสนุนเพื่อเข้าช่วยเหลือแก้ไขปัญหาทันทีไม่ว่าจะเกิดไฟขึ้นที่จุดใด มีรถบรรทุกน้ำเตรียมพร้อมอยู่ตลอดเวลาความสำเร็จที่เกิดขึ้น จึงมาจากการทำงานร่วมกันของทุกฝ่าย ร่วมกันคิด ร่วมกัน
ดังนั้นทุกปีในช่วงเดือนมกราคม–มีนาคม พวกเขาจะร่วมมือกันทำแนวกันไฟ ยาว 7,500 เมตร กว้าง 6-8 เมตร ป่า ได้รับความร่วมมือจากคนในชุมชนและหน่วยควบคุมไฟป่าแจ้ซ้อน
“บ้านขอ” เมืองปาน ชุมชนจับมือจนท.รัฐ แก้ไฟป่า อช.แจ้ซ้อน จ.ลำปาง
พวกเขาร่วมมือกันจัดเวรยามเฝ้าระวังไฟป่าในช่วงฤดูแล้ง ในป่าชุมชนและอุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน
มีการลาดตระเวนเพื่อป้องกันไฟป่า รวมทั้งทำความร่วมมือกับอุทยานฯ ขอขึ้นไปทำแนวกันไฟบนพื้นที่สันเขา เพื่อป้องกันไฟป่าที่มักจะเกิดจากอีกด้านของเทือกเขา และมีลมแรงข้ามเข้ามา ส่งผลให้เกิดไฟป่ารุนแรง ยากที่จะป้องกันรักษาพื้นที่ จนสามารถควบคุมไฟป่า ไม่ให้เกิดขึ้นในพื้นที่รับผิดชอบต่อเนื่องได้ทุกปี
หลายปีที่ผ่านมาไม่มีไฟป่าเกิดขึ้นเลย โดยร่วมกันทำแนวกันไฟ และการตรวจการเชื่อมโยงกันทั่วถึงทั้งพื้นที่ป่าชุมชนทุกหมู่บ้าน
"อ่างเก็บน้ำห้วยม่วง" ที่เป็นแหล่งน้ำสำคัญของชาวบ้าน ในอดีตเก็บน้ำได้น้อย จากปัญหาน้ำในห้วยที่ไหลเข้าอ่างเก็บน้ำลดลงจากไฟป่า แต่ชาวบ้านสังเกตว่า หลังจากควบคุมไฟป่าแล้ว ปริมาณน้ำกลับมาดีขึ้น
“บ้านขอ” เมืองปาน ชุมชนจับมือจนท.รัฐ แก้ไฟป่า อช.แจ้ซ้อน จ.ลำปาง
เราต้องทำให้เห็นว่า การแก้ปัญหาหมอกควันไฟป่านั้น เราทำจริง และทำอย่างต่อเนื่อง เวลาลงพื้นที่แต่ละหมู่บ้านก็จะไปพร้อมกันเป็นทีมเดียวกัน เพื่อช่วยกันพูดกับชาวบ้านว่าเมื่อเกิดหมอกควันไฟป่าขึ้นได้ส่งผลกระทบต่อชุมชนและต่อครอบครัวอย่างไร เมื่อชาวบ้านเห็นว่า กลุ่มผู้นำเอาจริงก็จะหันมาให้ความร่วมมือเข้ามามีส่วนร่วม เราดึงเอาคนที่เคยเผาป่ามาช่วยดับไฟป่า ทำให้ปัญหาหมอกควันไฟป่าในตำบลบ้านขอลดลงอย่างเห็นได้ชัด
คนในชุมชนมีการวิเคราะห์พื้นที่และจัดทำแนวเขตแสดงจุดเสี่ยงที่เกิดไฟ (Fire Zoning) เพื่อการป้องกันและการดับไฟ รวมถึงการกำหนดแนวทาง วิธีการ เครื่องมืออุปกรณ์ต่าง ๆ และกำลังคนในการดำเนินงานอย่างเป็นระบบ ทำให้เกิดประสิทธิภาพในการจัดการไฟป่ามากขึ้น โดยเฉพาะการชี้จุดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดไฟป่า
พวกเขาจัดการโดยยึดหลัก “เตรียมความพร้อมอยู่เสมอ” มีการดำเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง ตามแผนการจัดการไฟป่าตลอดทั้งปี ทั้งการป้องกันไฟและการดับไฟป่า ส่งผลถึงประสิทธิภาพ
และพวกเขายังมีแนวทางปลอดการเผา (Zero Burning) ที่ชุมชนนำมาใช้แล้วได้ผล นั่นคือการใช้วิธีไถกลบตอซังลงไปในดิน แทนการเผาหลังการเก็บเกี่ยว ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ใช้เรื่องจัดการอาหารพืช (Nutrient Management) ช่วยเพิ่มธาตุอาหารให้ดินและพืช เพื่อการเพาะปลูกในฤดูกาลถัดไป
มีข้อตกลงกันในชุมชนว่า สมาชิกทุกคน จะต้องช่วยกันดูแลป่า ช่วยกันป้องกันไฟป่า และช่วยดับไฟป่า เมื่อมีไฟป่าเกิดขึ้นผู้ใดฝ่าฝืนในการเผาป่า หากจับกุมได้ หรือสืบทราบจะถูกปรับ 500 บาท
“บ้านขอ” เมืองปาน ชุมชนจับมือจนท.รัฐ แก้ไฟป่า อช.แจ้ซ้อน จ.ลำปาง
ปัจจุบัน “บ้านขอ” กลายเป็นต้นแบบหมู่บ้านปลอดการเผาของ อ.เมืองปาน จ.ลำปาง และเป็นพื้นที่ศึกษาวิจัย “การแก้ไขปัญหาไฟป่าและหมอกควัน จังหวัดลำปาง เป็นต้นแบบหมู่บ้านปลอดการเผาและเป็นศูนย์เรียนรู้ด้านไฟป่าของจังหวัดลำปาง
ความร่วมมือจากทุกฝ่ายเป็นหัวใจสำคัญของการดับไฟป่า
ในสถานการณ์วิกฤต ความเป็นน้ำหนี่งใจเดียวกันคือเครื่องมือสำคัญที่สุดในการแก้ปัญหา
รายงาน : วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ นักเขียนสารคดี
ขอบคุณภาพ : สถาบันลูกโลกสีเขียว
อ่านข่าว :
กบน.ประกาศตรึงราคาขายปลึกน้ำมันดีเซล หลังเพิ่มเงินชดเชย B7-B20
ราคาพลังงาน-ค่าครองชีพพุ่ง ฉุดเชื่อมั่นผู้บริโภคลดลงในรอบ 6 เดือน
ผอ.ปรมน.สั่งย้าย ผอ.กองฯ กอ.รมน.นราธิวาส โยงคดียิง "สส.กมลศักดิ์"